Ιαπωνία: μεγάλο έλλειμμα για χάρη της ανάπτυξης

Το 1998 είναι μια χρονιά που όλοι οι Ιάπωνες θα ήθελαν να ξεχάσουν, ξεχνώντας
μαζί της και τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση της ιστορίας τους. Τα πρώτα
σημάδια ανάκαμψης άρχισαν να φαίνονται στον ορίζοντα. Η Ιαπωνία φλερτάρει και
πάλι με την ανάπτυξη

Οι φωνές αισιοδοξίας άρχισαν να πληθαίνουν στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου. Οι
ιθύνοντες του Τόκιο υποστηρίζουν, για πρώτη φορά τους τελευταίους μήνες, ότι η
οικονομία τους άρχισε να πλησιάζει στην έξοδο του τούνελ της οικονομικής
κρίσης. Τα πρώτα σημάδια ανάκαμψης είναι ήδη ευδιάκριτα στον ορίζοντα.
«Πρόσφατα ανεκόπη η επιβράδυνση της οικονομίας. Είμαι πεπεισμένος ότι η
βελτίωση έχει ήδη αρχίσει». Αυτά δήλωσε πρόσφατα ο Ιάπωνας πρωθυπουργός Κέιζο
Ομπούτσι, κατά τη διάρκεια της αναμέτρησής του με την αντιπολίτευση για τον
προϋπολογισμό του οικονομικού έτους 1999-2000 (αρχίζει τον Απρίλιο).

Με τίμημα την αύξηση του ελλείμματος του προϋπολογισμού ­ το 1999 θα ξεπεράσει
το 8% ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος ­ η Ιαπωνία είναι έτοιμη
να αρχίσει το φλερτ με την ανάπτυξη, μετά τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση της
ιστορίας της. Η ανάπτυξη του ιαπωνικού ΑΕΠ μπορεί να φτάσει το 0,5% κατά τη
διάρκεια του νέου οικονομικού έτους.

Αυτό προέβλεψε πρόσφατα ο Ιάπωνας υφυπουργός Οικονομικών Εϊσούκε Σακακιμπάρα.
Την προηγούμενη χρονιά, το ιαπωνικό ΑΕΠ συρρικνώθηκε πάνω από 3%: το τελευταίο
τρίμηνο η μείωση ήταν ­ για τη δεύτερη οικονομία του πλανήτη ­ η μεγαλύτερη
από το 1945. Η Ιαπωνία είναι και πάλι, λοιπόν, με το ένα πόδι στο τρένο της
ανάπτυξης, λόγω της επιτυχημένης προσπάθειας κεντρίσματος της οικονομίας και
εξυγίανσης του τραπεζικού της συστήματος.

Η χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου, αν τελικά επαληθευτούν οι αισιόδοξες
προβλέψεις, θα βγει από «την πιο βαθιά κρίση που γνώρισε από την εποχή της
μεγάλης ύφεσης της δεκαετίας του ’30», σημειώνει ένας αναλυτής της Τράπεζας
Λέχμαν Μπράδερς στο Τόκιο.

Το συμβούλιο οικονομικής στρατηγικής, που δρα συμβουλευτικά για τον Ιάπωνα
πρωθυπουργό, προβλέπει ανάπτυξη 2% για το 2001. Ωστόσο, αυτή η αισιοδοξία δεν
αρκεί για να εξαλείψει τις αβεβαιότητες που ρίζωσαν στην παγκόσμια οικονομία
μετά το 1997. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η Ιαπωνία δεν έχει βγει ακόμη
από τη λαιμητόμο της οικονομικής κρίσης: «Η Ιαπωνία διανύει ακόμη μια περίοδο
ύφεσης», υποστήριξε πρόσφατα ο πρόεδρος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου
Μισέλ Καμντεσί.

«Έμβρυα ανάπτυξης»

Απαιτείται, ωστόσο, αυτοσυγκράτηση αφού τα προβλήματα που ταλαιπωρούν τη χώρα
δεν έχουν λυθεί ακόμη. Ο Ταΐτσι Σακαΐγια, διευθυντής του Οργανισμού
Οικονομικού Σχεδιασμού της Ιαπωνίας (ΕΡΑ), μιλά για τα πρώτα «έμβρυα ανάπτυξης».

