ΔΙΑΛΟΓΟΣ Επτά γενναίες αποφάσεις για τη μεταρρύθμιση

Κοντεύει να γίνει θεσμός στον τόπο μας: κάθε υπουργός Παιδείας και μια
εκπαιδευτική μεταρρύθμιση… Στον κατ’ εξοχήν τομέα όπου τα αποτελέσματα
χρειάζονται χρόνο για να ωριμάσουν, είχαμε αλλεπάλληλες αλλαγές, ανατροπές, αναδιατάξεις.

ΚΥΡΙΑΡΧΟ αποτέλεσμα όλων αυτών των ετών, των δεκαετιών, η συνεχής τελικά
υποβάθμιση της Παιδείας ­ δηλαδή του μέλλοντός μας. Η δημιουργία γενεών
απαίδευτων Ελλήνων. Η παραγωγή άχρηστων και υποβαθμισμένων πτυχιούχων. Η
εκτροφή ενός τεράστιου συστήματος παραπαιδείας, που απομυζά οικονομικά τη μέση
οικογένεια και παρέχει αμφίβολης ποιότητας προοπτική στα παιδιά. Σε μια εποχή
όπου η γνώση είναι το κατ’ εξοχήν προαπαιτούμενο ανάπτυξης και ισχύος, η
ελληνική εκπαίδευση χαρακτηρίζεται από την τυποποίηση, την «παπαγαλία», την
έλλειψη έρευνας, την ανυπαρξία μακροχρόνιου σχεδιασμού, την αδυναμία της
τελικά να δώσει στους νέους μας τα αναγκαία εφόδια για να επιτύχουν στον
καινούργιο σκληρό κόσμο.

ΕΠΙΒΕΒΛΗΜΕΝΗ

Το λανθάνον αυτό αίτημα ­ την επείγουσα αυτή ανάγκη ­ μιας αλλαγής στην
Παιδεία συνέλαβε ορθά ο κ. Γερ. Αρσένης αναλαμβάνοντας το υπουργείο Παιδείας.
Δεν υπάρχει αμφιβολία (και μιλώ εδώ ως πατέρας, που τα δύο μικρότερα παιδιά
του πηγαίνουν στο δημόσιο σχολείο) ότι πολλά παγιωμένα πρέπει να ξεπεραστούν,
τα λιμνάζοντα ύδατα πρέπει να ταραχθούν, η δημόσια δωρεάν εκπαίδευση ν’
αποκτήσει νέον ορίζοντα. Από αυτήν την άποψη η μεταρρύθμιση Αρσένη ήταν
επιβεβλημένη. Μόνο που (κι εδώ επεμβαίνει ο πολιτικός) κάθε προσπάθεια αλλαγής
σ’ έναν κρίσιμο τομέα προϋποθέτει σαφή οριοθέτηση: μεταρρύθμιση σε ποιαν
έκταση; με ποιους όρους; ποια μέσα; ποιο έμψυχο υλικό, ποιους συμμάχους;
Αλλιώς, η όποια μεταρρύθμιση ­ ακόμη κι αν είναι προς τη σωστή κατεύθυνση ­
κινδυνεύει να μείνει ένα ατελέσφορο όραμα, δηλαδή να ναυαγήσει στην υλοποίησή της.

Μιλώντας ως πατέρας, διατηρώ αναπάντητες απορίες που μου δημιούργησε η
εξαγγελθείσα εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Απορίες που έχουν να κάνουν με τη νέα
εξεταστική διαδικασία (θα ανοίξει ή θα κλείσει εν τέλει τις πόρτες των ΑΕΙ; Θ’
αναβαθμίσει επί της ουσίας το γνωστικό περιεχόμενο;), καθώς και με ορισμένες
παλινωδίες που διαπιστώνονται: τι έγινε με την εξαγγελία για «εξετάσεις σε
νομαρχιακό επίπεδο»; Πώς τα «ευέλικτα τμήματα λίγων μαθητών που θα επιλέγουν
από πολλά μαθήματα αυτά της αρεσκείας τους» κατέστησαν πολυμελή τμήματα με
ελάχιστη δυνατότητα παρακολούθησης των μαθημάτων επιλογής; Τι θα γίνει τελικά
με την επανεξέταση του Σεπτεμβρίου ­ καταργείται ή όχι; Αλλά και μια σειρά από
άλλες απορίες: Τι θα γίνει με τα ιδιωτικά σχολεία που παρέχουν «διεθνές
απολυτήριο» και οι μαθητές τους δεν εμπίπτουν στα σχέδια της μεταρρύθμισης; Οι
απόφοιτοί τους θα εισάγονται χωρίς τις θεσμοθετημένες εξετάσεις σε ΑΕΙ και
ΤΕΙ; Δεν ανακύπτει έτσι νομικό και συνταγματικό πρόβλημα; Τι θα γίνει με τα
εσπερινά Λύκεια και τους μαθητές τους; Τι θα γίνει με τους αποφοίτους των ΤΕΕ;
Εμείς στο ΠΑΣΟΚ κατοχυρώσαμε την ισοτιμία της τεχνικοεπαγγελματικής
εκπαίδευσης με τη Γενική Εκπαίδευση. Τι θα γίνει με τους μαθητές των σχολείων
των Ελληνοπαίδων του εξωτερικού;

