Η παρακμή της Δεξιάς

Αν τα τελευταία χρόνια αυτής της δεκαετίας έχουν πλάσει μια νέα «βρώμικη» λέξη
στην Ευρώπη, αυτή είναι η λέξη «συντηρητικός». Η δεξιά ιδεολογία, που συνέβαλε
τόσο σημαντικά στην αποστέρηση των ευρωπαϊκών κρατών από σημαντικά βιομηχανικά
συγκροτήματα, προώθησε την οικονομία της αγοράς και αντιπαρατάχθηκε στην πρώην
Σοβιετική Ένωση με πυραύλους μέσου βεληνεκούς, έχει πια ξεθυμάνει.

Ευρωπαϊκή Δεξιά. Βρίσκεται γενικά σε παρακμή, αν και οι επιτυχίες του Χοσέ Μαρία Αθνάρ (πάνω δεξιά) στην Ισπανία και του Έντμουντ Στόιμπερ (αριστερά) στη Βαυαρία υποδηλώνουν ότι η παρακμή αυτή μπορεί να μην είναι αμετάκλητη

ΠΡΙΝ από δέκα χρόνια, οι συντηρητικοί κυβερνούσαν ή βρίσκονταν σε άνοδο στις
περισσότερες χώρες της Ευρώπης, αλλά σήμερα αυτό δεν ισχύει πουθενά. Επιπλέον,
στη Γερμανία, στη Γαλλία, στη Βρετανία και στην Ιταλία τα κόμματα της Δεξιάς
βρίσκονται σε αναταραχή και προσπαθούν να βρουν ένα πειστικό εκλογικό μήνυμα
σε μιαν εποχή που οι παραδοσιακοί στύλοι του συντηρητισμού, όπως «το έθνος»,
«η οικογένεια», «η Εκκλησία» και «ο κομμουνιστικός κίνδυνος», έχουν αλλάξει ή
χάσει το νόημά τους και η μετριοπαθής Αριστερά έχει καταλάβει το πολιτικό κέντρο.

«Όλα αυτά τα δεξιά κόμματα φώναζαν “νικήσαμε!”, όταν έπεφτε το Τείχος του
Βερολίνου», λέει ο Γάλλος πολιτικός επιστήμονας Πασκάλ Περινό.

«Αλλά δεν είδαν ότι έχασαν τη δύναμη έναντι της οποίας αυτοπροσδιορίζονταν.
Και αποδείχθηκαν έκτοτε ανίκανα να βρουν ένα μήνυμα που να μη μοιάζει
οπισθοδρομικό, νοσταλγικό, ξεπερασμένο».

ΔΥΟ ΕΝΣΑΡΚΩΣΕΙΣ

Στην Ευρώπη, η Δεξιά είχε δύο βασικές ενσαρκώσεις: την ιδεολογία της ελεύθερης
αγοράς, που προσωποποιούνταν στη Μάργκαρετ Θάτσερ, και τον συντηρητισμό με
περισσότερη κοινωνική συνείδηση των Γερμανών Χριστιανοδημοκρατών.

Ως αποτέλεσμα των θριάμβων επί του κομμουνισμού και της διαίρεσης της Ευρώπης,
από τη μια, και επί των υπερβολών της κρατικά σχεδιασμένης οικονομίας, από την
άλλη, το φάσμα του Μαρξ και η αγορά έχασαν την ισχύ τους να συνασπίζουν τους
δεξιούς και το αποτέλεσμα ήταν γι’ αυτούς συντριπτικό.

Η Δεξιά βρέθηκε ξαφνικά σ’ έναν κόσμο κυριαρχούμενο όχι από στρατηγικούς
συνασπισμούς, αλλά από οικονομικές δυνάμεις παγκοσμιοποίησης.

Και οι Ευρωπαίοι αντέδρασαν στις δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς όχι με
ανεπιφύλακτο ενθουσιασμό, αλλά με εκκλήσεις για διατήρηση ή ακόμη και ενίσχυση
των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας.

Πολιτικά, ένα σύνθημα που αποδίδει λέει: Βασίσου σε μας για να σε
προστατεύσουμε από τον άγριο καπιταλισμό.

