«Είμαστε πολιτικοί πρόσφυγες κι όχι ζητιάνοι»

Το στρατόπεδο των Κούρδων στο Λαύριο είναι η πιο ασφαλής «ανοιχτή» φυλακή
της χώρας: στην είσοδο δεν υπάρχει πόρτα, ούτε φύλακας ούτε συναγερμοί. Καμία
βιντεοκάμερα δεν παρακολουθεί τις κινήσεις, δεν υπάρχει πρωινό προσκλητήριο,
ούτε γίνεται καταμέτρηση. Θα έλεγε κανείς πως όλοι είναι ελεύθεροι. Μόνο που
κανείς δεν μπορεί να φύγει. Κι ας μπορεί. Σ’ αυτό το στρατόπεδο καταλήγουν οι
περισσότεροι από τους πρόσφυγες, «πολιτικοί πρόσφυγες να γράψετε, εμείς δεν
ζητάμε φαγητό», όπως παρακαλεί ευγενικά ο Μαζλούμ, που έχουμε δει κατά καιρούς
στα δελτία ειδήσεων και στις φωτογραφίες να φτάνουν στη χώρα με βάρκες από τα
νησιά ή με τα πόδια από τη Θράκη. Σ’ αυτό το στρατόπεδο, που ήταν κατάλυμα για
τους Γερμανούς στρατιώτες, ζουν περίπου διακόσιοι άνθρωποι, ανάμεσά τους
εξήντα παιδιά, σε κοιτώνες με ράντζα και κρεβάτια. Σ’ αυτούς τους κοιτώνες,
όπου επί τέσσερις ημέρες δεν υπήρχε ζεστό νερό, οι νεροχύτες για το πλύσιμο
των πιάτων είναι στην άκρη κάθε διαδρόμου, όπου τα καλοριφέρ ανάβουν δύο ώρες
κάθε βράδυ, όπου το μόνο που υπάρχει σε αφθονία είναι το ηλεκτρικό ­ γι’ αυτό
κάποιες οικογένειες αφήνουν μονίμως σε λειτουργία τα μάτια της ηλεκτρικής
κουζίνας προκειμένου να ζεσταθούν ­ σ’ αυτό το στρατόπεδο όπου οι τέσσερις από
τις επτά κοινόχρηστες τουαλέτες παραμένουν εδώ και 14 μήνες «υπό επιδιόρθωση»,
«ΤΑ ΝΕΑ» έζησαν δυο εικοσιτετράωρα. «Ας είναι καλά οι άνθρωποι που μας βοηθάνε
από φιλανθρωπία», λένε από την ανοιχτή φυλακή τους οι Κούρδοι πρόσφυγες.

Η οικογένεια της Μπεριβάν. Ο πατέρας έχει έξι χρόνια στις τουρκικές φυλακές. Τα παιδιά μεγαλώνουν στο στρατόπεδο των προσφύγων

«ΝΑ, εδώ θα μείνετε». Ο Μαζλούμ και ο Τζελάλ ανοίγουν την πόρτα τραβώντας το
σχοινί που ενώνεται με τον σύρτη. Το δωμάτιο είναι σαν μια στενόμακρη αποθήκη,
με κρεβάτια παραταγμένα δεξιά κι αριστερά κατά μήκος των τοίχων. Η Μπεριβάν
αιφνιδιάζεται και μας χαμογελάει πάνω από τον κουβά με τη σφουγγαρίστρα.
Μυρίζει χλωρίνη.

