Ασαφείς οι λύσεις – και τα αίτια

Η κρίση των χρηματοπιστωτικών αγορών δείχνει ότι το παγκόσμιο οικονομικό
σύστημα χρειάζεται επιδιόρθωση. Όμως, οι λύσεις παραμένουν το ίδιο ασαφείς όσο
και τα αίτια της κρίσης.

Κλίντον – Ρούμπιν – Μπλερ: Συμφώνησαν ότι η διεθνής ηγεσία έπρεπε να δείξει πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη μεταρρύθμισης του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος

Μια ημέρα του περασμένου Σεπτεμβρίου, τότε που οι αγορές σε όλον τον κόσμο
κατρακυλούσαν ύστερα από τη ρωσική κρίση, ανυπόμονος και ενοχλημένος ο
πρόεδρος Κλίντον κάλεσε τους κορυφαίους συμβούλους του στο Οβάλ Γραφείο, στον
τρίτο όροφο του Λευκού Οίκου. Φορώντας καουμπόικες μπότες, βολεύτηκε στην
αγαπημένη του πολυθρόνα κοντά στο τζάκι. Ο υπουργός Οικονομικών Ρόμπερτ
Ρούμπιν κάθησε απέναντί του, όπως συνήθως, έτσι που να κοιτάει τον πρόεδρο στα μάτια.

Ο Κλίντον είπε ότι επιθυμία του ήταν να αντιμετωπιστεί η κρίση πιο άμεσα και
ανοιχτά. Ήθελε επίσης η κυβέρνησή του να παίξει ηγετικό ρόλο στην αναδιάρθρωση
του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, έτσι ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος
εκδήλωσης νέων κρίσεων.

Μίλησε στο τηλέφωνο με τον Βρετανό πρωθυπουργό Τόνι Μπλερ και συμφώνησαν ότι η
διεθνής ηγεσία έπρεπε να δείξει πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη μεταρρύθμισης
του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.

Ποιο είναι το καλύτερο;

Το πρόβλημα με την υπάρχουσα διεθνή οικονομική δομή είναι ότι θεωρείται
ξεπερασμένη και ανεπαρκής για να συγκρατήσει τις αγορές. «Χρειαζόμαστε ένα νέο
σύστημα για τον 21ο αιώνα», είχε πει ο Ιάπωνας υφυπουργός Οικονομικών Εϊσούκε
Σακακικπάρα. «Μπορούμε να το πούμε ένα νέο Μπρέτον Γουντς. Είναι δύσκολο, αλλά
πρέπει να γίνει».

Όμως, τι ακριβώς πρέπει να γίνει;

Όλοι συμφωνούν ότι το σημερινό σύστημα είναι ανεπαρκές, αλλά δεν υπάρχει
συναίνεση στο τι θα μπορούσε να είναι καλύτερο από αυτό.

Οι ιδέες είναι πολλές. Από ριζοσπαστικές προτάσεις για μία παγκόσμια κεντρική
τράπεζα και ημισταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες μέχρι πιο συντηρητικές για
αυστηρότερες τραπεζικές διαδικασίες και ελέγχους στα κεφάλαια υψηλού κινδύνου.

Καμπανάκι κινδύνου

Στο οικονομικό φόρουμ του Νταβός, μερικοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ζήτησαν τη
συγκρότηση ενός «συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης», κάτι σαν τους
μετεωρολογικούς δορυφόρους, που θα δίνει το σήμα κινδύνου όποτε πλησιάζει
οικονομική καταιγίδα. Όμως δεν υπάρχει η απαιτούμενη γι’ αυτό τεχνολογία.
Άλλοι ζητούν τη θέσπιση ενός «φόρου εξόδου» που θα υποχρεώνει τους επενδυτές
να καταβάλλουν μια εισφορά, αν θέλουν να αποσύρουν σύντομα τα κεφάλαιά τους
από κάποια χώρα. Κάτι τέτοιο εφαρμόζει πειραματικά η Μαλαισία. Όμως, ο Ρούμπιν
φοβάται ότι ένας τέτοιος φόρος θα τρομάξει τους επενδυτές.

Όπως ακριβώς ο ενθουσιασμός του προέδρου Κλίντον για να κάνει κάτι μοιάζει να
έχει ξεθυμάνει μαζί με την κρίση, έτσι δεν φαίνονται πολλές πιθανότητες η
συζήτηση να καταλήξει σύντομα σε κάποιες σημαντικές αλλαγές στο διεθνές
οικονομικό σύστημα.

Τρία ενοχλητικά μαθήματα

Ένας λόγος γι’ αυτό είναι ότι, παρά τις τραγωδίες που έπληξαν χώρες όπως η
Ινδονησία, οι υποστηρικτές του σημερινού οικονομικού συστήματος λένε ότι,
γενικά, τα κατάφερε μια χαρά στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης. Παρ’ όλα
αυτά, η διεθνής οικονομία φαίνεται να διδάχτηκε από την κρίση της τρία μάλλον
ενοχλητικά μαθήματα.

* Πρώτον, πόσο είναι επικίνδυνη η αλαζονεία. Η κρίση εκδηλώθηκε επειδή οι
αναδυόμενες αγορές φάνηκαν υπεραισιόδοξες, οι δυτικοί επενδυτές υποτίμησαν
τους κινδύνους και οι κυβερνήσεις τους είχαν πειστεί ότι διέθεταν τις σωστές λύσεις.

* Δεύτερον, πόσο είναι σημαντική η σύνεση στο τραπεζικό σύστημα, που αποτελεί
τον ακρογωνιαίο λίθο κάθε σύγχρονης οικονομίας.

* Και τρίτον, πόσο είναι επιζήμια η μανία των χρηματοπιστωτικών αγορών, όταν
κυριεύει τον κόσμο.