ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΦΛΩΡΑΚΗΣ Δημοψήφισμα οι ευρωεκλογές

Ο επίτιμος πρόεδρος του ΚΚΕ Χαρίλαος Φλωράκης επισημαίνει στη συνέντευξή του
στα «ΝΕΑ» ότι αυτό που λεγόταν κάποτε «Δεξιά – αντιδεξιά» πρέπει να ιδωθεί
στις νέες συνθήκες που δημιουργήθηκαν.

ΕΡ.: Το ΚΚΕ απορρίπτει σήμερα την πλατφόρμα «Δεξιά – αντιδεξιά» ή «Δεξιά –
δημοκρατικές δυνάμεις». Αλήθεια, γιατί;

ΑΠ.: Αρκετά ενδιαφέρον το ερώτημά σας. Νομίζω ότι το πρώτο που χρειάζεται
είναι να διευκρινίσουμε τι εννοούμε με τον όρο Δεξιά, γιατί γύρω από τον όρο
αυτό παίχτηκε και παίζεται ένα παιχνίδι αποπροσανατολισμού.

Ιστορικά συνηθίστηκε να λένε Δεξιά, στις διάφορες παραλλαγές της, όλα εκείνα
τα κόμματα που δεν κρύβουν πως είναι ταγμένα να υπηρετήσουν την καθεστηκυΐα
τάξη πραγμάτων και που εκφράζουν τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου και
μάχονται υπέρ του καπιταλιστικού εκμεταλλευτικού συστήματος.

Τέτοια κόμματα ήταν για παράδειγμα το λαϊκό κόμμα του Γούναρη και του
Τσαλδάρη. Ο Ελληνικός Συναγερμός του Παπάγου, η ΕΡΕ και η Ν.Δ. του Καραμανλή, κ.λπ.

Όμως δεν ήταν και δεν είναι μόνο τα δεξιά αυτά κόμματα καθεστωτικά. Τα κόμματα
π.χ. των Φιλελευθέρων του Βενιζέλου, Σοφούλη, της Ένωσης Κέντρου του Γ.
Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ, τι ήταν; Επαναστατικά ή έστω λαϊκό-δημοκρατικά; Κάθε άλλο.

Πράγματι η αλήθεια και η ζωή λένε πως η Δεξιά μας είχε εμάς τους κομμουνιστές
στο στόχαστρο στα 80 χρόνια ύπαρξης και δράσης του ΚΚΕ. Αλλά και τα άλλα
κόμματα της άρχουσας τάξης έκαναν επίσης και κάνουν αντικομμουνισμό. Θά ‘λεγα
μάλιστα πως τα κεντρώα κόμματα ήταν εφευρετικότερα στις μέθοδες και τις
τακτικές του αντικομμουνισμού τους.

ΕΡ.: Ιστορικά, όμως, καθιερώθηκε η έννοια «αντιδεξιά»…

ΑΠ.: Είναι ένα ερώτημα… Μήπως σημαίνει το σύνολο εκείνων των πολιτικών
δυνάμεων που αντιμάχονται τη Δεξιά ή που έχουν διαφορετική πολιτική από αυτή;
Αλλά κάθε διαφορετική πολιτική από την πολιτική της Δεξιάς δεν είναι εξ
ορισμού προοδευτική πολιτική.

Αυτό το αντιλαμβάνεται ο καθένας. Αλλά τότε, γιατί για δεκαετίες ολόκληρες
έγινε κατορθωτό να περάσει και να καθιερωθεί στη συνείδηση του λαού η θέση
Δεξιά-αντιδεξιά, η γνωστή θέση του ΠΑΣΟΚ Δεξιά-δημοκρατικές δυνάμεις, σαν μια
βασική αντίθεση της ελληνικής κοινωνίας και για ορισμένους ίσως η βασικότερη.