ΚΑΙ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ

Ως πολιτικός, δεν έχω απορίες αλλά ενστάσεις. Η όποια μεταρρύθμιση, για να
επιτύχει, χρειάζεται όχι να επιβληθεί αλλά να αφομοιωθεί. Ο ουσιαστικός
διάλογος με την εκπαιδευτική κοινότητα ­ εκπαιδευτικούς, γονείς, μαθητές ­
παραμένει πάντα βασική προϋπόθεση. Μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να
συντελεσθεί ως κεραυνός εν αιθρία ­ όταν μάλιστα υπάρχουν οι πικρές εμπειρίες
του παρελθόντος. Γενναίες αλλαγές, μεγάλες μεταρρυθμίσεις χωρίς τη συμμετοχή
των ενδιαφερομένων, δεν μπορούν να γίνουν. Γιατί μεταρρύθμιση δεν είναι μόνο
τα βιβλία, η επετηρίδα, το πρόγραμμα σπουδών, οι εξετάσεις αλλά είναι οι
μαθητές, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί. Είναι, δηλαδή, μεταρρύθμιση: ο ίδιος ο
άνθρωπος. Αυτό είναι το υποκείμενο. Και είναι τουλάχιστον παράδοξο, μια
εκπαιδευτική μεταρρύθμιση να προσλαμβάνει τη μορφή πολέμου ανάμεσα στο
υπουργείο Παιδείας, τους αγωνιούντες μαθητές και τους έκπληκτους γονείς. Ο
διάλογος που επιχειρείται τώρα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί πριν εξαγγελθεί η μεταρρύθμιση.

Στην οριακή καμπή που βρίσκονται σήμερα τα πράγματα πιστεύω ότι η μεταρρύθμιση
Αρσένη (και πρόκειται πράγματι για μια ολοκληρωμένη σύλληψη, πέρα από τις
απορίες και τις ενστάσεις που εξέφρασα) πρέπει να συνοδευτεί από μια σειρά
γενναίες αποφάσεις και χειρισμούς. Όπως:

1. Να ανασταλούν για φέτος ορισμένα τουλάχιστον από τα επίμαχα σημεία
τριβής του νόμου και να προβληθούν περισσότερο τα θετικά σημεία της
μεταρρύθμισης ώστε να γίνουν κατανοητά.

2. Να ξεκινήσει για αυτά τα σημεία τριβής ένας διάλογος χωρίς
προαπαιτούμενα και προκαταλήψεις, ώστε να φωτιστούν όλα τα επίμαχα σημεία.

3. Να λειτουργήσει το Ανώτατο Συμβούλιο Παιδείας (ΑΣΥΠ).

4. Να θεσμοθετηθεί με κάποιο τρόπο η μαθητική βούληση και έκφραση.

5. Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο να καταστεί επιτέλους αυτόνομο γνωμοδοτικό όργανο.

6. Να ζητηθεί από την αντιπολίτευση να καταθέσει τις δικές της
συγκεκριμένες προτάσεις για την αναβάθμιση της Παιδείας και να μη λαϊκίζει.

7. Να προκληθεί μια προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση στη Βουλή σε
επίπεδο αρχηγών για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.

Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Οι προτάσεις αυτές οριοθετούν μια κατεύθυνση ­ κατεύθυνση διαλόγου και
συνευθύνης για την άρση του αδιεξόδου ­ προς την οποία κινείται ήδη ο υπουργός
Παιδείας. Τον καλώ να κινηθεί δραστικότερα και αποφασιστικότερα, προκειμένου
ν’ ανταποκριθεί στην αγωνία και την εύλογη ανασφάλεια των μαθητών. Κι ασφαλώς
θα πρέπει στην προσπάθεια αυτή να στηριχθεί από το σύνολο των δυνάμεων του
ΠΑΣΟΚ, ενώ και η πνευματική ηγεσία του τόπου πρέπει να σταματήσει να σιωπά. Κι
αυτό, γιατί η πολιτική γενναιότητα δεν πρέπει να συγχέεται με την πολιτική
αδιαλλαξία. Στο κάτω κάτω, η ιστορία δεν γράφεται με οράματα αλλά με την
υλοποίηση των οραμάτων ­ κι αυτός είναι ο ρόλος της πραγματικής πολιτικής. Γι’
αυτό και την πολιτική ιστορία δεν γράφουν μόνο οι οραματιστές, αλλά και αυτοί
που υπογράφουν το υστερόγραφο… Χρέος της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου
Παιδείας στη φάση αυτή είναι να καταφέρει να μετατρέψει τη διογκούμενη κρίση
στο χώρο της Παιδείας σε αφετηρία αφύπνισης και συμμετοχής όλων στο χρονίζον
εκπαιδευτικό μας πρόβλημα.

Ο Κίμων Κουλούρης είναι βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, πρώην υπουργός.