Το μεσημέρι της Τετάρτης όλα είναι ήσυχα και κρύα στο στρατόπεδο των Κούρδων
προσφύγων που ζουν στο Λαύριο. Ούτε τα πιτσιρίκια δεν τρέχουν έξω στην αυλή.
Στο μεσαίο κτίριο του στρατοπέδου καμιά δεκαριά άντρες πίνουν τσάι, καπνίζουν
και συζητούν για τον πρόεδρο Οτζαλάν. Από το παράθυρο βλέπει κανείς
ανεμπόδιστα τα απέναντι μπαλκόνια: απλωμένες μπουγάδες, μια γυναίκα που
μαγειρεύει, μια άλλη πηγαινοέρχεται κάνοντας δουλειές. Πίσω από την κλειστή
πόρτα που γράφει «μαγειρεία», οι δύο υπάλληλοι, που πληρώνονται από τον ΟΗΕ
και τα προγράμματα βοηθείας των προσφύγων, καπνίζουν και πίνουν καφέ
περιμένοντας την ώρα να σχολάσουν. Σήμερα έφτιαξαν πατάτες στην κατσαρόλα,
γαρνιρισμένες με μαϊντανό. Το βράδυ ο Ραμασάν θα τις μαγειρέψει από την αρχή,
αφού πρώτα τις ξεπλύνει στη βρύση και τις καβουρδίσει με κρεμμύδι, καυτερή
πιπεριά και τοματοπελτέ, που αγόρασε από το μπακάλικο.

«Καλώς ήρθατε στο σπίτι μας», λέει ο Μαζλούμ, που είναι ο υπεύθυνος για την
οργάνωση της ζωής των Κούρδων που ζουν στο στρατόπεδο του Λαυρίου. Δεκάδες
χέρια πλησιάζουν για χειραψία, τα πρόσωπα χαμογελούν, όμως οι άκρες τους έχουν
κάτι πικρό. Είναι η πρώτη φορά που οι Κούρδοι πρόσφυγες ανοίγουν το σπίτι τους
για να φιλοξενήσουν «ξένους». Κι όλες οι πλευρές είναι κάπως αμήχανες στην αρχή.

Στα μικρά ποτηράκια του κρασιού, το τσάι μοιάζει σαν ευεργετικό φάρμακο. Ο
Μαζλούμ, που έχει ένα μήνα στο Λαύριο, δίνει τις πρώτες πληροφορίες: εδώ ζουν
οικογένειες και μεμονωμένα άτομα που ζητούν πολιτικό άσυλο. Σήμερα είναι
περίπου διακόσιοι. Οι περισσότεροι είναι Κούρδοι, μέλη του Εθνικού
Απελευθερωτικού Μετώπου του Κουρδιστάν. Υπάρχουν, όμως, και πολιτικοί
πρόσφυγες, μέλη του Τουρκικού Κομμουνιστικού Κόμματος, ακόμα τέσσερις-πέντε
οικογένειες από το Αφγανιστάν και μέχρι πρόσφατα ορισμένοι από τη Νιγηρία. Την
ευθύνη για τη λειτουργία του στρατοπέδου την έχει ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών
σε συνεργασία με την ελληνική κυβέρνηση. Στο στρατόπεδο δεν επιτρέπεται η
είσοδος κανενός χωρίς την έγκριση του παρακείμενου Αστυνομικού Τμήματος και
αυτή η απαγόρευση ισχύει «για τη δική μας προστασία».

ΒΑΡΔΙΕΣ ΤΗ ΝΥΧΤΑ

Μπορεί να έχουν στέγη, αλλά η στέγη απλώς σκεπάζει την αθλιότητα. Εικόνα από τις κοινόχρηστες τουαλέτες…

Στην πραγματικότητα, ο καθένας μπορεί να προσεγγίσει το χώρο και οι ίδιοι οι
πρόσφυγες φυλάνε, ανά μία ώρα, βάρδιες όλη τη νύχτα για την αποφυγή
«ανεπιθύμητων επισκεπτών». Μπορεί να μην υπάρχει πόρτα στην είσοδο της αυλής,
ούτε ψυχή στο καγκελόφραχτο δωμάτιο δίπλα στην είσοδο, που έχει μια ταμπέλα με
τη λέξη «διοικητήριο», όμως μια αίσθηση απόλυτου ελέγχου είναι διάχυτη στην
ατμόσφαιρα.