Διώξεις

ΕΡ.: Το γεγονός δεν έχει την εξήγησή του;

ΑΠ.: Ναι. Για δεκαετίες ολόκληρες έλειψαν απ’ αυτόν τον τόπο οι στοιχειώδεις
δημοκρατικές ελευθερίες. Έλειψαν ακόμα και οι πιο απλές και στοιχειώδεις
ελευθερίες, το δικαίωμα π.χ. να σκέφτεται και να ενεργεί ο καθένας διαφορετικά
απ’ ό,τι υπαγόρευε το καθεστώς. Κι έτσι είχαμε διώξεις, φυλακίσεις, εξορίες,
εκτελέσεις, πολιτική προσφυγιά, πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, δηλώσεις
μετανοίας και χωρισμούς των πολιτών σε εθνικόφρονες και προδότες, σε πατριώτες
και μιάσματα.

Όλα αυτά που η γενιά μου αλλά και οι νεώτερες γενιές τα έζησαν και τα γεύτηκαν
αποδίδονται στα κόμματα της Δεξιάς, στη Δεξιά γενικά, γιατί αυτή τα προωθούσε
και τα υπεράσπιζε αταλάντευτα και με πάθος. Γιατί αυτή ήταν ο πιο καθαρός
φορέας υπεράσπισης του καθεστώτος και ο πιο φανερός αντίπαλος του κομμουνισμού.

Στον αντίποδα αυτής της πραγματικότητας των διώξεων και του αντιδημοκρατικού
καθεστώτος, δημιουργούνταν ευρύτερες συσπειρώσεις και συνεργασίες με τα
λεγόμενα αντιδεξιά κόμματα, με στόχο να αποκατασταθούν τα στοιχειώδη
δημοκρατικά δικαιώματα και ελευθερίες.

Έφτανε κάποιος να είναι αντίθετος ακόμα σε επιμέρους ή σε δευτερεύουσες
πλευρές του αντιδημοκρατικού καθεστώτος για να χαρακτηριστεί αντιδεξιός και να
επιδιωχτεί η συνεργασία μαζί του για την προώθηση ακόμα κι αυτών των λίγων στα
οποία υπήρχε σύμπτωση. Έπρεπε ο λαός να ανασάνει κάπως.

ΕΡ.: Έτσι, λέτε, δημιουργήθηκε ιστορικά το δίπολο «Δεξιά- αντιδεξιά»…

ΑΠ.: Ναι. Σε αρκετές περιπτώσεις έδωσε θετικά αποτελέσματα και γενικά βοήθησε
στην ενότητα των λαϊκών δυνάμεων και στην πάλη για τον εκδημοκρατισμό της
κοινωνικής και πολιτικής ζωής της χώρας.

Όταν όμως περάσουν οι συνθήκες που επέβαλαν αυτό το συγκεκριμένο διαχωρισμό, η
χρησιμοποίησή του όχι μόνο δεν προσφέρει τίποτα, αλλά γίνεται και σοβαρό
στοιχείο αποπροσανατολισμού και παραπλάνησης των εργαζομένων.

Αλλάξαν οι συνθήκες

Φλωράκης – Γκιαπ. Δύο βετεράνοι του Παγκόσμιου Κομμουνιστικού Κινήματος, συζητούν στο Ανόι για το μέλλον του Σοσιαλισμού. «Χαρίλαε, νικήσαμε δύο αυτοκρατορίες την Γαλλική και την Αμερικανική. Δεν είναι αήττητος ο ιμπεριαλισμός» είπε ο Βιετναμέζος στρατηγός στον επίτιμο πρόεδρο του ΚΚΕ

ΕΡ.: Πάντως, το Κόμμα σας τον τελευταίο καιρό απορρίπτει την πολιτική
πλατφόρμα Δεξιά-αντιδεξιά…

ΑΠ.: Ναι. Το κόμμα μας απορρίπτει αυτή την πολιτική πλατφόρμα, αλλά μας
αδικείτε όταν λέτε ότι αυτό το κάνει τον τελευταίο καιρό. Αν το κόμμα μας
συναίνεσε στο παρελθόν σε έναν τέτοιο διαχωρισμό, το έκανε πάνω σε πολύ
συγκεκριμένα ζητήματα και σε πολύ συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους.

Όμως όταν άλλαξαν οι συνθήκες και αυτή η θέση Δεξιά-αντιδεξιά έγινε στοιχείο
αποπροσανατολισμού, στοιχείο παραπλάνησης και εκμετάλλευσης του λαϊκού
κινήματος, το Κόμμα μας δεν δίστασε να βγει και να εναντιωθεί σε όσους την
χρησιμοποιούσαν, παρ’ όλο που οι εμπειρίες από τη Δεξιά ήταν τραυματικές.

