Αγκομαχώντας επί ώρες στις αστικές συγκοινωνίες

Ανήκω δειγματοληπτικά στην κατηγορία εκείνων (των «τυχερών-άτυχων») που
μετακινούνται με Ι.Χ. ή ταξί. Η κάρτα απεριορίστων διαδρομών που είχα κάποτε,
δεν έχει ποια ισχύ. Τα στενόμακρα εισιτήρια δεν έχουν θέση στο πορτοφόλι μου.
Εδώ και χρόνια με τρομάζουν οι ουρές και οι ανθρώπινες αλυσίδες στις στάσεις
των λεωφορείων. Έχασα πια την αναγκαία υπομονή ­ για την αναμονή, το
στρίμωγμα, το… ποδοπάτημα! Θυμάμαι ότι κάποτε είχα τουλάχιστον τόσο χρόνο
ώστε να μπορώ να περιμένω. Αδημονούσα να αρχίσει, αλλά όχι και να τελειώσει,
μια διαδρομή. Την απολάμβανα! Σε κάποια από τις μοναχικές θέσεις, στο τρόλεϊ ή
το λεωφορείο, αριστερά ή δεξιά, είχα το «πλεονέκτημα»: να παρατηρώ ­ μέσα κι
έξω. Ήταν πάντα μια διαδρομή σκέψης αυτό το ταξίδι ­ κεντρικά και περιμετρικά
της πόλης. Που με πήγαινε απλώς και σε έναν προορισμό…

Μία, μιάμιση ή δύο ώρες μέσα σε ένα λεωφορείο, τρόλεϊ ή βαγόνι του Ηλεκτρικού
είναι ένα ολοκληρωμένο σενάριο, ένα μικρό «πανεπιστήμιο», μια μικρογραφία της
κοινωνίας που ρέει ξέφρενα, με όλες τις αντιφάσεις της ­ κάποιες φορές θαρρείς
ότι κινείται στο ανάποδο… ρεύμα!

Ασφυξία: Η ώρα…. του εργαζόμενου πορτοφολά

Το τρόλεϊ είναι υπερπλήρες, ο οδηγός δεν ανοίγει τις πόρτες, μα όσοι περιμένουν πολλή ώρα στις στάσεις απαιτούν το δικαίωμά τους με μανία

08.45 το πρωί. Λεωφόρος Κηφισίας. Στάση: «Ερυθρός Σταυρός». Διάλεξα την
αγαπημένη μου διαδρομή. Παλιά αγαπημένη. Αν ο χρόνος δεν μετρά τελικά με όσα
ζούμε και όσα αφήνουμε να μας προσπερνούν, αλλά με ημερολογιακά έτη, αυτό
σημαίνει πολλά έτη. Στέκομαι με το εισιτήριο στο χέρι, όπως όλοι. Περιμένω
όπως όλοι. Να φανεί και ύστερα να στρίψει από την αντίπερα γωνία το τρόλεϊ της
γραμμής «3». Το τρόλεϊ αργεί και όσο τα δευτερόλεπτα κυλούν, το στέγαστρο δεν
χωράει άλλους, το πεζοδρόμιο κατακλύζεται και ο περιπτεράς διαπληκτίζεται με
τους λαθραναγνώστες των πρωινών εντύπων!

