30 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΝΑΝΤΙΑ ΒΑΛΑΒΑΝΗ

ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ: Στο Ηράκλειο Κρήτης το 1954.

ΖΕΙ: Στη Σταλίδα, στο Ηράκλειο και στην Αθήνα.

ΠΙΣΤΕΥΕΙ: Ότι «ο άνθρωπος έχει ένα ελάττωμα: ξέρει να σκέφτεται».

ΑΠΟΦΕΥΓΕΙ: Τις σειρήνες.

ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ: Όσο μπορεί, όχι όσο θέλει.

ΠΑΛΕΥΕΙ: Με άλλο τρόπο για ό,τι πίστευε πάντοτε (θέλει να πιστεύει…).

ΑΓΝΑΝΤΕΥΕΙ: Κάπου στο μέλλον, όπου όλα τα παιδιά θα έχουν το δικαίωμα
να γίνουν άνθρωποι.

«Ο Μπρεχτ ενώνει» λέει η συγγραφέας Νάντια Βαλαβάνη, μία από τις πιο
συνεπείς αγωνίστριες της γενιάς του Πολυτεχνείου, που δοκιμάστηκε και άντεξε
στα βασανιστήρια της χούντας. «Τα καλύτερά μας χρόνια» ήταν αυτά του
Πολυτεχνείου, σημειώνει και δεν κρύβει την ικανοποίησή της για το ότι η
μετάφρασή της σε έργο του Μπρεχτ θα είναι το θεατρικό έργο που θα ανέβει στην
κεντρική αίθουσα του ΚΚΕ, στον Περισσό. Πιστεύει ότι «καλά κάνει η Αριστερά
και ψάχνεται». Και έχοντας προσφέρει τα χρόνια της νιότης στο κομμουνιστικό
κίνημα δεν κάνει πίσω. «Ο αγώνας συνεχίζεται, νυν και αεί…».

ΕΡ.: «Ερωτευμένη» με τον Μπρεχτ;

ΑΠ.: Αθεράπευτα.

ΕΡ.: Πόσο δύσκολο είναι να τον μεταφράζετε;

ΑΠ.: Έμαθα γερμανικά μεταφράζοντάς τον.

ΕΡ.: Ορισμένοι λένε πως είναι μιας άλλης εποχής…

ΑΠ.: Έχουν δίκιο. Ανήκει στο μέλλον.

ΕΡ.: Υπάρχει, όμως, και το παρόν! Η Γερμανία ενοποιήθηκε.

ΑΠ.: Για αυτό και το επίσημο κράτος τον τιμά 100 χρόνια από τη γέννησή του.
Χρειάζεται να τον αφομοιώσουν όσο πιο ανώδυνα γίνεται στο πλαίσιο της
πολιτιστικής τους κληρονομιάς, που δεν είναι ενιαία.

ΕΡ.: Πού είναι, όμως, η Αριστερά στη Γερμανία;

ΑΠ.: Πάντως όχι έξω από τους «κάτω», είτε πρόκειται για Γερμανούς είτε για μετανάστες.

ΕΡ.: Πότε πρωτοδιαβάσατε Μπρεχτ;

ΑΠ.: Ο πατέρας μου είχε φέρει σπίτι το 1961 το τεύχος της «Επιθεώρησης Τέχνης»
με το πρώτο, πιστεύω, ελληνικό αφιέρωμα. Ήμουν τότε 7 χρόνων.

ΕΡ.: Τι σας έκανε εντύπωση;

ΑΠ.: Το κείμενό του για τις 5 δυσκολίες που αντιμετωπίζει όποιος γράφει την
αλήθεια. Μέχρι τότε νόμιζα ότι δύσκολο είναι μόνο το να λες ψέματα!

ΕΡ.: Αν βρίσκονταν στο ίδιο τραπέζι ο Μπρεχτ και ο Μαρξ;

ΑΠ.: Ο Μπρεχτ έλεγε ότι έναν άνθρωπο σαν τον Μαρξ θα τον ενδιέφεραν τα
θεατρικά του ως υλικό θεώρησης. Όχι εξαιτίας της εξυπνάδας των θεατρικών, αλλά
εξαιτίας της εξυπνάδας του Μαρξ!

ΕΡ.: Το Βερολίνο έχει αλλάξει πολύ…

ΑΠ.: Φυσικά. Όμως οι μεγάλες πόλεις ακολουθούν δρόμους και διαδρομές πέρα από
επιδιώξεις και σχεδιασμούς.

ΕΡ.: Και τελικώς ο Κολ ίσως να επισκιάσει τον Χόνεκερ…

ΑΠ.: Οι επόμενες γενιές μάλλον δεν θα θυμούνται κανέναν από τους δύο. Θα
βλέπουν, όμως, τα θεατρικά έργα και θα διαβάζουν τα ποιήματα του Μπρεχτ.

