Απάτη έξι δισ. δολαρίων με χρυσό-φάντασμα

Μια φλέβα χρυσού, ο μυστηριώδης θάνατος ενός επιστήμονα και μια μετοχή που η
τιμή της εκτοξεύεται στα ύψη. Τρεις λεπτομέρειες σε ένα επιχειρηματικό θρίλερ
που συγκλόνισε την κοινή γνώμη και το Χρηματιστήριο του Καναδά. Πρόκειται για
μια απάτη αξίας έξι δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Στις 19 Μαρτίου του 1997, ο Φιλιππινέζος γεωλόγος Michael de Gutzman,
αυτοκτόνησε πηδώντας από ένα ελικόπτερο, που πετούσε σε ύψος 800 ποδιών πάνω
από τη ζούγκλα του Βόρνεο. Το πτώμα του βρέθηκε τέσσερις ημέρες αργότερα,
μισοφαγωμένο από αγριόχοιρους. Πάνω του βρέθηκαν μόνο μερικά σημειώματα, που
απευθύνονταν στην οικογένεια και τους συναδέλφους του. Εξηγούσε το λόγο της
αυτοκτονίας του: είχε προσβληθεί από ηπατίτιδα…

Ο de Gutzman δεν ήταν ένας οποιοσδήποτε γεωλόγος. Ήταν επικεφαλής ερευνών για
λογαριασμό μιας καναδικής εταιρείας ορυχείων, της Bre-Χ. Πρόκειται για μια
εταιρεία που πριν από πέντε χρόνια ήταν στα αζήτητα του χρηματιστηρίου. Οι
ξεχασμένες μετοχές της, κάτω από την καθοδήγηση ενός χρεοκοπημένου πρώην
χρηματιστή, έγιναν το αγαπημένο «χαρτί» στο χρηματιστήριο του Κάλγκαρι, στον Κανάδα.

Όταν ο Φιλιππινέζος γεωλόγος έπεσε από το ελικόπτερο ­ μερικοί πιστεύουν ότι
σπρώχτηκε ­ βρισκόταν νότια της μεγαλύτερης ποσότητας χρυσού που ανακαλύφθηκε
ποτέ. Κοντά στην πόλη Busang. Μια φλέβα, που υπολογιζόταν σε 100 εκατομμύρια ουγγιές.

Όταν ο de Gutzman πετούσε πάνω από τη ζούγκλα του Βόρνεο, ήταν ­ τουλάχιστον
στα χαρτιά ­ ένας πάμπλουτος άνθρωπος.

Η ανακάλυψη της φλέβας χρυσού εκτόξευσε τη χρηματιστηριακή αξία της Bre-Χ από
τα 1.000 στα 6,4 δισεκατομμύρια δολάρια! Κορυφαίοι Αμερικανοί διαχειριστές
αμοιβαίων κεφαλαίων, γίγαντες της παγκόσμιας αγοράς χρυσού και αμέτρητοι
ιδιώτες επενδυτές, αγόραζαν μετοχές της εταιρείας πληρώνοντας όσο όσο.

Απάτη η φλέβα

Ωστόσο, η χρυσή φλέβα στο Busang ήταν μια απάτη. Δεν υπήρχε καμία αμύθητη
ποσότητα χρυσού στη ζούγκλα. Στις εβδομάδες που ακολούθησαν μετά τον θάνατο
του Gutzman, οι υποψίες, ότι ήταν «άνθρακες ο θησαυρός», άρχισαν όχι μόνο να
πληθαίνουν αλλά και να κάνουν τον γύρο του κόσμου μέσω του Ίντερνετ. Μια
μεγάλη αμερικανική επενδυτική εταιρεία, η Fedelity, πούλησε μαζικά τις μετοχές
της Bre-Χ που διατηρούσε στο χαρτοφυλάκιό της.