08.55. Το τρόλεϊ ακόμη να φανεί. Τα καλύτερα σενάρια ζωής είναι εκείνα που
ποτέ δεν παίχτηκαν και ο χρόνος δεν κατόρθωσε να εξανεμίσει. Είναι όσα δεν
τεμαχίστηκαν και δεν μοιράστηκαν σε ρόλους. Μου είναι άγνωστο το σενάριο ζωής
της μεσόκοπης, με το πλισέ πρόσωπο και την πλισέ πλουμιστή φούστα. Αποπνέει
φτώχεια η γυναίκα και το μόνο «πλούσιο» πάνω της είναι ένα ζωηρό καστανόμαυρο
βλέμμα: «Εσύ Κυρία, έχει δουλειά;» ρωτάει τη διπλανή και ύστερα την παραδίπλα
που δεν μπαίνουν στον κόπο να απαντήσουν. Έρχεται σιμά μου: «Μήπως εσύ ξέρει
κανένα δουλειά;», ξαναρωτάει διστακτικά, θλιβερά. Πρόλαβα να ανταποδώσω το
χαμόγελο στη γυναίκα από την Αλβανία, δεν πρόλαβα να δω το τρόλεϊ που ερχόταν,
ξάφνου σπρώχθηκα, πιέστηκα, έχασα τα μάτια της από τα μάτια μου και βρέθηκα
κολλημένη στην κοιλιά του εύσωμου, αφράτου κυρίου, που ανοίγει δρόμο με την
επαγγελματική του… τσάντα, και στην πλάτη της κυρίας την οποία δεν βλέπω,
μόνο νιώθω και ακούω την τσιριχτή φωνή της να διεκδικεί το χαμένο της…
παπούτσι!Η πόρτα κλείνει δυο-τρεις φορές πάνω στο αριστερό μου πόδι, ο
αστράγαλός μου πονάει, δίνει ερέθισμα στον εγκέφαλο για τη γνωστή προδιάθεση
της ημικρανίας, έχω μια επιθυμία να κατεβώ, αλλά έτσι κι αλλιώς είναι
αδύνατον! Είναι κι αυτό το βιωματικό\ ρεπορτάζ στη μέση…

Η ώρα είναι 09.10. Το εισιτήριό μου περνά, όπως και όλων των άλλων, από δέκα
χέρια μέχρι να χτυπηθεί από τον στριμωγμένο πάνω στο μηχάνημα νεαρό και να
επιστρέψει στον κάτοχό του. Το ίδιο ή άλλο ούτε που έχει καμιά σημασία. Στάση
«Ζέρβα», στάση «Αμπελόκηποι» δεκατρία ολόκληρα λεπτά για λιγότερο από
πεντακόσια… μέτρα! Το τρόλεϊ είναι υπερπλήρες, ο οδηγός δεν ανοίγει τις
πόρτες, μα όσοι περιμένουν πολλή ώρα στις στάσεις απαιτούν το δικαίωμά τους με
μανία, το τρόλεϊ φεύγει, το φωτάκι της στάσης ανάβει και ο οδηγός ανοίγει για
πρώτη φορά την μπροστινή είσοδο στη στάση για το «Ιπποκράτειο», επί της
Βασιλίσσης Σοφίας. Αλλά αυτός που χτύπησε αδυνατεί να φθάσει μπροστά, φωνάζει
στον οδηγό να ανοίξει την πίσω πόρτα, εκείνος ξεκινά δίχως να κατεβεί ο
επιβάτης, από την μπροστινή πόρτα τρυπώνουν κι άλλοι, ο άνθρωπος που δεν
κατέβηκε εις μάτην διαμαρτύρεται, η κατάσταση γίνεται τόσο ασφυκτική που έχεις
την αίσθηση ότι δεν υπάρχει πια οξυγόνο, κάποιοι φωνάζουν να ανοίξουν τα
πλαϊνά παράθυρα… Νιώθουμε όλοι, μια ασταθής βάρκα στη θαλασσοταραχή της
κίνησης. Γκαζώνει ο οδηγός, πάμε πίσω. Φρενάρει, πάμε μπροστά…

Και δεν θα ‘χα τι άλλο να σας περιγράψω πέρα από κύματα οργής και
διαμαρτυρίες, σπρωξίματα, στραβοκοιτάγματα και την «πάλη» για κάθε θέση που
αδειάζει έως και τη Ρηγίλλης ­ αν η κυρία δεν ένιωθε το πορτοφόλι της να
«χάνεται». Είναι δύο μόλις μέτρα μπροστά μου, αλλά μας χωρίζουν κάπου…
τριάντα άνθρωποι. Αφουγκραζόμαστε όλοι την απελπισία της, ο ένας κοιτάει τον
άλλο με αμηχανία ή καχυποψία, εκείνη ξαναφωνάζει, σπαρακτικά αυτή τη φορά: «Το
πορτοφόλι μου, κάποιος πήρε το πορτοφόλι μου»! Αναταραχή, σάστισμα, ο
ηλικιωμένος κάτι κλωτσάει, είναι το πορτοφόλι της, ανακούφιση και ύστερα πάλι
αναταραχή, η γυναίκα διαπιστώνει ότι τα χρήματά της έκαναν φτερά, ωρύεται…
Είμαστε ήδη απέναντι από τη Βουλή των Ελλήνων, στάση «Σύνταγμα», καμιά
εικοσαριά κατεβαίνουν, άλλοι τόσοι προσπαθούν να ανεβούν και ο περιποιημένος
νεαρός, με το ξεβαμμένο τζιν και το ζελέ στα μαλλιά, που κατέβηκε αδιάφορος
και «κύριος» αρχίζει ξαφνικά να τρέχει προς τη Σόλωνος, η γυναίκα κατεβαίνει
κλαίγοντας, δυο-τρεις τον κυνηγούν για λίγα μόνο μέτρα, εκείνος χάνεται. Δεν
μου φάνηκε Αλβανός ή Ρουμάνος, αλλοδαπός τέλος πάντων. Έλληνας ήταν…