ΕΡ.: Ο Μπρεχτ και η Ελλάδα;

ΑΠ.: «Ο γέρος της Ντάουνινγκ Στριτ» και «Μαθαίνοντας τα νέα για το λουτρό
αίματος των Τόρυδων στην Ελλάδα», γραμμένα και τα δύο τον Δεκέμβρη του ’44.
Αλλά και η θεατρική «Αντιγόνη» και η «Διόρθωση παλιών μύθων» και το ποίημα που
έγραψε διαβάζοντας τους «Τρώες» του Καβάφη και «Ο Σωκράτης τραυματίας».

ΕΡ.: Τι σας έκανε να μεταφράσετε αυτό το θεατρικό έργο;

ΑΠ.: Ήταν ιδέα του Γιάννη Καλαντζόπουλου, το καλοκαίρι, όταν παρουσιάσαμε μαζί
ένα μικρό ποιητικό αφιέρωμα στον Μπρεχτ στο πλαίσιο μιας βραδιάς με δικά μου
ποιήματα στο Φεστιβάλ του Ηρακλείου. «Η εξαίρεση και ο κανόνας» θα ανέβει στην
Αθήνα τον Γενάρη.

ΕΡ.: Είχατε ξαναμεταφράσει για το θέατρο;

ΑΠ.: Όχι. Με αφορμή αυτή τη δουλειά ανοίχτηκε μπροστά μου για έρευνα και
μελέτη ο παράλογος και μαγευτικός κόσμος ­ αντανάκλαση του κόσμου μας ­ των
διδακτικών θεατρικών έργων του Μπρεχτ και του κινήματος της Νέας Μουσικής.

ΕΡ.: Ταυτιστήκατε ­ έστω κάποια στιγμή ­ με τον συγγραφέα;

ΑΠ.: Προσπαθώ να το αποφεύγω. Η μυστική σαγήνη της μπρεχτικής δημιουργίας
βρίσκεται ακριβώς στην από απόσταση ματιά, στη μη ταύτιση, στον θρίαμβο του λογικού.

ΕΡ.: Πόσα βιβλία έχετε μεταφράσει;

ΑΠ.: 240 ποιήματα του Μπρεχτ για τη «Σύγχρονη Εποχή», 40 ιστορίες του για τις
εκδόσεις «Καστανιώτη» και 8 μυθιστορήματα για παιδιά και νέους σύγχρονων
Γερμανών και Αυστριακών συγγραφέων.

ΕΡ.: Και πόσα έχετε γράψει;

ΑΠ.: Ένα μυθιστόρημα, τους «Εσπερινούς επισκέπτες», εκδόσεις «Δελφίνι», και
δύο ποιητικές συλλογές: «Τέλος εποχής», εκδόσεις «Καστανιώτη», και «Στην πόλη
της μακριάς προσμονής», και πάλι «Δελφίνι».

ΕΡ.: Επόμενο συγγραφικό βήμα;

ΑΠ.: Ένα βιβλίο με δοκίμια για τον Μπρεχτ. Και μετά ένα μυθιστόρημα νουάρ που
ξεκίνησα πέρυσι ή τη συνέχεια των «Εσπερινών επισκεπτών», με την ηρωίδα του να
αναζητά απαντήσεις στην περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.

ΕΡ.: Οικογενειακό περιβάλλον και συγγραφικό έργο;

ΑΠ.: Δείχνουν όλοι ψηλό βαθμό ανοχής και αντοχής.

ΕΡ.: Τα παιδιά στην ζωή σας;

ΑΠ.: Ό, τι σημαντικότερο έχω κάνει.

ΕΡ.: Πόσο μακρινό είναι το Πολυτεχνείο;

ΑΠ.: Όσο και τα καλύτερά μας χρόνια.

ΕΡ.: Πόσο μεγάλωσαν οι πρωταγωνιστές του;

ΑΠ.: Πολλοί δυστυχώς γέρασαν πριν από την ώρα τους. Θα φταίνε ίσως οι ευθύνες
της εξουσίας…

ΕΡ.: Οι σημερινές καταλήψεις;

ΑΠ.: Ελπιδοφόρο το κίνημα των μαθητών.

ΕΡ.: Η Αριστερά σήμερα;

ΑΠ.: Ψάχνεται. Και καλά κάνει.

ΕΡ.: Ο αγώνας συνεχίζεται;

ΑΠ.: Νυν και αεί.

ΕΡ.: Ύστερα από πολλά χρόνια, η Νάντια Βαλαβάνη ως συγγραφέας και μεταφράστρια
στη μεγάλη αίθουσα εκδηλώσεων του Περισσού…

ΑΠ.: Ο Μπρεχτ ενώνει.