ΕΡ.: Αναφέρεσθε στη δεκαετία του ’80;

ΑΠ.: Δεν πρέπει να ξεχνάμε την εναντίωσή μας σε αυτόν τον διαχωρισμό όταν το
ΠΑΣΟΚ τον χρησιμοποιούσε για να ρίξει στάχτη στα μάτια των εργαζομένων. Δεν
πρέπει να μας διαφεύγουν οι θέσεις του κόμματός μας τη δεκαετία του ’80 για να
μην περάσουν στον λαό οι θεωρίες του ΠΑΣΟΚ για τον μπαμπούλα της Δεξιάς ή τα
σχήματα περί φωτός και σκότους ή το σύνθημα «ψηφίστε μας, γιατί αν ξανάρθει η
Δεξιά, θα περάσετε τα ίδια και χειρότερα εσείς και τα παιδιά σας». Το ΚΚΕ όχι
μόνο δεν συναίνεσε σε μια τέτοια εξαπάτηση του λαού, αλλά αγωνίστηκε για να
μην περάσει κανένα είδος εξαπάτησης και λεηλασίας συνειδήσεων.

Εμείς δεν κρίνουμε τα κόμματα από αυτό που τα ίδια διακηρύσσουν για τον εαυτό
τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι αδιαφορούμε για τις ιστορικές καταβολές τους ή την
ποιότητα των μαζών που συσπειρώνουν. Εμείς, τα κόμματα τα κρίνουμε από την
ιδεολογία, την πολιτική που έχουν και κυρίως από τις πράξεις και τις
παραλείψεις τους, που είναι βασικά κριτήρια επαλήθευσης κάθε διακήρυξης ή θεωρίας.

Εξάρτηση

ΕΡ.: Σήμερα, τι είναι αυτό που βαραίνει;

ΑΠ.: Το βασικό γνώρισμα της σημερινής κατάστασης είναι ότι η συντριπτική
πλειοψηφία του ελληνικού λαού είναι κατηγορηματικά αντίθετη με την πολιτική
που ακολουθεί η κυβέρνηση Σημίτη.

Οι εργαζόμενοι συνειδητοποιούν ότι η εξάρτηση της χώρας από τον ιμπεριαλισμό,
την αμερικανοκρατία και τα δυτικοευρωπαϊκά μονοπώλια βαθαίνει ακόμα
περισσότερο. Η κατάσταση αυτή δεν θίγει μόνο μια τάξη την εργατική, αλλά το
σύνολο των εργαζομένων, εργάτες, αγρότες, μικρομεσαίους, νεολαία, υπάλληλους,
επιστήμονες, ανθρώπους της τέχνης και του πολιτισμού. Ο λαός μας όλο και
περισσότερο κατανοεί πως δεν μπορεί να γίνει το πιο παραμικρό σε φιλολαϊκή
κατεύθυνση, αν δεν υπάρξει σύγκρουση και πάλη με τα συμφέροντα της εξάρτησης.

Η αντίθεση ανάμεσα στον λαό από τη μια και στη μονοπωλιακή αστική τάξη και
τους ιμπεριαλιστές της νέας τάξης οξύνεται κι αυτό αποτελεί το κύριο γνώρισμα
της σημερινής κατάστασης.

Ταυτόχρονα όμως η αντίθεση αυτή αποτελεί και τη βάση για διεργασίες και
ζυμώσεις μέσα στις κοινωνικοπολιτικές δυνάμεις για να υπάρξουν συμμαχίες, που
η πραγματοποίησή τους θα αποτελέσει και διέξοδο από τη σημερινή κατάσταση.

Και ο λαός, όπως απόδειξαν οι τελευταίες εκδηλώσεις, εναντιώνεται όταν
προκαλείται βάναυσα ο πατριωτισμός του και η εθνική του υπερηφάνεια. Οι νέες
αυτές δυναμικές που άρχισαν να διαμορφώνονται και να αναπτύσσονται στη λαϊκή
βάση αποτελούν αισιόδοξο μήνυμα για αντίσταση.