Δεν είναι τυχαίο ότι σ’ αυτό το χώρο απαγορεύεται η κατανάλωση αλκοόλ και «από
τότε που αναλάβαμε να βάλουμε μια τάξη σταμάτησαν οι φασαρίες που γίνονταν
μέχρι πριν από πέντε χρόνια».

Στο ισόγειο των κτιρίων βρίσκονται οι κοινόχρηστοι χώροι, οι οποίοι όμως
τελικά ελάχιστα χρησιμοποιούνται στη διάρκεια της καθημερινής ζωής των
προσφύγων.

Ένα κουδούνι, που χτυπάει κατά διαστήματα, υπενθυμίζει τη λειτουργία του
σχολείου, που υπάρχει για την εκμάθηση κυρίως της ελληνικής γλώσσας. Στο
στρατόπεδο ζουν περίπου τριάντα παιδιά ηλικίας πάνω από έξι χρόνων, κι άλλα
τόσα μικρότερα. Κάποια από αυτά, μάλιστα, γεννήθηκαν εκεί.

ΟΠΩΣ ΣΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟ

Σε αυτό το στρατόπεδο καταλήγουν οι περισσότεροι Κούρδοι πολιτικοί πρόσφυγες, που φτάνουν με κάθε μέσο στη χώρα μας

Το στρατόπεδο αποτελείται από τρία γκρίζα κτίρια, δύο ορόφων.

Τα δωμάτιά τους είναι στενόμακρα, στα περισσότερα ο σοβάς έχει ήδη αρχίσει να
εγκαταλείπει τους τσιμεντόλιθους και η μοναδική τους επίπλωση είναι ό,τι
προέκυψε από την ελεημοσύνη των κατοίκων της περιοχής

. Κάθε όροφος είναι χωρισμένος στα δύο: υπάρχουν πτέρυγες όπου ζουν
οικογένειες κι άλλες για όσους είναι μόνοι τους. Στη δεύτερη κατηγορία είναι
μόνο άντρες. Ζουν στα ίδια στενόμακρα δωμάτια που εκατέρωθεν των τοίχων είναι
εξοπλισμένα με κρεβάτια-κουκέτες. Όπως στον Στρατό.

«Μόνοι μας καθαρίζουμε τα δωμάτια, έχουμε βγάλει βάρδιες», αναλαμβάνει να
εξηγήσει ο Ραμασάν. «Μας δίνουν απορρυπαντικό και καθαριστικά. Να, μέχρι και
σφουγγάρι για τη σφουγγαρίστρα. Όμως, δεν μας δίνουν κουβά. Δεν είναι τρελό;
Προσπαθούμε να κρατήσουμε όπως μπορούμε μια τάξη μόνοι μας».

Η ημέρα του Ραμασάν, που δεν έχει κλείσει ακόμα ούτε τα εικοσιπέντε αλλά
μοιάζει πάνω από τριάντα, αρχίζει κάθε πρωί από την πλατεία του Λαυρίου, από
το «παζάρι». Εκεί θα στηθεί μαζί με άλλους πρόσφυγες, περιμένοντας μήπως
προκύψει δουλειά. Συνήθως δουλεύει στην οικοδομή. «Αν έχω τρεις μέρες την
εβδομάδα, είναι καλά», λέει. Υπήρξαν και εβδομάδες, όμως, που δεν είχε ούτε
μία μέρα….

ΣΤΙΣ ΕΠΤΑ η ώρα το πρωί, είναι στο πόδι όλοι. Στις επτάμισι, η Μπεριβάν έχει
ετοιμάσει πρωινό: ελιές που έχουν φτιάξει μόνοι τους, κομμάτια φέτας που
μοιράζουν στο μαγειρείο, τηγανητά αυγά για τον μουσαφίρη και καυτό τσάι.

