Οι τιμές των εμπορευμάτων απειλούν τον πληθωρισμό

Η παγκόσμια οικονομία απεκόμισε πολλά οφέλη από την πτώση των τιμών των
εμπορευμάτων και κυρίως του πετρελαίου. Η άνοδος των τιμών τους ­ που
παρατηρείται τώρα ­ μπορεί να αναθερμάνει τον παγκόσμιο πληθωρισμό

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’70, οι μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών των
εμπορευμάτων ­ και κυρίως του πετρελαίου ­ καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τις
επιδόσεις της παγκόσμιας οικονομίας και των χρηματοπιστωτικών αγορών. Σήμερα,
οι αγορές δείχνουν να σνομπάρουν την ικανότητα που έχουν τα εμπορεύματα να
προκαλούν αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία.

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι η κυριαρχία του κλάδου των υπηρεσιών στην
παγκόσμια οικονομία μπορεί να την προστατεύσει από πιθανές αρνητικές εξελίξεις
στο μέτωπο των τιμών των εμπορευμάτων.

Παρ’ όλα αυτά, η αστάθεια των τιμών τους ­ και κυρίως των ενεργειακών
εμπορευμάτων ­ κατά τη διάρκεια των τελευταίων 18 μηνών προκάλεσε τόσο θόρυβο
ώστε οι αγορές ήταν αδύνατο να την αγνοήσουν.

Από τα τέλη του 1997 μέχρι τις αρχές του 1999 ο δείκτης τιμών εμπορευμάτων του
οίκου Γκόλντμαν Σαξ (Goldman Sachs Commodity Index-GSCI) σημείωσε πτώση
περίπου κατά 40%. Η μείωση αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη που σημειώθηκε κατά τη
διάρκεια της δεκαετίας του ’90.

Η πτώση αυτή οφείλεται κυρίως στην κατάρρευση της τιμής του πετρελαίου, από τα
21 δολάρια το βαρέλι σε επίπεδα κάτω των 11 δολαρίων στις αρχές του 1999.
Επιπλέον και άλλα «συστατικά» του GSCI μειώθηκαν θεαματικά.

Για παράδειγμα, ο δείκτης τιμών των αγροτικών προϊόντων μειώθηκε κατά 40%,
πτώση η οποία είναι με διαφορά η μεγαλύτερη που σημειώθηκε τη δεκαετία του
’90. Επίσης, ο δείκτης τιμών των μετάλλων σημείωσε πτώση περίπου κατά 35%.

Αυτές οι θεαματικές μειώσεις στις τιμές των εμπορευμάτων κατά τη διάρκεια του
1988, ίσως, είχαν τελικά μεγαλύτερη θετική επίδραση στην παγκόσμια οικονομία
από αυτήν που τους αναγνωρίζεται. Για τις μεγάλες ανεπτυγμένες οικονομίες ο
γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή ­ που περιλαμβάνει τον ομάδα προϊόντων
«ενέργεια» ­ έπεσε από το 2,2% στα τέλη του 1997 στο 1,2% τον Φεβρουάριο του 1999.

Στο μεταξύ ο βασικός δείκτης τιμών καταναλωτή ­ που δεν περιλαμβάνει την
ενέργεια ­ μειώθηκε στη διάρκεια της ίδιας χρονικής περιόδου από 2,2% σε 1,6%.
Αυτό δείχνει ότι η πτώση των τιμών του πετρελαίου μείωσε το 1998 τον παγκόσμιο
πληθωρισμό κατά περίπου 0,4%.

Η άμεση επίδραση αυτού του αποπληθωριστικού σοκ στο πραγματικό παγκόσμιο
ακαθάριστο προϊόν ήταν πολύ θετική. Οι μισθοί διατηρήθηκαν στα ίδια επίπεδα
λόγω της μείωσης των τιμών και το αποτέλεσμα ήταν η θεαματική αύξηση του
πραγματικού εισοδήματος των νοικοκυριών περίπου κατά 0,5% μόνο το 1998.

Η αύξηση αυτή οδήγησε στην άνοδο της κατανάλωσης περίπου κατά 0,4% που με τη
σειρά της έσπρωξε προς τα πάνω το πραγματικό παγκόσμιο ακαθάριστο προϊόν.
Συνοψίζοντας, βλέπουμε ότι η μείωση των τιμών των εμπορευμάτων το 1998
προκάλεσε τη συγκράτηση του παγκόσμιου πληθωρισμού, ενώ αύξησε και τους
ρυθμούς ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας.

Γύρισαν προς τα πάνω

Τις τελευταίες εβδομάδες, η πτωτική τάση των τιμών των εμπορευμάτων ανεστράφη.
Μέχρι τώρα η «ανάρρωση» των τιμών των αγροτικών προϊόντων συνεχίζεται με
αργούς ρυθμούς. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με τις τιμές του πετρελαίου. Η
τιμή του αργού αυξήθηκε πάνω από 50% από τον Ιανουάριο μέχρι σήμερα.