Σε μιαν Ευρώπη με υψηλή ανεργία, η Αριστερά αποδείχθηκε περισσότερο ικανή να
μεταδώσει αυτό το μήνυμα απ’ ό,τι η Κεντροδεξιά.

«Η νέα Κεντροαριστερά κατέλαβε γρήγορα τον χώρο που κερδίζει τις εκλογές:
αποδοχή της αγοράς, μετριασμένη από κοινωνικές ευαισθησίες», εξηγεί ο Βρετανός
αναλυτής Τζόναθαν Ίγιαλ.

Βαθιές αλλαγές στην ίδια τη φύση των ευρωπαϊκών κοινωνιών κατέφεραν επίσης
πλήγμα στη Δεξιά.

Οι εκκλήσεις για οικογενειακές και παραδοσιακές αξίες μοιάζουν ξεπερασμένες ή
χρήζουσες αλλαγών σε χώρες όπου οι μονογονεϊκές οικογένειες είναι πλέον κοινός
τόπος, τα διαζύγια αυξάνονται και το πολυπολιτισμικό περιβάλλον είναι ο
κανόνας.

Επίσης η εισαγωγή, φέτος, του ευρώ σηματοδότησε τη μεγαλύτερη στην Ιστορία
εκούσια και ειρηνική παράδοση κυριαρχίας από ομάδα κρατών.

Ποιο, λοιπόν, θα πρέπει να είναι το συντηρητικό μήνυμα σε μιαν Ευρώπη όπου τα
εθνικά κράτη υφίστανται κατ’ όνομα πλέον παρά κατ’ ουσίαν;

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ δεν είναι προφανής. Στη Γαλλία, όχι λιγότεροι από επτά δεξιοί
πολιτικοί σχηματισμοί κατεβάζουν υποψηφίους στις ευρωεκλογές. «Είναι τρέλα»,
λέει ο γκωλικός Πιέρ Λελούς. Αλλά η τρέλα αντανακλά πραγματικές διαφορές.
Ορισμένοι γκωλικοί υποστηρίζουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση· άλλοι τη θεωρούν
ισοδύναμη με το τέλος της Γαλλίας. Πώς μπορούν να συμμετέχουν στο ίδιο κόμμα;
Στη Γερμανία, το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα μαζεύει υπογραφές εναντίον της
σχεδιαζόμενης από την κυβέρνηση νέας νομοθεσίας περί υπηκοότητας.

Αλλά και πάλι δεν είναι σαφές ότι αυτή η πρωτοβουλία μπορεί να κερδίσει αυτό
που ο Ίγιαλ αποκαλεί «κρίσιμη εκκλησία του Κέντρου». Κι αυτό επειδή η Γερμανία
είναι πλέον μια μεικτή κοινωνία, είτε αυτό αρέσει είτε όχι. Υπάρχει, όμως, ένα
ισχυρό παράδειγμα επιτυχημένης συντηρητικής κοινωνίας: η Βαυαρία του Έντμουντ
Στόιμπερ, ηγέτη της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης, αδελφού κόμματος των
Χριστιανοδημοκρατών.

Εκεί η ανεργία είναι 7% σε σύγκριση με τον εθνικό μέσο όρο που υπερβαίνει το
10%, οι εταιρείες τεχνολογιών αιχμής ανθούν, υπάρχει μια γενική ευημερία και ο
Στόιμπερ δεν κουράζεται να εξυμνεί τις «βαυαρικές παραδόσεις». «Ο Στόιμπερ
πείθει τους ανθρώπους ότι είναι ασφαλείς σπίτι τους και ικανοί να
αντιμετωπίσουν τον κόσμο», λέει ο Χορστ Τέλτσικ, ο οποίος διετέλεσε σύμβουλος
εθνικής ασφαλείας του Κολ και είναι τώρα στο διοικητικό συμβούλιο της BMW.
«Εκσυγχρόνισε τη Βαυαρία διατηρώντας τις αρχές του. Ο κόσμος αισθάνεται
ασφαλής, καλότυχος και έτοιμος να στραφεί προς τα έξω· κι αυτό το αίσθημα
κερδίζει εκλογές».