Οι Βραζιλιάνοι πληρώνουν ακριβά την υποτίμηση

Η ιστορία μιας 25χρονης διαφημίστριας από το Σάο Πάολο δείχνει ανάγλυφα τον
τρόπο που μια υποτίμηση μπορεί να εξανεμίσει αποταμιεύσεις και εισοδήματα

Οι διακοπές της Ελιάνα Νασιμέντο στις παραλίες της Αυστραλίας ήταν οι πρώτες
που πέρασε μακριά από την πατρίδα της. Και μάλλον θα είναι οι τελευταίες
διακοπές της στο εξωτερικό. Ο λόγος; Το επιτόκιο που την χρεώνει η τράπεζά της.

Όπως πολλοί άλλοι Βραζιλιάνοι ταξιδιώτες, η Νασιμέντο, στέλεχος διαφημιστικής
εταιρείας, υπέστη το πρώτο σοκ όταν επέστρεψε στην πατρίδα της, στα μέσα
Ιανουαρίου.

Η κυβέρνηση είχε μόλις υποτιμήσει το βραζιλιάνικο νόμισμα και το κόστος των
αγορών που πραγματοποίησε με την πιστωτική της κάρτα στην Αυστραλία είχε
σχεδόν διπλασιαστεί, όταν μεταφραζόταν σε ρεάλ.

Οι αποταμιεύσεις της είχαν εξαντληθεί λόγω των διακοπών της και γι’ αυτό το
λόγο έκανε χρήση του προνομίου που της έδινε η τράπεζά της για υπερανάληψη
μετρητών. Με τα χρήματα πλήρωσε το λογαριασμό της πιστωτικής της κάρτας.

Εκεί υπέστη το δεύτερο σοκ. Η τράπεζα είχε αυξήσει το επιτόκιο των
υπεραναλήψεων, από το ήδη υψηλό 104%, στο 140%, επειδή το κόστος δανεισμού της
είχε αυξηθεί ανάλογα.

Το νέο σοκ

Η 25χρονη Βραζιλιάνα Ελιάνα Νασιμέντο είχε την ατυχία να χρησιμοποιήσει την πιστωτική της κάρτα στο εξωτερικό, λίγες ημέρες μετά την υποτίμηση του ρεάλ. Το κόστος των αγορών της διπλασιάστηκε…

Πρόσφατα υπέστη το τρίτο σοκ από την υποτίμηση του ρεάλ. Τα επιτόκια με τα
οποία δανείζονται οι τράπεζες είχαν μειωθεί στα προ υποτίμησης επίπεδα.
Ωστόσο, οι τράπεζες δεν είχαν περάσει αυτές τις μειώσεις στα επιτόκια με τα
οποία δανείζουν τους πελάτες τους.

«Δεν αφήνουν κανένα περιθώριο στους μικρούς πελάτες του, όπως εγώ, οι οποίοι
αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση», λέει η Νασιμέντο, το γραφείο
της οποίας βρίσκεται μερικές εκατοντάδες μέτρα από την Αβενίντα Παουλίστα.

Πρόκειται για μια λεωφόρο μήκους περίπου δύο χιλιομέτρων, που στις δυο πλευρές
της υψώνονται ουρανοξύστες και φουτουριστικά ταμπλό που διαφημίζουν τις
«πανίσχυρες» βραζιλιάνικες τράπεζες.

Πίσω στο 39%

Πολλοί Βραζιλιάνοι αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα με την Νασιμέντο,
εκφράζοντας τα ίδια παράπονα. Οι τράπεζες ήταν πολύ γρήγορες στο να ανεβάσουν
τα επιτόκια για τους πελάτες τους, αλλά ήταν πολύ αργές στο να τα μειώσουν. Οι
προβλέψεις για την πορεία της βραζιλιάνικης οικονομίας βελτιώθηκαν, γεγονός
που ανάγκασε της Κεντρική Τράπεζα της χώρας να προχωρήσει σε δύο μειώσεις,
μέσα σε δυο εβδομάδες, του βασικού επιτοκίου με το οποίο δανείζει τις
εμπορικές τράπεζες. Το επιτόκιο έπεσε από το 45% στο 39%, δηλαδή στα προ
υποτίμησης επίπεδα. Κάποιοι αναλυτές πιστεύουν ότι πολύ σύντομα το επιτόκια θα
μειωθούν ακόμη περισσότερο, φθάνοντας σε επίπεδα κάτω του 35%.