Η στάθμιση των τιμών της ενέργειας στον παγκόσμιο πληθωρισμό (GSCI) είναι 48%.
Η στάθμιση αυτή ήταν αρκετή για να αυξήσει κατά 25% τους τελευταίους δύο μήνες
το γενικό επίπεδο τιμών των εμπορευμάτων. Το ζήτημα-κλειδί για το 1999 είναι
το κατά πόσον θα αυξηθούν οι τιμές των εμπορευμάτων, με δεδομένη την άνοδο που
έχει σημειωθεί μέχρι τώρα.

Τα τρία σενάρια

Κατ’ αρχήν πρέπει να εξεταστεί η επίδραση στον παγκόσμιο πληθωρισμό. Οι
οικονομολόγοι της Γκόλντμαν Σαξ στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία και την
Ευρωλάνδη (χώρες που έχουν υιοθετήσει το ευρώ) έχουν υπολογίσει την επίδραση
τριών σεναρίων στις τιμές χονδρικής και λιανικής. Τα σενάρια αυτά
διαφοροποιούνται ανάλογα με την πορεία των τιμών του πετρελαίου. Το πρώτο
σενάριο παίρνει ως δεδομένο ότι η τιμή του «μαύρου χρυσού» θα διατηρηθεί στα
15,5 δολάρια το βαρέλι, το δεύτερο προβλέπει άνοδο της τιμής στα 17 δολάρια
και σταθεροποίηση, ενώ το τρίτο προβλέπει άνοδο στα 20 δολάρια και σταθεροποίηση.

Η συνολική επίδραση στον μέσο πληθωρισμό των χωρών-μελών του Οργανισμού
Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης θα είναι άνοδος κατά 0,6% αν η τιμή του
βαρελιού φθάσει στα 17 δολάρια. Η επίδραση όμως στον δείκτη τιμών χονδρικής θα
είναι μεγαλύτερη (αύξηση κατά 2,3%).

Υπάρχει, ωστόσο, κάποια διαφοροποίηση των επιδράσεων της ανόδου της τιμής του
πετρελαίου από οικονομία σε οικονομία. Η μεγαλύτερη άνοδος του πληθωρισμού θα
σημειωθεί στην Ευρωλάνδη, η μικρότερη στην Ιαπωνία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες
βρίσκονται κάπου στη μέση.

Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου μπορεί να φουντώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό

Η ενδεχόμενη άνοδος της τιμής του πετρελαίου στα 17 δολάρια το βαρέλι θα
προκαλέσει σημαντική μείωση και του παγκοσμίου ακαθάριστου προϊόντος. Το
φούντωμα του παγκόσμιου πληθωρισμού θα εξανεμίσει όλα τα οφέλη που απήλαυσαν
πέρυσι οι οικονομίες από την πτώση των τιμών των εμπορευμάτων.

Στην πραγματικότητα, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα δεχθεί σοβαρό πλήγμα ­ θα μειωθεί
κατά 0,5% ­ αντανακλώντας τη μείωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος των
νοικοκυριών, που θα προκληθεί από την άνοδο των τιμών της ενέργειας.

Αυτό είναι σίγουρα ένα κτύπημα στην παγκόσμια οικονομία το οποίο δεν μπορεί να
αγνοηθεί εύκολα. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος του κτυπήματος, αξίζει να
σημειωθεί ότι θα είναι λίγο μικρότερο από αυτό που προκάλεσε η ασιατική κρίση.

Με τον παγκόσμιο πληθωρισμό σε υψηλότερα επίπεδα, με το παγκόσμιο ακαθάριστο
προϊόν σε φάση συρρίκνωσης μπορεί να υπολογιστεί και η αναμενόμενη πορεία των
επιτοκίων. Τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια θα αυξηθούν κατά 0,65%, που πρακτικά θα
κάνει τη μείωση των επιτοκίων του ευρώ την οποία ανακοίνωσε πρόσφατα η
ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να δείχνει λίγη.

Πάντως, είναι απίθανο να πραγματοποιηθεί φέτος νέα μείωση επιτοκίων από την
αμερικανική ­ τη Fed ­ ή την ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Αντιθέτως, στις ΗΠΑ
έχουν φουντώσει οι φόβοι για αύξηση των επιτοκίων από τη Fed.

Οι τιμές των εμπορευμάτων, παρά την τελευταία τους κούρσα, βρίσκονται ακόμη
στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 30 χρόνων, όταν σταθμίζονται με την
πορεία του πληθωρισμού στις χώρες του ΟΟΣΑ. Είναι απίθανο να καταφέρουν φέτος
ένα «θανατηφόρο» κτύπημα στις χρηματιστηριακές αγορές και στις αγορές
ομολόγων, οι οποίες συνεχίζουν το αδιάκοπο ράλι τους. Ωστόσο, η απόσταση που
χωρίζει τον παγκόσμιο πληθωρισμό από τον κίνδυνο αναζωπύρωσής του μικραίνει
όλο και περισσότερο.