Το μαύρο πλαστικό τραπεζομάντηλο στρώνεται ξανά πάνω στα κιλίμια, τα παιδιά
μαζεύονται τριγύρω, ο Μαζλούμ τούς θυμίζει τα συνθήματα ­ σήμερα είναι
ιδιαίτερη ημέρα, γιατί έχει «εξόρμηση» κάτω στην Αθήνα.

«Ο καθένας βοηθάει τον αγώνα ανάλογα με τη θέση του.

Τώρα που ο πρόεδρος είναι στην Ιταλία, τρέχουμε συνέχεια για εξόρμηση»,
εξηγεί. Το στρατόπεδο του Λαυρίου ήταν άδειο μέχρι τις 28 Νοεμβρίου. Όλοι
είχαν κατέβει στην Πλατεία Κλαυθμώνος για την απεργία πείνας.

Όλοι θυμούνται τις νύχτες της βροχής που ξημέρωναν αργά και βασανιστικά, αφού
«δεν μας άφησαν ούτε μια σκηνή να στήσουμε».

Κανείς δεν θα ξεχάσει την ημέρα που ήρθαν για να φτιάξουν το μεγαλύτερο
προφιτερόλ τού κόσμου. «Μα, κανείς δεν σκέφτηκε ότι στην πλατεία υπάρχουν
άνθρωποι που πεινάνε;».

Στις οκτώ και μισή ακούγεται το κουδούνι του σχολείου. Το επόμενο λεπτό έχουν
κατέβει όλοι κάτω, το μεγάλο πούλμαν έχει έρθει από την Ανάβυσσο, έχει ήδη
πάρει από εκεί μερικές οικογένειες.

Μπαίνουμε όλοι μέσα, στα πόδια μου η Ζιάν χοροπηδάει και φωνάζει συνθήματα,
ένας ήλιος φωτίζει τα πρόσωπα.

Το πούλμαν είναι μισθωμένο από την «οργάνωση» για να μεταφέρει κόσμο στην
Αθήνα. Σταθμός, η Ακαδημίας. Από εκεί θα ξεκινήσουμε την πορεία μέχρι τη
γαλλική πρεσβεία.

Στόχος οι Γάλλοι, «που δεν έχουν ξεκάθαρη θέση για τον πρόεδρο Οτζαλάν, λένε
να εκδοθεί στην Τουρκία και να δικαστεί».

Η πορεία φτάνει στη Βουλή. Και από τις 12 έως τις 5 το απόγευμα, όλοι μένουν
στις θέσεις τους.

Οι νεώτεροι, οι έφηβοι, οι άνδρες με τις σημαίες και τα πανό μπροστά-μπροστά.
Μια κοπέλα με ντουντούκα πιάνει το τραγούδι, δυο-τρεις ξεκινούν τον χορό, μες
στη μέση της Βασιλίσσης Σοφίας. Οι αστυνομικοί τους κοιτάζουν, κάποιοι
χαιρετιούνται μεταξύ τους, «εμάς μάς συμπαθούν γιατί δεν κάνουμε φασαρίες».
Κάποιοι περαστικοί ρωτούν τι γίνεται, οι οδηγοί βρίζουν, οι μαμάδες με τα
παιδιά κάθονται στο πεζοδρόμιο, ξαφνικά γυρνάμε τα μάτια και ο χορός έχει
γίνει κύκλος με τριάντα άτομα. Χορεύουν και τραγουδάνε χτυπώντας με δύναμη τα
πόδια στην άσφαλτο.

Η Νεζίς με το στρατιωτικό χιτώνιο μάς χαμογελάει από μακριά. Είναι Τουρκάλα η
Νεζίς, όχι Κούρδισσα, αλλά είναι μέλος του αριστερού κόμματος, πιστεύει στην
επανάσταση που θα φέρει την ελευθερία στους Κούρδους και γενικά τη δημοκρατία
στην περιοχή. Από την πλευρά τής Βουλής έχει μονίμως σκιά και όσο δυναμώνει το
κρύο τόσο ο χορός ζεσταίνεται.