Αν και το επιτόκιο είναι πολύ υψηλό σε σχέση με το κόστος δανεισμού σε άλλες
χώρες, η μείωση αυτή βελτίωσε τις προσδοκίες των επενδυτών για την πορεία της
οικονομίας και ωφέλησε τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα περισσότερο από κάθε άλλο
κλάδο της οικονομίας. Ήδη, δύο από τις μεγαλύτερες τράπεζες της Βραζιλίας, η
Μπάνκο Μπραντέσκο και η Μπάνκο Ιτάο, επέστρεψαν με επιτυχία στις διεθνείς
αγορές μέσω της πώλησης βραζιλιάνικών ομολόγων με ρήτρα δολαρίου. Πρόκειται
για την πρώτη αυτού του είδους συναλλαγή από την ημέρα που το ρεάλ
υποτιμήθηκε, στα μέσα Ιανουαρίου.

Η βελτιωμένη εικόνα της οικονομίας γενικότερα, αλλά και πιο ειδικά των
τραπεζών, έχει πολύ δρόμο να διανύσει ακόμη μέχρι να φτάσει στους πολίτες της
Βραζιλίας. Θα περάσει από τα διοικητικά συμβούλια των τραπεζών του Σάο Πάολο,
τους γραφειοκρατικούς διαδρόμους της Μπραζίλια και στη συνέχεια στους πολίτες.

Παρά το γεγονός ότι οι Βραζιλιάνοι ζουν με διψήφια επιτόκια από το 1994 ­ όταν
ξεκίνησε το πρόγραμμα σταθεροποίησης της οικονομίας του προέδρου Φερνάντο
Ενρίκε Καρντόσο ­ η υπομονή τους έχει αρχίσει να εξαντλείται.

«Άπληστες τράπεζες»

«Πέρυσι πήρα ένα δάνειο και υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι θα είναι το
τελευταίο», λέει η 40χρονη Άνα Σεσίλια ντε Αγκουϊάρ, ιδιοκτήτρια ενός
φροντιστηρίου ξένων γλωσσών. Η ντε Αγκουϊάρ επιβαρύνεται με μηνιαίο επιτόκιο
4,75% για το δάνειο που πήρε για τη μικρή της επιχείρηση ­ το ετήσιο επιτόκιο
ξεπερνά το 60%. «Κατάλαβα από πρώτο χέρι πόσο άπληστες είναι οι τράπεζες».

Η αντίδρασή της ήταν να αναζητήσει καλύτερους όρους δανειοδότησης,
απευθυνόμενη σε άλλες τράπεζες. Υπολόγιζε ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των
τραπεζών θα της εξασφάλιζε ένα φθηνότερο δάνειο. «Είναι πιο εύκολο να αλλάξεις
σύζυγο, παρά να γίνεις πελάτης σε μια τράπεζα με καλύτερους όρους δανειοδότησης».

Η απογοήτευσή της είναι μεγάλη, επειδή διαπιστώνει ότι οι τράπεζες είναι ένα
βασικό εργαλείο της μεσαίας τάξης στη Βραζιλία. Στο Σάο Πάολο, τη μεγαλύτερη
και πλουσιότερη πόλη της Βραζιλίας, οι άνθρωποι χαρακτηρίζονται από την
τράπεζα στην οποία είναι πελάτες. Δηλαδή, «πες μου σε ποια τράπεζα είσαι
πελάτης για να σου ποιος είσαι…». Για παράδειγμα, κάποιες τράπεζες,
περιλαμβανομένων κάποιων ξένων όπως η Σίτιμπανκ και η Μπάνκ Μπόστον,
προκειμένου να κάνουν κάποιον πελάτη τους απαιτούν από αυτόν να έχει υψηλό
εισόδημα. Άλλες τράπεζες, με μεγαλύτερο δίκτυο καταστημάτων και λιγότερο
φανταχτερές προσόψεις, όπως η κρατική Μπάνκο ντο Μπραζίλ, απευθύνονται σε όλους.