Στα τέλη Μαρτίου του 1997, ήρθε η χαριστική βολή για τους επενδυτές που είχαν
πιστέψει στον θησαυρό. Η αρνητική έκθεση μιας επενδυτικής εταιρείας για τη
μετοχή μείωσε, σε λιγότερο από δυο ώρες, τη χρηματιστηριακή αξία της Bre-Χ
κατά 3 δισεκατομμύρια δολάρια. «Η ποσότητα χρυσού που έχει ανακαλυφθεί είναι
υπερεκτιμημένη», ανέφερε η έκθεση-δυναμίτης. Και δυναμίτισε όχι μόνο την
εταιρεία με τη φλέβα-φάντασμα αλλά και ολόκληρο το καναδικό χρηματοπιστωτικό
οικοδόμημα, αφού θεωρήθηκε συνυπεύθυνο για την καθυστερημένη αποκάλυψη της
απάτης. «Η έκταση της απάτης κατά την εξέταση των δειγμάτων χρυσού της Busang
δεν έχουν προηγούμενο», κατέληγε η έκθεση.

Είχαν «αλατισθεί»

Τα δείγματα χρυσού της Bre-Χ είχαν «αλατισθεί». Στην ορολογία των χρυσωρύχων,
«αλάτισμα» σημαίνει η προσθήκη ψηγμάτων χρυσού στα δείγματα, λίγο πριν από την
εξέτασή τους στο εργαστήριο. Ακολούθησαν δικαστικά εντάλματα και μια δικαστική
έρευνα ξεκίνησε. Ωστόσο, δεν απαγγέλθηκαν κατηγορίες σε κανέναν.

Το ερώτημα αιωρείται: πώς είναι δυνατόν μια συνηθισμένη μικροαπάτη ­ όχι
πρωτόγνωρη για τα δεδομένα του καναδικού Χρηματιστηρίου ­ να καταλήξει σε ένα
σκάνδαλο αξίας 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων;

Η Καναδή δημοσιογράφος Jennifer Wells, δίνει κάποιες διαφωτιστικές
λεπτομέρειες. Σύμφωνα με την ίδια, οι «μυστηριώδεις» άνθρωποι που έστησαν την
Bre-Χ εκμεταλλεύτηκαν τους απεγνωσμένους ονειροπόλους που διψούν για ιστορίες
θησαυρών, κρυμμένων στα βάθη μιας ζούγκλας.

Ιδρυτής της εταιρείας ήταν ένας Καναδός χρηματιστής, ο David Walsh. Το 1993
οδηγήθηκε στη χρεοκοπία, αφού δεν μπορούσε να αποπληρώσει τα 52.000 δολάρια
που χρωστούσε σε πιστωτικές κάρτες. Ωστόσο, ήταν ιδιοκτήτης μιας εταιρείας,
της Bre-Χ, η οποία είχε στο ταμείο της 15 δολάρια και κάποια δικαιώματα σε
ορυχεία του βορειοδυτικού Καναδά.

Ένα καλό παραμύθι

Η κυκλοφορία ενός καλού παραμυθιού ήταν αρκετή για το στήσιμο της κομπίνας.
Εκδίδει ανακοινώσεις σχετικά με την εταιρεία του και η μετοχή αρχίζει να
κινείται. Συναντά τον John Felderhof, έναν Ολλανδό γεωλόγο, ο οποίος είχε το
«ταλέντο» της φλυαρίας και τη δεκαετία του ’60 είχε γίνει διάσημος με μια
μεγάλη ανακάλυψη χρυσού στην Παπούα Νέα Γουινέα.

Ο Felderhof ήταν γνώστης μιας «φαντασίωσης» των εταιρειών μεταλλευμάτων με το
όνομα το «Δακτυλίδι της φωτιάς».

Πρόκειται για την ηφαιστειακή δραστηριότητα που εκτείνεται από τη Νέα Ζηλανδία
στην Παπούα Νέα Γουινέα, την Ινδονησία και τις Φιλιππίνες. Ο Walsh ζήτησε από
τον Felderhof να βάλει λίγη φαντασία στην εταιρεία του, την Bre-Χ. Και το
έκανε με μεγάλη επιτυχία.

