ΔΡΟΜΟΙ

… όλα μοιάζουν να έχουν λεχθεί. Όλα και τίποτα. Κάθε τόσο, κάθε εποχή
ανακαλύπτει ένα από τα πολλά πρόσωπά του. Καθεστωτικός και αμφισβητίας,
ενωτικός και διχαστικός, αινιγματικός και διάφανος, ανθρώπινος και θείος. Κάθε
εποχή, κάθε εκκλησία, αναζητεί αδιάκοπα το πρόσωπό του, που είναι μαζί
απρόσιτο και οικείο. Σε αυτό, ο άνθρωπος αναγνωρίζει το δικό του. Μα σήμερα το
βρίσκει πιο πολύ στον Γολγοθά του, μπροστά στον φόβο του θανάτου. Η σιωπή, η
προσευχή, η νηστεία, η τελετουργική λιτότητα, το πένθος, που άλλοτε
υπογράμμιζαν τη διαφορετικότητα αυτής της ημέρας, περνούν απαρατήρητα στις
σύγχρονες ανθρώπινες πολιτείες. Ίσως γιατί, έτσι και αλλιώς, κάθε ημέρα
περισσεύει η ανθρώπινη αγωνία. Έτσι, η Μεγάλη Παρασκευή έχει γίνει πια μία
ημέρα σαν όλες τις άλλες, γράφει ο Λεονάρντο Ζέγκα στην «Στάμπα», εκείνη η
μακρινή ημέρα που, στις τρεις το απόγεμα, ο Ιησούς πέθανε πάνω στον σταυρό, σε
ένα μικρό και γυμνό λόφο, λίγο παραέξω από τα τείχη της Ιερουσαλήμ.

… δεν φέρνει τον Θεό πιο κοντά στον άνθρωπο όσο η Μεγάλη Παρασκευή. Είναι το
σύμβολο πως ο Θεός πάσχει και πεθαίνει μέσα στον Ιησού, καθημερινά, μέσα στην
αγωνία των δικαίων, μέσα στο ολοκαύτωμα των λαών. «Ο Ιησούς θα αγωνιά έως τη
συντέλεια του κόσμου», έγραφε ο Πασκάλ. Η ημέρα του πάθους βάζει τον άνθρωπο
μπροστά σε ένα διπλό μυστήριο: την ανθρώπινη αδικία και το θείο έλεος. Οι
αθώοι δεν παύουν να υποφέρουν, οι δίκαιοι σφάζονται στις πολιτείες του
ανθρώπου, όπου το έλεος έχει πια πεθάνει. Πάντα η ίδια απορία: «Θεέ μου, γιατί
μ’ εγκατέλειψες;»

… συγκλονίζεται όταν βλέπει, σε μια πινακοθήκη της Βασιλείας, την τρομακτική
όψη του «Χριστού νεκρού μέσα στον τάφο» του Χανς Χολμπάιν. «Αυτός ο πίνακας
μπορεί να σε κάνει να χάσεις την πίστη σου», λέει στη σύζυγό του. Και στον
«Ηλίθιο» γράφει γι’ αυτόν: «Όταν κοιτάς αυτό το σώμα ενός βασανισμένου
ανθρώπου, γεννιέται μέσα σου μια μοναδική απορία: αν όλοι οι μαθητές του, οι
πιο σπουδαίοι από τους μελλοντικούς αποστόλους του, οι γυναίκες που τον είχαν
ακολουθήσει και είχαν πάει κοντά στον σταυρό και όλοι εκείνοι που πίστευαν σε
αυτόν και τον λάτρευαν, είχαν δει στα αλήθεια ένα πτώμα σε αυτή την κατάσταση,
πώς θα μπορούσαν ποτέ να πιστέψουν, κοιτάζοντας αυτό το πτώμα, πως αυτός ο
μάρτυρας θα μπορούσε να αναστηθεί;»

… Στο Άουσβιτς, μπροστά στις κρεμάλες, ένας μικρός Εβραίος ρωτάει έναν
ραβίνο: «Πού ήταν λοιπόν ο Θεός;» Και ο ραβίνος του απαντάει: «Εκεί, σ’ αυτήν
την κρεμάλα». Εκεί, στον σταυρό του, στις γέφυρες του Δρίνου, στα σφαγεία των
Σέρβων της Κράινα και των μουσουλμάνων της Σρεμπρένιτσα, στα καταφύγια του
Βελιγραδίου, στο δάκρυ των Κοσοβάρων προσφύγων, παντού όπου δεν υπάρχει έλεος.