Η ώρα είναι 09.50. Άλλο ένα τέταρτο ­ να κλείσουμε μία ακριβώς ώρα.
Πανεπιστημίου, Ομόνοια και ύστερα Πολυτεχνείο. Κάθησα επιτέλους, μπορώ τώρα να
αποδράσω στην έξω κίνηση. Που ασθμαίνει. Η ατμόσφαιρα «αναπνέει». Και μόλις
τώρα έκπληκτη παρατηρώ ότι απέναντί μου κάθεται η γυναίκα από την Αλβανία ­ με
παραδομένο απλανές βλέμμα. Κάποιος από τους ορθίους, που μόλις ανέβηκαν,
«διαμαρτύρεται» για τους ξένους που παίρνουν τις δουλειές μας και τις θέσεις
στα… λεωφορεία. Η γυναίκα σηκώνεται, κατεβαίνει στη στάση ΟΤΕ, δίχως να
στρέψει το κεφάλι. Νιώθω άσχημα. Αποφασίζω να κατεβώ στη στάση «Πλατεία
Αμερικής». Μπήκα στο τρόλεϊ «3» στις 09.05.

Κατέβηκα στις 10.23. Πάντως, για την επιστροφή μου στην εφημερίδα, επέλεξα ταξί!.

Δυσοσμία και… παρενοχλητές

Βρίσκομαι από τους πρώτους μέσα στο λεωφορείο. Δεν σπρώχνω, με… σπρώχνουν και πηγαίνω με το ρεύμα!

Τι περίεργο να αναπηδά, τόσο ζωντανή πάντα, η ίδια αίσθηση! Χιλιοπαιγνένη η
ταινία επιστρέφει στο «κενό» σημείο ­ αυτό της εκκίνησης ­ στο γραμμόφωνο της
μνήμης. Ούτε καν ο τόπος αλλάζει. Μονάχα ο χρόνος… Οι γύρω ήχοι. Το
στρίγκλισμα των φρένων. Και τα πρόσωπα που εναλλάσσονται ασθμαίνοντας ­ με το
ένα πόδι στο πεζοδρόμιο και το άλλο στην γκριζόμαυρη υγρή άσφαλτο.

Μαρούσι. Στάση Κανατάδικα. Τετάρτη, 17 Μαρτίου,

08.05. το πρωί. Ψιλόβροχο, το κρύο διαπεραστικά τσουχτερό για μήνα Μάρτη ­
σκέπτομαι αν έντυσα καλά τα παιδιά, μόλις τα άφησα στο προαύλιο του σχολείου
και το κουδούνι θα κτυπήσει σε δέκα λεπτά. Η Λεωφόρος Κηφισίας είναι
ακινητοποιημένη ­ σαν κινηματογραφικό καρέ που έχει «παγώσει». Το βλέπω αρκετά
λεπτά τώρα το διπλό λεωφορείο-φυσαρμόνικα, που «ενώνει» την Κηφισιά με το
Δέλτα Φαλήρου, εκατό πενήντα μέτρα παραπάνω, αλλά περνούν τρία-τέσσερα ακόμη
λεπτά μέχρι να φθάσει δεκαπέντε μέτρα πριν από τη στάση και εκεί, ξαφνικά, να
ανοίξει τις πόρτες του! Και το ανθρώπινο λεφούσι τρέχει προς τις πύλες τού… παραδείσου.

