Πού στηρίζεται το θαύμα της αμερικανικής ευημερίας

Τα τελευταία χρόνια, η διαρκής αμερικανική ευημερία προκαλεί τον θαυμασμό.
Δεν παύει όμως να είναι και ένα μυστήριο πώς, δηλαδή, η πιο χρεωμένη οικονομία
του κόσμου μπορεί να αναπτύσσεται με τόσο ξέφρενο ρυθμό.

Το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Σχεδόν ένας στους δύο Αμερικανούς έχει στην κατοχή του μετοχές

Παρά την ασιατική κρίση και τη μετάδοσή της στην Ασία, οι ΗΠΑ εισέρχονται στην
όγδοη χρονιά συνεχούς ανάπτυξης. Όμως, η αντίσταση της αμερικανικής οικονομίας
στον ασιατικό ιό κάνει να ξεχαστεί μια θεμελιώδης ανισορροπία που δεν έπαψε να
συνοδεύει την εικοσαετή αμερικανική πορεία προς την πλήρη απασχόληση: το
χρόνιο εμπορικό έλλειμμα. Είκοσι χρόνια συσσωρευμένων ελλειμμάτων κάνουν τις
ΗΠΑ τον πρώτο οφειλέτη του κόσμου. Και ενώ οι ΗΠΑ σφύζουν από μια φαινομενική
υγεία, η Ιαπωνία, ο πρώτος πιστωτής του κόσμου, βυθίζεται στον αποπληθωρισμό,
κατεβάζοντας τα αυτιά μπροστά στα μαθήματα οικονομικής ηθικής του μεγαλύτερου
οφειλέτη της.

Παράδεισος για τρεις

Από καθαρά οικονομική άποψη, οι ΗΠΑ παρουσιάζουν μια εικόνα εξαιρετικά
αντιφατική. Είναι ένας παράδεισος κυρίως για τρεις οικονομικούς παράγοντες:
τον επιχειρηματία, τον μέτοχο και τον καταναλωτή. Τα συμφέροντα των δύο πρώτων
συγκρούονται, ενώ ο τρίτος εξυπηρετεί αντικειμενικά τα συμφέροντα των δύο
άλλων, όμως με τίμημα την αύξηση του χρέους.

1 Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένας παράδεισος για τον επιχειρηματία. Η
αμερικανική εύνοια προς τον επιχειρηματία είναι απόλυτη. Το δικαίωμα της
πρωτοβουλίας είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της αμερικανικής κοινωνίας.

2 Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι παράδεισος και για τον μέτοχο. Όχι τόσο
επειδή σχεδόν ένας στους δύο Αμερικανούς έχει στην κατοχή του μετοχές όσο
επειδή οι μεγαλομέτοχοι ασκούν αποφασιστική επιρροή στις επιλογές των
εταιρειών. Πρώτη αντίφαση: ο καθαγιασμός του επιχειρηματία δεν συμβιβάζεται με
τη δικτατορία του θεσμικού κεφαλαίου. Αν η Αμερική αναγνωρίζει τους
επιχειρηματίες της σαν ήρωες, είναι για να τους καθυποτάξει στους γκουρού των
αμοιβαίων και των άλλων κεφαλαίων.

3 Τέλος, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένας παράδεισος για τον
καταναλωτή. Εδώ έχουμε να κάνουμε με δύο Αμερικές: μία που αποταμιεύει ολοένα
και περισσότερο και μία που χρεώνεται στους ίδιους ρυθμούς για να αποκτήσει
περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες.

Τα χρέη φέρνουν τζίρο!

Έτσι απλά εξηγείται γιατί οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι, ενώ οι
εργαζόμενοι βουλιάζουν ολοένα και περισσότερο στα χρέη. Κάθε φορά που ένας
Αμερικανός μπαίνει στο χρηματιστήριο βοηθάει τους παλιότερους μετόχους να
πλουτίσουν ακόμη πιο πολύ. Όμως, πέρα από το χρηματιστήριο, τα χρέη των
καταναλωτών είναι ένας βασικός παράγοντας για την επέκταση της αμερικανικής
οικονομίας, αφού οι δαπάνες που χρηματοδοτούνται από τα χρέη επιτρέπουν την
αύξηση του κύκλου εργασιών χωρίς αύξηση του κόστους εργασίας που θα περιόριζε
τα κέρδη. Η διατήρηση της κερδοφορίας στηρίζει με τη σειρά της τις επενδύσεις
και δικαιολογεί την έκρηξη του χρηματιστηρίου.

Όμως, η βουλιμία των καταναλωτών και η δικτατορία των μετόχων ευνοούν μια
αυξανόμενη ανισορροπία που τελικά είναι επικίνδυνη για την αμερικανική
οικονομία και την παγκόσμια σταθερότητα. Τα θετικά στοιχεία για την οικονομική
ανάπτυξη και την απασχόληση ερμηνεύονται από την πρόοδο του κλάδου των
υπηρεσιών, αλλά κρύβουν την υστέρηση της βιομηχανίας. Αυτή η αδυναμία είναι η
αχίλλειος πτέρνα της αμερικανικής οικονομίας. Όσο περισσότερο καταναλώνουν οι
Αμερικανοί τόσο περισσότερο βαθαίνει το εμπορικό έλλειμμα και άλλο τόσο
διογκώνεται το εσωτερικό χρέος. Έτσι, η διατήρηση της αμερικανικής ευημερίας
εξαρτάται, κυρίως, από την ικανότητα των νοικοκυριών να δανείζονται και να
αποπληρώνουν τα χρέη τους. Όμως, οι έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις που
προσφέρονται σε χώρες που βρίσκονται σε κρίση, όπως η Ιαπωνία, η Κίνα ή η
Βραζιλία, δεν είναι αρκετές για να ανακόψουν την πτώση της εγχώριας ζήτησης. Η
αμερικανική βιομηχανία δεν θα επωφεληθεί. Γι’ αυτό, η βιομηχανική ατροφία θα
κάνει αναπόφευκτο έναν αναπροσανατολισμό της παραγωγής, των επενδύσεων και της απασχόλησης.