Στην πρόσφατη έκθεση της ΕΡΑ, αναφέρεται ότι «η οικονομία βρίσκεται ακόμη σε
μια πολύ άσχημη κατάσταση. Η ιδιωτική ζήτηση παραμένει ασθενής, αν και
τελευταία δείχνει σημάδια ανάκαμψης, λόγω των μέτρων που πήρε η κυβέρνηση».

Οι παρατηρητές της ιαπωνικής οικονομίας παρακολουθούν συνεχώς τα οικονομικά
στοιχεία που αποκρυπτογραφούν τα σημάδια εξόδου από την κρίση: τον αριθμό των
πτωχεύσεων (μειώθηκε κατά 40% μέσα σε έναν χρόνο, σύμφωνα με τα στοιχεία του
Φεβρουαρίου) και την ελαφρά πρόοδο που σημειώθηκε στις λιανικές πωλήσεις.

Η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει ακόμη χαμηλά, αλλά φαίνονται τα πρώτα σημάδια
«ανάκαμψης», σύμφωνα με την ΕΡΑ.

Μια μικρή κινητικότητα παρατηρείται και στη βιομηχανική παραγωγή.

Το Χρηματιστήριο του Τόκιο «χαιρετίζει» τα πρώτα δείγματα αισιοδοξίας. Την
προηγούμενη εβδομάδα ο δείκτης Νίκεϊ βρέθηκε στο υψηλότερο σημείο από τον
Ιούλιο του 1998.

Η «ανάσα» που πήραν οι ιαπωνικές μετοχές αποτελούν έναν πολύ καλό δείκτη των
μελλοντικών εξελίξεων στην ιαπωνική οικονομία.

Πέφτουν τα επιτόκια

Τα ιαπωνικά επιτόκια ­ τόσο τα βραχυπρόθεσμα όσο και τα μακροπρόθεσμα ­
διατηρούν την πτωτική τους πορεία.

Η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας έχει ουσιαστικά μηδενίσει τα βραχυπρόθεσμα
επιτόκια, ενώ ο ο υπουργός Οικονομικών συγκράτησε την ανοδική πορεία των
βραχυπρόθεσμων με παρέμβαση στην αγορά ομολόγων.

Η αύξηση της κατανάλωσης αποτελεί το μέσο-κλειδί για την τελική ανάκαμψη της
οικονομίας.

«Η συρρίκνωση της αγοράς εργασίας ενισχύει την απαισιοδοξία των νοικοκυριών,
τα οποία προτιμούν να αναβάλλουν τις αγορές τους για το μέλλον», σημειώνεται
σε μια πρόσφατη μελέτη που αφορά τις καταθέσεις στον τραπεζικό τομέα.

Η ατονία της εσωτερικής ζήτησης θα φανεί και στην κερδοφορία των επιχειρήσεων,
η οποία είναι απαραίτητη για να τροφοδοτηθούν νέες επενδύσεις. Οι επενδύσεις
βρίσκονται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα σε τομείς κλειδιά της οικονομίας, όπως
οι τηλεπικοινωνίες.

Τα μεγάλα αποθέματα προϊόντων της ιαπωνικής βιομηχανίας αποτελούν ένα ακόμη
πρόβλημα. Πρόκειται για έναν παράγοντα που δρα αρνητικά στην ιδιωτική
κατανάλωση, όπως παραδέχεται και η κεντρική τράπεζα της Ιαπωνίας στην
τελευταία μηνιαία έκθεσή της.

Προγράμματα εξυγίανσης

Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη μεγάλα προγράμματα εξυγίανσης της
ιαπωνικής βιομηχανίας: η Sony ανακοίνωσε πρόσφατα την απόλυση 17.000
εργαζομένων ­ περίπου το 10% του συνολικού προσωπικού της ­ οι οποίοι,
δυστυχώς, αντιπροσωπεύουν και έναν μεγάλο αριθμό καταναλωτών.

