ΠΡΟΣΩΠΑ Η φωτογράφος – αίνιγμα

Μεγάλη σταρ της σύγχρονης φωτογραφίας, η Αμερικανίδα Σίντυ Σέρμαν δημιουργεί
έργα που γοητεύουν και απωθούν.

Σίντυ Σέρμαν: «Φωτογραφιζόμουν όπως κάνει κανείς ψυχανάλυση»

Πάνε ήδη 20 χρόνια που η Σέρμαν δημιουργεί φωτογραφίες ­ στην αρχή με μοντέλο
αποκλειστικά τον εαυτό της και μετά χρησιμοποιώντας κούκλες, πλαστικά και
λαστιχένια στήθη, αιδοία, πόδια, μάσκες, τα οποία αναπλάθει σε γυναικείες
φιγούρες. Γεννημένη το 1954 στο Νιού Τζέρσι, κατοικεί στη Νέα Υόρκη και
εκθέτει σε όλο τον κόσμο ­ αυτή την εποχή στο Μπορντώ της Γαλλίας. Το έργο
της, σχολιάζει η «Λε Μοντ», προκαλεί στο θεατή αίσθημα επιθυμίας και
αποστροφής και είναι ανοικτό σε κάθε ερμηνεία. Και οι τιμές της είναι
ασυναγώνιστες: 42 εκατομμύρια δραχμές, τον Νοέμβριο του 1998, για τη
φωτογραφία του προσώπου της σκεπασμένου από κίτρινα μαλλιά· το Μουσείο
Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης πλήρωσε 280 εκατομμύρια για μία σειρά 69
ατιτλοφόρητων ασπρόμαυρων καρέ της.

Η Σέρμαν ήταν η ίδια το μοναδικό μοντέλο της πρώτης περιόδου του έργου της ­
«Φωτογραφιζόμουν όπως κάνει κανείς ψυχανάλυση», εξηγεί και διευκρινίζει πως
δεν είναι το θέμα, αλλά το μοντέλο των φωτογραφιών αυτών. Θέμα είναι τα
αρχέτυπα της λαϊκής εικονοπλασίας, το σεξ και η γυναίκα, όπως προβάλλονται από
τα μέσα ενημέρωσης: διαδοχικά μελαχρινή και ξανθιά, χυδαία και σικ, «ανάφτρα»
και ντροπαλή νιόπαντρη, στάρλετ και πόρνη με χρυσή καρδιά, φρόνιμη
βιβλιοθηκάριος ή σεξοβόμβα. «Οι γυναίκες που υποδύομαι έχουν όλες ουδέτερη
έκφραση, δεν είναι ούτε ευτυχισμένες ούτε δυστυχείς. Το κοινό σημείο τους
είναι ότι εξαρτώνται από ένα πρόσωπο, το οποίο υπονοώ στην εικόνα και
αισθάνεται ο θεατής, αλλά δεν απεικονίζεται». Από το 1975, έχει δημιουργήσει
δέκα σειρές φωτογραφιών, καθεμιά με τις δικές της αναφορές: στις χιτσκοκικές
ηρωίδες, τα τηλεοπτικά σήριαλ, τα γυναικεία περιοδικά, τις ηθοποιούς
πορνοταινιών, τις παιδικές ιστορίες με τέρατα, το σεξ… Το έργο της είναι
ανοικτό στις πιο αντιφατικές ερμηνείες: οι αυτοπροσωπογραφίες της εντάσσονται
στην παράδοση της προσποίησης των Κλωντ Καχούν και Πιέρ Μονινιέ· οι
κακοποιημένες κούκλες παραπέμπουν στο Νταντά και τους σουρεαλιστές· οι
ψυχαναλυτές έχουν τέρατα, μάγισσες, εργαλεία και τεχνητά μέλη για να
ασχοληθούν· και οι φεμινιστές δεν μπορούν να αποφανθούν γι’ αυτή τη γυναίκα-εμπόρευμα.

«Με διασκεδάζουν», λέει η Σίντυ Σέρμαν όταν κανείς αναφέρεται στις ερμηνείες
αυτές. Και παίζοντας χωρίς να συμμετέχει, μεγεθύνοντας τερατομορφίες και
συντηρώντας την αμφισημία, αποστασιοποιείται από το έργο της. Τι πιστεύει
πραγματικά η ίδια, ουδείς γνωρίζει. Η Σίντυ Σέρμαν είναι ένα αίνιγμα.