Ερ.: Κύριε Πρόεδρε, ανησυχείτε με τις εξελίξεις στα Βαλκάνια;

ΑΠ.: Η κατάσταση στα Βαλκάνια μετά το 1991 χαρακτηρίζεται από τις έντονες
πολιτικές και στρατιωτικές ενέργειες των ΗΠΑ να επιβάλουν τη νέα τάξη
πραγμάτων, να εξασφαλίσουν την επικυριαρχία τους και τον πολιτικοοικονομικό
έλεγχο στις χώρες της Βαλκανικής.

Ανάλογες προσπάθειες γίνονται και από τη Γερμανία, φυσικά για δικό της λογαριασμό.

Κύρια τακτική τους για να πετύχουν αυτόν τον στόχο είναι να παροτρύνουν σε
αγώνα τις μειονότητες που υπάρχουν στις χώρες της Βαλκανικής, να αποσχιστούν
από το κράτος που ανήκουν και να δημιουργήσουν άλλο δικό τους. Χαρακτηριστικό
παράδειγμα είναι τα γνωστά γεγονότα που οδήγησαν στη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

ΕΡ.: Με το Κόσοβο τι γίνεται;

ΑΠ.: Στα πλαίσια των σχεδίων και της τακτικής που σας είπα είναι και η
περίπτωση του Κόσοβου.

Στο Κόσοβο Αμερικανοί και Γερμανοί εκμεταλλεύονται τον πόθο των Κοσοβάρων για
την αυτονομία τους, ενισχύουν και εξοπλίζουν την ένοπλη δράση τους. Στόχος
τους είναι να πετύχουν τον παραπέρα διαμελισμό της Νέας Γιουγκοσλαβίας και να
αδυνατίσουν τη Σερβία.

Στα πλαίσια αυτά στέλνουν, και με τη βοήθεια της χώρας μας, αμερικανονατοϊκά
στρατεύματα στο Κόσοβο για να εξασφαλισθεί δήθεν η τήρηση της συμφωνίας Κοσοβάρων-Σέρβων.

ΕΡ.: Γιατί το λέτε αυτό;

ΑΠ.: Γιατί, η αλήθεια είναι άλλη: η εφαρμογή του νέου δόγματος του ΝΑΤΟ σ’
αυτή την περιοχή. Η τακτική των ΗΠΑ για τη δημιουργία νέων κρατών και η χάραξη
καινούργιων συνόρων δεν περιορίζεται στις χώρες της Βαλκανικής, αλλά αυτή
επεκτείνεται και στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και στις χώρες της
Κεντρικής Ασίας. Στα σχέδια αυτά των ΗΠΑ συμμετέχει και η χώρα μας στα πλαίσια
του ΝΑΤΟ.

Σήμερα η Βόρειος Ελλάδα έχει γίνει προγεφύρωμα και ορμητήριο των
αμερικανονατοϊκών δυνάμεων για την επιβολή της νέας τάξης πραγμάτων στο Κόσοβο
και αν τα καταφέρουν, σε όλη τη Γιουγκοσλαβία. Ο κίνδυνος για τη χώρα μας είνα
γενικότερος, ιδιαίτερα με την ύπαρξη της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη.
Ο ελληνικός λαός πρέπει να αντισταθεί τώρα όσο είναι νωρίς και να αρνηθεί να
γίνεται η Ελλάδα ορμητήριο των αμερικανονατοϊκών δυνάμεων για την εφαρμογή των
σχεδίων των ΗΠΑ και της Γερμανίας.

ΕΡ.: Υπάρχει κι ένα άλλο ερώτημα. Πόσο ρεαλιστική είναι η πρόταση του
ΚΚΕ για το «δημοκρατικό αντιμονοπωλιακό και πατριωτικό μέτωπο προς ανατροπή
του σημερινού αδιέξοδου», όπως λέτε, «πολιτικού σκηνικού»;

ΑΠ.: Ασφαλώς, με το ερώτημά σας αυτό, εννοείτε αν το ΚΚΕ παίρνει υπόψη του τις
δυσκολίες όταν κάνει λόγο για τη συγκρότηση του αντιιμπεριαλιστικού
αντιμονοπωλιακού δημοκρατικού μετώπου και ειδικότερα αν έχει συνείδηση της
δραματικής αλλαγής των συσχετισμών ­ παγκοσμίως και στην Ελλάδα ­ μετά τις
ανατροπές των σοσιαλιστικών καθεστώτων.