Ωστόσο, οι Ιάπωνες στηρίζουν πολλές από τις ελπίδες τους στις Ηνωμένες
Πολιτείες.

Αν οι Αμερικανοί καταναλωτές σταματήσουν την απορρόφηση των ιαπωνικών
εξαγωγών, ο δρόμος της εξόδου της Ιαπωνίας από την κρίση θα γεμίσει εμπόδια.

Οι φωνές προστατευτισμού έχουν αρχίσει και πληθαίνουν στην Ουάσιγκτον: η Βουλή
των Αντιπροσώπων ψήφισε πρόσφατα τον καθορισμό πλαφόν στις εισαγωγές, παρά την
αντίδραση του Λευκού Οίκου που υποσχέθηκε να θέσει βέτο στην απόφαση.

Απέχουν λιγότερο από μία ώρα από το κέντρο του Τόκιο. Τα προάστια Ότα Κου και
Εντογκάουα Κου φιλοξενούν την καρδιά της ιαπωνικής βιοτεχνίας. Εκεί
κατασκευάζονται πολλά από τα εξαρτήματα που τοποθετούνται στις συσκευές
γνωστών ιαπωνικών εταιρειών.

Κατοικίες και εργαστήρια βρίσκονται κάτω από την ίδια στέγη, δημιουργώντας ένα
μοναδικό μείγμα. Η πλειοψηφία του πληθυσμού ζει και εργάζεται στο ίδιο μέρος.
Ωστόσο, πολλά από τα εργαστήρια έχουν κατεβασμένα τα ρολά τους. «Η οικονομική
κρίση μάς χτύπησε αδυσώπητα», λέει το αφεντικό μιας βιοτεχνίας.

«Ακόμη και αν πιστέψουμε την κυβέρνηση, που μιλά για έξοδο από την κρίση,
γνωρίζουμε ότι θα χρειαστεί αρκετός χρόνος μέχρι να ξαναβάλουμε τις μηχανές
μας σε λειτουργία». Στην Ότα Κου ­ αριθμεί 636.000 κατοίκους ­ ο αριθμός των
βιοτεχνιών μειώθηκε από οκτώ σε έξι χιλιάδες κατά τη διάρκεια των τελευταίων
δέκα χρόνων. Η απογείωση των τιμών της γης και η υπερτίμηση του γιεν μετά το
ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, οδήγησαν πολλές από τις επιχειρήσεις στη
χρεοκοπία.

Η μεγάλη οικονομική ανάπτυξη της δεκαετίας του ’60 «βάφτισε» την Ότα Κου
«τεχνόπολη» του Τόκιο.

Οι βιοτέχνες και τα εξειδικευμένα εργαστήρια ανταγωνίζονταν στη δημιουργία όσο
το δυνατόν πιο τέλειων εξαρτημάτων υψηλής ακριβείας. Σήμερα, η κεκτημένη
ταχύτητα της ενέργειας και της δημιουργικότητας του παρελθόντος «κινούν» ακόμη
το προάστιο.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο άσχημη στην Εντογκάουα Κου. Το προάστιο, που
αριθμεί περίπου 27.000 εργαστήρια και 610.000 κατοίκους, δεν υπήρξε ποτέ μια
τεχνόπολη. Και εκεί η οικονομική κρίση άφησε τα σημάδια της, αφού οι
βιοτεχνίες δέχθηκαν μεγάλο πλήγμα.

Τα εργοστάσια έκλεισαν και απομένουν μόνο οι μικρές βιοτεχνίες. Το κύριο
αντικείμενό τους είναι η επεξεργασία μετάλλου και πλαστικού. Οι βιοτεχνίες
είναι γεμάτες από μετανάστες που έρχονται στην Ιαπωνία προσδοκώντας ένα
καλύτερο αύριο.

Τα χαμηλά μεροκάματα που τους δίνουν τα αφεντικά είναι και ένας από τους
λόγους που αυτές οι βιοτεχνίες επιβιώνουν ακόμα.

Ωστόσο από το 1997 και μετά το κύμα των οικονομικών μετανααστών που έρχονται
για δουλειά έχει μειωθεί σημαντικά.