Οι ουρές στις τράπεζες είναι συνηθισμένη εικόνα στη Βραζιλία

Οι Βραζιλιάνοι σπαταλούν αρκετό χρόνο κάθε μήνα σε
ουρές μπροστά στα τραπεζικά ταμεία για να πληρώνουν λογαριασμούς, επειδή το
ταχυδρομείο δεν μπορεί να εξασφαλίσει αξιόπιστη μεταφορά προσωπικών επιταγών.
Επιπλέον, εκατομμύρια Βραζιλιάνων ­ τόσο φτωχοί που δεν μπορούν να ανοίξουν
τραπεζικό λογαριασμό ­ πρέπει να πηγαίνουν κάθε μήνα στην τράπεζα για να
εξαργυρώσουν τις επιταγές μισθοδοσίας τους, όσο μικρό και αν είναι το ποσό που
θα εισπράξουν.

Παρά το γεγονός ότι το Ίντερνετ βελτιώνει κάπως την κατάσταση μέσω ενός
συστήματος ον λάιν πληρωμών, είναι πολύ συχνή η εικόνα ατελείωτων ουρών στις
τράπεζες από ανθρώπους που περιμένουν να πληρώσουν το ενοίκιό τους ή το
λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος και του τηλεφώνου.

Οι τράπεζες απαντούν στην οργή των πελατών τους για τα υψηλά επιτόκια
υποστηρίζοντας ότι τα χέρια τους είναι δεμένα. Μπορεί το κόστος δανεισμού των
ίδιων των τραπεζών να έχει μειωθεί σημαντικά, ωστόσο πολλές από αυτές
υποστηρίζουν ότι τα επιτόκια χορηγήσεων πρέπει να παραμείνουν υψηλά: η
οικονομία βρίσκεται ακόμη σε άσχημη κατάσταση και ο κίνδυνος πτωχεύσεων των
πελατών τους είναι μεγάλος.

«Υψηλός κίνδυνος»

«Γνωρίζουμε ότι τα επιτόκια που χρεώνουμε είναι πολύ υψηλά», λέει ο Αντόνιο
Μπόρνια, αντιπρόεδρος της Μπάνκο Μπραντέσκο, της μεγαλύτερης ιδιωτικής
τράπεζας της Βραζιλίας. «Ωστόσο, βρισκόμαστε σε φάση οικονομικής ύφεσης, με
την ανεργία σε υψηλά επίπεδα και ο κίνδυνος χρεοκοπίας πολλών δανειζομένων
είναι υψηλός».

Ένας άλλος τραπεζίτης, ο Ροζάριο Εστίβο, διευθυντής προϊόντων της Ουνιμπάνκο,
υποστηρίζει ότι «πρέπει να περιμένουμε για να δούμε αν το σενάριο αισιοδοξίας
θα συνεχισθεί. Βλέπω κάποια περιθώρια μειώσεων των επιτοκίων, αλλά όχι μεγάλα».

Η γενικότερη αστάθεια που προκάλεσε η υποτίμηση του ρεάλ έδωσε την ευκαιρία σε
πολλούς να γίνουν πλούσιοι σε μια νύχτα, εκμεταλλευόμενοι «εσωτερικές»
πληροφορίες σχετικά με τη πορεία της ισοτιμίας του βραζιλιάνικου νομίσματος.
Ένας Βραζιλιάνος ελεγκτής για θέματα διαφθοράς στις τράπεζες, ο Αλόζιο
Μερκαντάντε, αποκάλυψε ότι κάποιες τράπεζες πλούτισαν με αυτόν τον τρόπο:
«Αυτή τη στιγμή αντιμετωπίζουμε μια βίαιη κοινωνία, όπου η ανεργία αυξάνεται
συνεχώς». Οι αποκαλύψεις του έχουν προκαλέσει μεγαλύτερη απογοήτευση στους
Βραζιλιάνους, που θα πληρώνουν ακόμη για πολύ την υποτίμηση του ρεάλ.