Ούτε στα σύννεφα πετάμε, ούτε ψευδαισθήσεις έχουμε. Είμαστε πολύ περισσότερο
ρεαλιστές από τον καθένα, γιατί τις αρνητικές αλλαγές που συνέβησαν στον κόσμο
και τις συνέπειες εις βάρος του εργατικού και λαϊκού κινήματος τις νιώσαμε
περισσότερο από τον καθένα. Όμως τι σημαίνουν όλα αυτά; Μήπως πρέπει να
αναδιπλώσουμε τις σημαίες, να τις βάλουμε στο σεντούκι και να περιμένουμε πότε
θα ξημερώσουν καλύτερες ημέρες; Ίσως αυτό να θεωρείται ρεαλισμός…

ΕΡ.: Τί είναι, λοιπόν, για σας ρεαλιστικό;

ΑΠ.: Ρεαλιστικό για μας είναι αυτό που βγαίνει από την ίδια τη ζωή σαν
αναγκαιότητα. Ρεαλιστικό είναι αυτό που απαντάει στα άμεσα και μακροπρόθεσμα
προβλήματα και τα ζωτικά συμφέροντα του εργαζόμενου λαού και της χώρας,
ανεξάρτητα αν οι δυνάμεις που θα το πραγματοποιήσουν είναι οργανωτικά και
πολιτικά έτοιμες ή όχι.

Όλα τα μεγάλα κινήματα και οι ανατάσεις του λαού μας αυτή την αντίληψη είχαν
για τον ρεαλισμό.

Ρεαλιστικό ήταν το σύνθημα των αγωνιστών του 1821 «Ελευθερία ή θάνατος», όταν
στην Ευρώπη η Ιερά Συμμαχία ήταν πανίσχυρη. Δεν ήταν μήπως ρεαλιστική η στάση
μας το 1940, όταν όλη η Ευρώπη ήταν κάτω από τις φασιστικές μπότες;

Ρεαλιστικό δεν ήταν το σύνθημα «Στ’ άρματα, στ’ άρματα», όταν η χώρα μας
στέναζε κάτω από τριπλή κατοχή;

Η Ιστορία, αγαπητέ μου, συχνά περιφρονεί τους ρεαλισμούς και επιβραβεύει ό,τι
ανταποκρίνεται στην αναγκαιότητα της ζωής.

Κοιτάξτε γύρω σας. Ανεργία, ακρίβεια, κοινωνικοί αποκλεισμοί, εξαθλίωση,
ανασφάλεια και ταυτόχρονα χυδαίος πλούτος, λεηλασίες, αναξιοκρατία και
συστηματικός βιασμός συνειδήσεων. Κάλυψη αυτής της κατάστασης από την Ε.Ε. των πολυεθνικών.

ΕΡ.: Και τι προβλέπετε;

ΑΠ.: Οι λαοί σίγουρα δεν θα αυτοκτονήσουν, θα αντισταθούν. Και άρχισαν μάλιστα
να αντιστέκονται μαχητικά. Θα συμπήξουν μέτωπα για να αντιμετωπίσουν τη νέα
τάξη, αυτή την ιδιότυπη αντεπανάσταση που διατρέχει την υφήλιο. Η αντίδραση θα
γεννήσει τη δράση και την αντίσταση ­ και όχι μόνο στην Ελλάδα. Και αυτό είναι
σημαντικό και ρεαλιστικό.