Είμαι πιο… ανθεκτική ­ μετά τη χθεσινή περιπέτεια με το τρόλεϊ. Θυμάμαι την
παλιά μου τέχνη και βρίσκομαι από τους πρώτους μέσα στο λεωφορείο. Δεν
σπρώχνω, με… σπρώχνουν και πηγαίνω με το ρεύμα! Βρίσκομαι στο σκοτεινό
σημείο της φυσαρμόνικας που αναδύει δυσοσμία και σε ζαλίζει με το λίκνισμά
της, αλλά παρηγοριέμαι ­ μπορώ να ακουμπήσω κάπου την τσάντα μου… Ούτε που
κατάλαβα πώς φθάσαμε από τη στάση «Βλαστού» στη στάση του «Υγεία» ­ όταν δεν
βλέπεις, χάνεις και την επαφή σου με την πραγματικότητα. Η ώρα «ταξιδεύει»
γρήγορα ­ πέρασαν κιόλας τα πρώτα 35 λεπτά! Άλλα είκοσι λεπτά κυλούν μέχρι τη
γέφυρα της Κατεχάκη. Μία σχεδόν ώρα για 4-5 χιλιόμετρα! Από το «Γηροκομείο»
έως και τη στάση «Αμπελόκηποι» αυτό που κυριαρχεί ήταν ένα ηχηρότατο…
χαστούκι.

Στα βάθη του… τούνελ, μία νεαρή χαστούκισε έναν άνδρα γύρω στα 35!
Κατακόκκινος όσο και κατάπληκτος εκείνος προσπαθούσε να αμυνθεί με…
ατζαμοσύνη. Από τον τρόπο που απάντησε το κορίτσι, λίγο πολύ όλοι καταλάβαμε
ότι είχε μάλλον δίκιο. Δυο τρεις ευέξαπτοι επιτέθηκαν λεκτικά στον άνδρα ­
«δεν ντρέπεσαι ρε;». «Θα σου άρεσε να φερθεί κάποιος άλλος έτσι στην… αδελφή
σου;» ­ και ένας πιο θερμόαιμος τον έπιασε από τα πέτα! Ο άνδρας κατέβηκε
κακήν κακώς στην πρώτη στάση…

Η Βασιλίσσης Σοφίας ήταν… ανεκτή, προωθήθηκα από το σπρώξιμο των άλλων στο
πίσω λεωφορείο και μάλιστα κοντά σε παράθυρο, όρθια βέβαια πάντα, αλλά με…
θέα. Και θα ήμουν πολύ ευχαριστημένη αν ο διπλανός μου δεν μύριζε… σκόρδο ­
πολύ σκληρή για πρωινή τιμωρία!

Ξανακοίταξα την ώρα στη Λ. Συγγρού:

09.32. Με έπιασε νευρικό γέλιο. Είχαμε ακόμη μέλλον! Το τελευταίο τέταρτο της
ώρας παρέλασαν, ανάμεσά μας, τρεις «απόμαχοι» της ζωής που είχαν ο ένας τρία
πεινασμένα παιδιά ­ «το ένα με επιληψία και η γυναίκα μου στο Δαφνί» ­ ο
δεύτερος πέντε παιδιά ­ «το ένα καρδιακό και το άλλο με λευχαιμία» ­ ενώ ο
τρίτος δεν μιλούσε, κρατούσε στα χέρια του ένα καδραρισμένο (να μη βρέχεται)
φωτοτυπημένο απόκομμα απογευματινής εφημερίδας που μιλούσε για την οικογένεια
«του άρρωστου βιοπαλαιστή με τα επτά παιδιά». Η επαιτεία ήταν συστηματική,
άκρως επαγγελματική, και σκέφθηκα για άλλη μια φορά πόσα πρέπει να αποδίδει
για να υπάρχει τόσος «ανταγωνισμός» στις πιάτσες των στάσεων…

Από το ανοιχτό παράθυρο έφθασε πρώτα η μυρωδιά της θάλασσας. Μια μυρωδιά
βάλσαμο. Εδώ και δέκα λεπτά είχα… θέση: μοναχική, όπως μου αρέσει, με
«πρόσωπο» στη θάλασσα. Δέκα παρά δέκα, είμαστε στο Δέλτα Φαλήρου. Η διαδρομή
κράτησε μία ώρα και τρία τέταρτα. Αν προσθέσουμε και το τέταρτο αναμονής στη
στάση, δύο ώρες. Πάλι καλά…

Πολύχρωμη επαιτεία και ελάχιστος – συγκριτικά – χρόνος

Κηφισιά. Ακόμη περισσότερο χρόνο για να ανασυντάξεις τις σκέψεις σου και πρόχειρα να σημειώσεις όλα όσα καταγράφηκαν στη διαδρομή…