Η Bre-Χ πλήρωσε 80.000 δολάρια για το 80% μιας αυστραλιανής εταιρείας, η οποία
είχε δικαιώματα στην Busang του Βόρνεο. Ακολούθησε η έκδοση ενός δελτίου Τύπου
που μιλούσε για φλέβα χρυσού, δίνοντας αριθμούς για την ποσότητα. Στην
πραγματικότητα, δεν υπήρχε τίποτα. Εργοτάξιο εξόρυξης δεν στήθηκε ποτέ. Μόνο
μερικές πέτρες με ψήγματα χρυσού πάνω τους.

Ο Felderhof προσέλαβε έναν γεωλόγο, τον de Gutzman, ο οποίος πάσχιζε να
αποδείξει μια θεωρία του. Στην Busang βρήκε την ευκαιρία της ζωής του. Πίσω
στον Καναδά, οι ειδικοί του χρηματιστηριακού κλάδου των μεταλλευμάτων είχαν
πιστέψει το παραμύθι και δεν έδιναν σημασία στα ανησυχητικά μηνύματα που
έφερναν οι επισκέψεις διαφόρων στη ζούγκλα του Βόρνεο.

Τα δείγματα δεν υποβάλλονταν σε διάσπαση πριν από την παράδοσή τους στην
υπηρεσία εξέτασης δειγμάτων: μια συνηθισμένοι πρακτική ασφαλείας για την
αποκάλυψη νοθείας.

Εξίσου ανησυχητική ήταν και η χαλαρή συνεργασία της ινδονησιακής κυβέρνησης με
την εταιρεία. Η Bre-Χ δεν είχε εξασφαλίσει συμβόλαιο εξόρυξης, απαραίτητο για
το στήσιμο του εργοταξίου. Επιπλέον, η Bre-Χ δεν είχε καν εγγραφεί στα μητρώα
των επιχειρήσεων της περιοχής.

Τα «αμύθητα» αποθέματα χρυσού της εταιρείας κέντρισαν το ενδιαφέρον όλων των
μεγάλων ομίλων μεταλλευμάτων, ο οποίοι επεδίωκαν την εξαγορά της Bre-Χ. Ο
αυστραλιανός όμιλος CRA και ο όμιλος Barrick αναδείχθηκαν σε μνηστήρες της
Bre-Χ.

Ωστόσο, η οικογένεια του Ινδονήσιου δικτάτορα Σουχάρτο ήθελε την πίτα για
λογαριασμό της. Η Bre-Χ αναγκάσθηκε να «παντρευτεί» την εταιρεία
Freeport-McMoRan του ΒοΒ Hasan, ενός στενού φίλου του Σουχάρτο.

Ο Hasan ήταν ιδιοκτήτης της εταιρείας Nusamba, η οποία εκμεταλλευόταν ένα
ορυχείο χαλκού και χρυσού στην Ινδονησία.

Γιατί άργησε;

Ήταν πλέον θέμα εβδομάδων η αποκάλυψη της απάτης. Οι ειδικοί του Hasan
εξέτασαν τα δείγματα της Bre-Χ και ο πύργος από τα τραπουλόχαρτα κατέρρευσε.

Γιατί, όμως, άργησε τόσο πολύ η αποκάλυψη της απάτης; Οι άνθρωποι γοητεύονται
από το χρυσό, ένα όμορφο αλλά συνήθως άχρηστο μετάλλευμα. Είναι, όμως,
συνώνυμος του χρήματος. Για τους εύπιστους.

Τα θύματα του παραμυθιού δεν ήταν μόνο οι αναγνώστες των μονόστηλων στις
οικονομικές εφημερίδες. Ήταν οι κορυφαίοι αναλυτές του κλάδου των
μεταλλευμάτων και τα αφεντικά μεγαλύτερων εταιρειών της συγκεκριμένης αγοράς.

Τώρα πληρώνουν το κόστος της καχυποψίας των επενδυτών και της πτώσης της τιμής
του χρυσού διεθνώς.

Το κόστος της κερδοσκοπικής φούσκας και της διαφθοράς πληρώνει και η
Ινδονησία. Ο Ινδονήσιος οικονομολόγος Hartojo Wignjowijoto είπε, μιλώντας στην
Jennifer Walsh: «Οι διεφθαρμένες χώρες προσελκύουν άλλες διεφθαρμένες χώρες…».