ΕΡ.: Είστε ενάντια στην Ε.Ε., στο Μάαστριχτ… Τίθεται όμως ένα ερώτημα.
Ας υποθέσουμε ότι ιδρύθηκε το «Μέτωπο» που προτείνετε και ο λαός τού
εμπιστεύθηκε την εξουσία. Πώς θα αποχωρήσει η χώρα αμέσως από την Ευρωπαϊκή
Ένωση, όπως υποστηρίζει το κόμμα σας, χωρίς να διακινδυνεύσει η ακεραιότητά
και η εθνική της οικονομία, όταν αυτή συνδέεται με χιλιάδες ομφάλιους λώρους
με την Ευρώπη;

ΑΠ.: Είναι γνωστό πως είμαστε ενάντια στην Ε.Ε. των πολυεθνικών και των
μονοπωλίων και υπέρ μιας Ε.Ε. των λαών της Ευρώπης. Παλεύουμε ενάντια στη
σημερινή Ε.Ε. και της πολιτικής της, ενάντια στη συμφωνία του Μάαστριχτ,
ατζέντα 2000 κ.λπ.

Μάλιστα τώρα δεν είμαστε οι μόνοι. Τον τελευταίο καιρό κι άλλες πολιτικές
δυνάμεις με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τάχθηκαν επίσης ενάντια στην Ε.Ε. και το Μάαστριχτ.

ΕΡ.: Ναι, αλλά τι θα κάνετε;

ΑΠ.: Ακούστε. Δεν τρέφουμε αυταπάτες. Γνωρίζουμε πού ζούμε, γνωρίζουμε τον
περίγυρό μας, γνωρίζουμε πολύ καλά τον ρόλο του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. Γνωρίζουμε
γιατί συγκροτούνται οι διάφορες ΝΑΤΟϊκές δυνάμεις ταχείας επέμβασης. Και
φυσικά γνωρίζουμε τον δεσμό ανάμεσα στην ελληνική οικονομία και την ευρωπαϊκή.

Όταν κάνουμε λόγο για αποδέσμευση από την Ευρωπαϊκή Ένωση των μονοπωλίων και
από το ΝΑΤΟ της νέας τάξης, δεν εννοούμε πως την άλλη μέρα το πρωί θα
αποχωρήσουμε χωρίς να προετοιμαστούμε να αντιμετωπίσουμε τις όποιες συνέπειες.
Είναι φανερό ότι θα χρειαστεί να μπει η χώρα σε μια πολιτική, οικονομική και
στρατιωτική διαδικασία αποδέσμευσης.

Ακόμα θα αναπτύξουμε παραπέρα τις προσπάθειες για συνεργασία κι αντίσταση με
όλες τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις όλων των χωρών της Ένωσης, που θα
αντιστέκονται και θα παλεύουν κόντρα στη ληστρική ένωση των μονοπωλίων.

Πέρα από αυτό, κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί πως έτσι θά ‘χουν τα πράγματα
αύριο. Πως τα πάντα που μας περιβάλλουν σήμερα, η δυναμική του ΝΑΤΟ, ο ρόλος
της Ε.Ε. κ.λπ., θα μείνουν αιώνια όπως έχουν, πως δεν πρόκειται να αλλάξει
τίποτα αύριο, μεθαύριο.

ΕΡ.: Αισιοδοξείτε;

ΑΠ.: Κάτω από τους νόμους της εξέλιξης και της πάλης των λαών πολλά μπορεί να
αλλάξουν. Βέβαια δεν είναι δυνατό να γνωρίζουμε από τώρα τι συγκεκριμένες
αλλαγές θα γίνουν και ποια συγκεκριμένα προβλήματα θα χρειαστεί να
αντιμετωπίσει το Μέτωπο όταν θά’ρθει στην εξουσία.

Εκείνο που είναι δεδομένο σήμερα είναι το γεγονός ότι κανένα όφελος εθνικό,
οικονομικό και κάθε λογής, δεν έχει η χώρα μας από τη συμμετοχή της σε όλους
αυτούς τους σημερινούς οργανισμούς. Κι ότι αντίθετα με τη συνεχή αντίσταση και
πάλη του λαού μας είναι δυνατό να μειώνει τις αρνητικές συνέπειες σε βάρος της
χώρας μας.

Εμείς με βάση αυτό το συμφέρον του λαού και της πατρίδας μας διαμορφώνουμε την
πολιτική μας. Εμείς θεωρούμε ρεαλιστικό αυτό που είναι αντικειμενικά σωστό και
παλεύουμε να δημιουργηθούν οι υποκειμενικές κατάλληλες προϋποθέσεις ώστε αυτό
που διακηρύσσουμε να γίνει πράξη.