ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το πάθος αντιστέκεται

Εκτός από την Ιστορία και τις ιδεολογίες, οι «ειδικοί» προέβλεψαν και το τέλος
των παθών. Είχαν άδικο σε όλα.

Ερωτικό πάθος. Σκηνή από την ταινία «Action» του Τίντο Μπρας

Υπάρχει ακόμη το πάθος; Όλοι λένε ότι με τη λεγόμενη παγκοσμιοποίηση των ηθών
και των πολιτισμών τα πάθη έχουν σβήσει, αλλά είναι έτσι τα πράγματα; Αυτό το
ερώτημα έθεσε πριν από λίγες μέρες η «Κοριέρε ντέλα Σέρα» από την πρώτη της
σελίδα. Και τα παραδείγματα που παρέθεσε υποδεικνύουν ότι η απάντηση είναι
αρνητική. Στην παγκοσμιοποιημένη Αγγλία, δύο ώριμοι άνδρες αυτοκτόνησαν
πρόσφατα για χάρη μιας ξανθειάς τηλεοπτικής σταρ, της Ούλρικα Τζόνσον. Στην
παγκοσμιοποιημένη Αμερική, μια δασκάλα ερωτεύεται παράφορα τον (14 ετών
σήμερα) μαθητή της, κάνει μαζί του δύο παιδιά και πληρώνει το πάθος της με
πολυετή φυλάκιση.

Στην ίδια κατεύθυνση δείχνει και η χθεσινή μυστηριώδης αυτοκτονία τριών
ρωσίδων μαθητριών σε προάστιο της Μόσχας. Τα τρία κορίτσια, ηλικίας 11, 12 και
14 ετών, έπεσαν από τον όγδοο όροφο μιας πολυκατοικίας. Στην επιστολή που
άφησαν δεν εξηγούν την πράξη τους. Ζητούν μόνο να τις θάψουν όλες μαζί.

Το πάθος ανθίσταται. Το πάθος υπάρχει. Κι αν συνδέεται μερικές φορές με
θρησκευτικές αιρέσεις ή με φόβους για το τέλος του κόσμου, ακόμη περισσότερες
φορές συνδέεται με τον έρωτα. Γιατί όμως οδηγεί πάντα στον πόνο και τον
θάνατο; Γιατί οι ερωτευμένοι είτε τιμωρούν τον εαυτό τους είτε τιμωρούνται από
την κοινωνία; Πρόκειται άραγε για μια προσπάθεια (αυτο)εξουδετέρωσης, έναν
τρόπο να αναιρεθεί και να ακυρωθεί μια σοβαρή απειλή για το στάτους κβο;

Πάθος χαρακτήριζε τόσο τη ζωή όσο και το έργο της Άιρις Μέρντοχ, της μεγάλης
κυρίας της αγγλικής λογοτεχνίας που νικήθηκε από το πιο άσχημο παιχνίδι που
μπορεί να παίξει η μοίρα σ’ ένα συγγραφέα: μια ασθένεια που δεν του επιτρέπει
να θυμηθεί τις λεπτομέρειες του έργου του. Η γυναίκα που έλεγε ότι δεν
ξεκουράζεται πάνω από μισή ώρα ανάμεσα σ’ ένα της βιβλίο και το επόμενο είχε
μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σ’ ένα «γοητευτικό τρίχρονο κοριτσάκι», όπως
γράφει στην τρομακτική του «Ελεγεία για την Άιρις» ο σύζυγός της Τζων Μπέιλι.
Είχε χάσει τη μνήμη της, τη φαντασία της, την ταυτότητά της. Είχε χάσει την
ελευθερία της.

Το πλούσιο έργο που αφήνει πίσω της μπορεί την παραμονή του 21ου αιώνα να
φαίνεται παλιομοδίτικο, γράφουν οι χθεσινοί «Τάιμς». Κι αυτό, επειδή
αναζητούσε πάντα την έννοια του Καλού. Δεν το συνέδεε με τον Θεό, δεν ήταν
θρήσκα, συνήθιζε μάλιστα να λέει ότι προσπαθεί να κινηθεί από τον Θεό (God)
στο Καλό (Good). Δεν συνέδεε καν το Καλό με την αναζήτηση μιας αυθεντικής
ταυτότητας ­ αλλά με την ευτυχία που έρχεται, όταν αυτή η αναζήτηση χαλαρώσει.

«Η τέχνη και η ηθική ταυτίζονται», γράφει κάπου. «Η ουσία τους είναι η ίδια: η
αγάπη». Ή το πάθος.