ΔΡΟΜΟΙ

… για τον Γκαίτε. Μοναξιά για τον Νίτσε. Η Γερμανία δεν μπορεί να
συμβιβαστεί ακόμη με τον φιλόσοφο του υπερανθρώπου. «Γεννήθηκα στο Ρέκεν, ένα
μικρό χωριό κρυμμένο μέσα σε δάση από ιτιές, λεύκες και φτελιές. Έτσι, από
μακριά, μονάχα οι στριφογυριστοί δρόμοι και το παλιό καμπαναριό ξεχωρίζουν
ανάμεσα στις καταπράσινες κορφές». Αυτά έγραφε ο δεκαεξάχρονος Φρειδερίκος
Νίτσε σε ένα προσχέδιο που επιγραφόταν «Η ζωή μου». Είχε αφήσει το Ρέκεν στα
έξι του χρόνια. Δεν ξανάδε ποτέ το ψηλό καμπαναριό ούτε την εκκλησία όπου στις
28 Αυγούστου 1900 έγινε η ταφή του. Για όποιον πηγαίνει σήμερα στο Ρέκεν ­
πάνω κάτω στα μισά του δρόμου από τη Λειψία στη Βαϊμάρη ­ ο καλύτερος οδηγός
είναι πάντα εκείνο το κείμενο του δεκαεξάχρονου Νίτσε, γράφει στη «Στάμπα» ο
Φαμπρίτσιο Ροντολίνο που έκανε αυτό το ταξίδι. Σαν να μη έχει τίποτα αλλάξει.
Οι ίδιοι χωματόδρομοι, η ίδια σιωπή.

… δεν αγαπούσε τη Γερμανία, που γι’ αυτόν έμεινε πάντα μια χώρα υποκριτών.
Μα ούτε η Γερμανία τον αγάπησε, αν εξαιρέσουμε εκείνη την παράδοξη
φιλοναζιστική διαστροφή που σκηνοθέτησε η αδελφή του. Η φωτογραφία της
υπέργηρης Ελίζαμπετ στο πλευρό του Φύρερ είναι το απόλυτο σύμβολο της
μεταθανάτιας χειραγώγησης ενός συγγραφέα, ενός έργου. Στο Ρέκεν δεν υπάρχουν
ούτε μνημεία ούτε μαγαζιά με αναμνηστικά. Μονάχα μια ταπεινή επιγραφή στην
είσοδο του χωριού αναγγέλλει ότι εκεί γεννήθηκε ο Νίτσε. Άλλωστε, στην
Ανατολική Γερμανία, ο Νίτσε ήταν πάντα ένας «απαγορευμένος» συγγραφέας. Μα
αυτό δεν φτάνει για να τα εξηγήσει κανείς όλα. Πρέπει να πάει στη Βαϊμάρη για
να καταλάβει τη διαφορά.

… που είναι φέτος πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, είναι αναμφισβήτητα η
πόλη του Γκαίτε και του Σίλερ, η πόλη του γερμανικού ουμανισμού (η Γερμανία
μπορεί να νιώθει περήφανη). Σαν να χτίστηκε ολόκληρη γι’ αυτούς τους δύο
διόσκουρους: αγάλματα, αναμνηστικές επιγραφές, πάρκα, μουσεία, βιτρίνες
βιβλιοπωλείων. Και παντού, μακριές ουρές από τουρίστες. Στο πρόσωπό τους, ο
Νίτσε θα αναγνώριζε τους σύγχρονους υποκριτές. Στο σπίτι του, στη
Χουμπολτστράσε, σιωπή. Δεν υπάρχει κανείς. Το μέρος όπου πέρασε τα πέντε
τελευταία χρόνια της ζωής του δεν περιλαμβάνεται στα επίσημα τουριστικά
δρομολόγια. Ο τουριστικός οδηγός γράφει: «η εξύμνηση του υπερανθρώπου του
επηρέασε τις ρατσιστικές ιδέες του Χίτλερ και των ναζιστών». Γι’ αυτό, μακριά.
(Αφήστε που λίγο πιο κάτω από την ουμανιστική Βαϊμάρη ανοίγουν οι πύλες του
στρατοπέδου εξόντωσης του Μπούχενβαλντ).

… από Γκαίτε επιδρούν σαν ναρκωτικό. Σαν να μπορεί να ξεχάσει κανείς με αυτό
το Μπούχενβαλντ, τον ψευδή Νίτσε της Ελίζαμπετ, αλλά και τον αληθινό Νίτσε,
τον τελευταίο των διαφωτιστών. Ο μοναχικός τάφος του, λίγο πιο πέρα από την
πόλη του Γκαίτε, μοιάζει με σύμβολο της Ευρώπης του αιώνα που τελειώνει: μιας
Ευρώπης που νιώθει την ανάγκη να ξεχάσει και να συχωρεθεί. Γι’ αυτό, αν τύχει
και βρεθείτε σε εκείνα τα μέρη, μην ξεχάσετε να αφήσετε ένα λουλούδι πάνω στο
σιωπηλό μνήμα του. (Σίγουρα, ο Ροντολίνο έχει αφήσει το δικό του).