Έχασε την αξία της πια η διαδρομή ­ τα να φτάσεις στον προορισμό σου είναι το
δύσκολο και το… ζητούμενο. Ανασαίνεις δύο-τρεις φορές βαθιά ­ αφού φτάσεις!
Και χρειάζεσαι αρκετό χρόνο να συνέλθεις, να νιώσεις ότι πια δεν ασφυκτιάς,
ότι κάποιος δεν είναι κολλημένος πάνω σου, ότι δεν κουβαλάς την ανάσα και τον
ιδρώτα του διπλανού και του παραδίπλα…

Ξόδεψα ένα τέταρτο της ώρας σε ένα παγκάκι για ένα τσιγάρο και τις…
σημειώσεις μου. Περπάτησα μέχρι τον Ηλεκτρικό του Φαλήρου, ένιωσα τη θαλασσινή
αύρα. Ο Ηλεκτρικός έκρυβε τελικά την έκπληξη του ελάχιστου ­ συγκριτικά ­
χρόνου! Τη στιγμή που έβγαζα εισιτήριο, το τρένο έφτανε από τον Πειραιά. Ήταν
ακριβώς 10.30.

Τα βαγόνια σχεδόν γεμάτα ­ ούτε συζήτηση για θέση. Βρώμικο το βαγόνι που με
φιλοξενεί, με απροσδιόριστες κηλίδες και δύσοσμες αναδεύσεις. Κινείται
ευτυχώς, οι στάσεις παραδίδουν τη σκυτάλη η μία στην άλλη ­ Μοσχάτο, Ταύρος,
Καλλιθέα, Πετράλωνα, Θησείο, Μοναστηράκι. Κόσμος μπαίνει, κόσμος βγαίνει,
υπάρχει μια διαρκής διαδοχή εικόνων, δεν προλαβαίνεις όλα να τα αποτυπώσεις,
εργατόκοσμος γύρω μου, γυναίκες που πηγαίνουν για ψώνια στην Αθήνα, έντονο το
στοιχείο των ξένων στον σταθμό Πετραλώνων και Καλλιθέας ­ Κούρδοι και Αλβανοί
κυρίως, αλλά και Πολωνοί και Ρουμάνοι ­ πιο έντονο και το στοιχείο της
πολύμορφης επαιτείας. Η Τσιγγανοπούλα πουλάει τουλάχιστον χαρτομάντιλα, το
άλλο κοριτσάκι «ξυστό» και λαχεία, αλλά μέτρησα δύο «ανάπηρους» νεαρούς
Αλβανούς, τρεις ομάδες ξυπόλητων Τσιγγανόπουλων με απλωμένο χέρι, μία
ρακένδυτη ηλικιωμένη, έναν μεσόκοπο που μύριζε οινόπνευμα από χιλιόμετρα…

Παρέλασαν μπροστά μου ένα κλαρίνο και μία φλογέρα, μία φυσαρμόνικα και ύστερα
ήρθε το ξάφνιασμα ­ οι τρεις νεαροί και πεντακάθαροι Ρώσοι με τα δύο
ακορντεόν, την κιθάρα και τις νοσταλγικές μελωδίες.

Στην Ομόνοια κατέβηκε πολύς κόσμος, αλλά

ανέβηκε πολύς περισσότερος και μέχρι τον σταθμό της Ν. Ιωνίας άνθρωποι,
αποσκευές και οσμές ήταν ένα… Σταμάτησα πια να μετρώ, αλλά υπολόγισα ότι
τουλάχιστον άλλοι 40 μικροί και μεγάλοι επαίτες άπλωσαν τα χέρια τους ­ με
αντιπαροχή τη φτώχεια, την κακομοιριά και τη μιζέρια τους.

Έφτασα στο τέρμα, στην Κηφισιά, με ένα αίσθημα κορεσμού, κόπωσης και
απογοήτευσης σε λιγότερο από μία ώρα ­ κατά πέντε περίπου λεπτά. Διασχίζοντας
το πάρκο για την οδό Κυριαζή είχα την πικρή αίσθηση ότι ήξερα τι είναι αυτό
που χωρίζει αυτή την πόλη στα δύο.

Και αυτό που με παρηγόρησε ήταν η ιδέα ενός δυνατού διπλού Εσπρέσο…