Ο τουρκικός αυταρχισμός ξεκινάει από τον Κεμάλ

Ανώριμη Δημοκρατία είναι η Τουρκία, στη σκιά του Στρατού. Τις σφαγές των
Αρμενίων, των Κούρδων και των ισλαμιστών, καθώς και τον ρόλο των στρατηγών
μετά την εισβολή στην Κύπρο, αποκαλύπτουν οι δημοσιογράφοι Νικόλ και Χιου
Πόουπ, που είναι εγκατεστημένοι στην Κωνσταντινούπολη, στο βιβλίο τους «Η
Τουρκία χωρίς φερετζέ» («Turkey Unveiled»).

Κεμάλ Ατατούρκ. Στον αυταρχισμό του ιδρυτή του σύγχρονου τουρκικού κράτους οφείλονται οι σημερινές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γράφουν οι Νικόλ και Χιου Πόουπ

Η ΤΟΥΡΚΙΑ, μια απέραντη χώρα χωρίς πετρέλαιο, αλλά με μπόλικο νερό και
στρατιωτική πειθαρχία, διαμορφώνει τη μεταπολεμική Μέση Ανατολή. Η αυξανόμενη
ισχύς του Στρατού και των ισλαμιστών της θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα νέου
τύπου χαλιφάτο.

Από την Κωνσταντινούπολη, οι δύο δημοσιογράφοι έγραψαν έναν αποκαλυπτικό οδηγό
για τη σύγχρονη κουλτούρα και πολιτική της Τουρκίας. Τολμούν να δείξουν πως η
προέλευση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανάγεται στον αυταρχισμό
του Κεμάλ Ατατούρκ. Πως η τουρκική δημοκρατία έπαιξε ρόλο στην επιδείνωση του
κυπριακού ζητήματος. Πως με το πραξικόπημα του 1980, ο στρατηγός Κενάν Εβρέν
άφησε τη χώρα σε πολύ καλύτερη κατάσταση από ό,τι την είχε βρει, οδηγώντας την
στην οικονομική άνθηση του 1980 και του 1990. Και πως η αξία του Τουργκούτ
Οζάλ ήταν αδιαχώριστη από τη διαφθορά του.

Ο ΑΝΤΝΑΝ ΜΕΝΤΕΡΕΣ

Το πρώτο αληθινό δημοκρατικό πείραμα έγινε το 1950, όταν ο Αντνάν Μεντερές
εκλέχθηκε πρωθυπουργός, θέτοντας τέρμα στη μονοκομματική αρχή. Η ένταξη της
χώρας στο ΝΑΤΟ, το 1952, έπαιξε ρόλο στο τραγικό τέλος του Μεντερές, ο οποίος
κατέληξε στην κρεμάλα το 1961. Μέσα στην Ατλαντική Συμμαχία, οι νεαροί Τούρκοι
στρατιωτικοί είχαν την ευκαιρία να συγκρίνουν το βιοτικό τους επίπεδο, που
κατέρρεε, με το βιοτικό επίπεδο των Δυτικών συναδέλφων τους. Αυτοί οι
στρατιωτικοί ήταν που ανέτρεψαν τον Μεντερές.

Το δημοκρατικό πείραμα, γράφουν οι Πόουπ, επέφερε μια «φθηνή εθνικιστική
πολιτική» και «διαστρέβλωσε τη δημοσιογραφική κάλυψη» της κατάστασης στην
Κύπρο, η οποία επιδεινώθηκε καθώς οι Τούρκοι πολιτικοί συναγωνίζονταν ο ένας
τον άλλο σε εθνικισμό και οι στρατιωτικοί εκμεταλλεύονταν τους ασταθείς
κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς για να εκφοβίζουν πρωθυπουργούς. Αντίθετα με τα
εθνικιστικά στοιχεία στον κυβερνητικό συνασπισμό εκείνης της εποχής, οι
στρατιωτικοί ήταν διατεθειμένοι να εξετάσουν την επιστροφή ορισμένων εδαφών
στους Τουρκοκυπρίους μετά την τουρκική εισβολή στο νησί, το 1974.

Το καλύτερο ίσως μέρος του βιβλίου είναι αυτό που πραγματεύεται τη σφαγή των
Αρμενίων, το 1915. «Οι σφαγές έμοιαζαν εντοπισμένες, αλλά το σχέδιο ήταν τόσο
απαράλλαχτο, που δείχνουν οργανωμένες», γράφουν οι Πόουπ. Οι Γερμανοί ανέλαβαν
τις ευθύνες τους για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων από τους ναζί, αλλά η αρμενική
τραγωδία είναι ένα φάντασμα που το τουρκικό κράτος αποφεύγει να αντιμετωπίσει.
Αυτό οφείλεται εν μέρει στους περιορισμούς που θέτει ο τουρκικός στρατός στη
δημοκρατία, οι οποίοι πηγάζουν από τη δική του ανασφάλεια – που είναι ριζωμένη
στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στον τρόπο που η Οθωμανική αυτοκρατορία
ταπεινώθηκε από τους συμμάχους.

«Η Τουρκία χωρίς φερετζέ. Ιστορία της Σύγχρονης Τουρκίας» (Turkey Unveiled, Α History of Modern Turkey, Εκδόσεις Overlook Press, Γούντστοκ, Νέα Υόρκη), των Νικόλ και Χιού Πόουπ

ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΟΙ δεν δείχνουν ανοχή. Τα βασανιστήρια και η καταστολή στη σημερινή
Τουρκία, παρατηρούν οι συγγραφείς, ελάχιστα διαφέρουν από τον τρόπο που ο
Ατατούρκ κατέστειλε με τη βία εξέγερση των Κούρδων και των ισλαμιστών στη
δεκαετία του 1920. Η αδιάλλακτη στάση έναντι των δικαιωμάτων των Κούρδων που
εξακολουθεί να τηρεί ο τουρκικός στρατός, όπως και η αδυναμία του να
αντικρύσει την αλήθεια για τις σφαγές των Αρμενίων, πηγάζει από την πεποίθηση
ότι οι δυτικές πιέσεις για τα δικαιώματα των μειονοτήτων δεν είναι παρά μία
πρόφαση για την αποσταθεροποίηση της Τουρκίας (γιατί με την υποστήριξη των
δικαιωμάτων των μειονοτήτων οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είχαν προσπαθήσει να
διαμελίσουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία).

Η Τουρκία είναι σήμερα ευημερούσα και πολύπλοκη όσο ποτέ άλλοτε. Το ισλαμικό
κίνημα διαθέτει κοινοβουλευτική πείρα. Ωστόσο, οι τουρκικές κυβερνήσεις
παραμένουν ασταθείς και οι κομματικοί ηγέτες είναι το ίδιο ανεύθυνοι όπως ήταν
πάντα.

Έτσι, οι στρατιωτικοί εξακολουθούν να ελέγχουν την πραγματική πολιτική. Αν
κάτι μπορεί να εξασφαλίσει σταθερότητα στην Τουρκία, διαπιστώνει σοφά το
ζεύγος των συγγραφέων, είναι «η σύγκλιση της τουρκικής κοινωνίας με τον
υπόλοιπο κόσμο».