Στις πέντε το απόγευμα, και αφού έχει περιοριστεί η διαμαρτυρία στη μία λωρίδα
του δρόμου, όλοι είναι παγωμένοι.

Με τα πόδια θα καταλήξουμε στο Πολιτιστικό Κέντρο, μια στενόχωρη πολυκατοικία
πίσω από το Πολυτεχνείο. Εκεί, στο υπόγειο, μοιράζεται ρύζι μαγειρεμένο με
τομάτα και κρεμμύδι και όλοι σκύβουν πεινασμένοι πάνω από το πιάτο…

«Ελάτε να σας δείξουμε το ιατρείο», λέει ο Τζελάλ. Τον ακολουθούμε στον
δεύτερο όροφο.

Το ιατρείο έχει φάρμακα ­ «μας τα δίνουν δωρεές» ­ αλλά όχι γιατρό. Ένα
ενυδρείο με χρυσόψαρα σπάει κάπως την γκριζάδα. Ένα δωμάτιο δίπλα έχει
διαμορφωθεί με στρώματα στο πάτωμα, ως πρόχειρο κατάλυμα για όσους δεν έχουν
πού να μείνουν.

«Το κόμμα βοηθάει, αλλά πρέπει και εμείς να το βοηθήσουμε όσο μπορούμε. Δεν
αφήνουμε τα παιδιά μας να ζητιανεύουν ούτε τις μικρομάνες να δουλεύουν. Όμως
στη διαδήλωση θα κατέβουν όλοι όσοι μπορούν».

Ο Νεΐφ. Επέζησε στο ναρκοπέδιο, αλλά έχασε το αριστερό του πόδι

ΚΑΜΙΑ ΣΚΕΨΗ δεν πέρασε από το μυαλό του, όταν πάτησε τη νάρκη. Περπατούσε με
κανονικό βηματισμό, ήταν νύχτα, κάπου στον Έβρο. Ούτε ο Νεΐφ, ούτε ο φίλος του
ήταν σίγουροι για το πού ακριβώς βρίσκονταν. Μέχρι που πέρασαν στο χωράφι με
τα κομμένα συρματοπλέγματα.. Ο Νεΐφ ζει δύο χρόνια στην Ελλάδα. Τους πρώτους
τρεις μήνες τούς πέρασε στα νοσοκομεία του Διδυμοτείχου και της Ορεστιάδας. Το
υπόλοιπο διάστημα ζει στο στρατόπεδο του Λαυρίου. Ούτε η Μπεριβάν, ούτε ο
Τζελάλ, ούτε η Μπεσρά είχαν ξανακούσει την ιστορία του Νεΐφ. Τον βλέπουν να
περπατάει με τις πατερίτσες του στο ίδιο στρατόπεδο, να παίρνει ψωμί και
φαγητό από το μαγειρείο, να κάθεται ώρες μπροστά στην τηλεόραση που υπάρχει
στο δωματιάκι της «διοίκησης», να περιμένει στην ουρά του ιατρείου. Η ιστορία
του έγινε μονόστηλο εκείνο τον χειμώνα του ’96. «Λαθρομετανάστες
τραυματίστηκαν, όταν μπήκαν κατά λάθος σε ναρκοπέδιο». Ο ίδιος δεν είδε ποτέ
αυτά τα μονόστηλα.

«Όταν πάτησα τη νάρκη, το σώμα μου τινάχτηκε τρια-τέσσερα μέτρα ψηλά. Έπεσα
κάτω. Ακόμα δεν πονούσα και νόμιζα ότι μας πυροβόλησαν. Μετά κατάλαβα τι
έγινε. Ήταν πολύ σκοτεινά, αλλά δεν έκανε κρύο. Ήμουν ξαπλωμένος στο χώμα, από
τα πόδια μου έτρεχε αίμα, πονούσα και σκεφτόμουν ότι θα πεθάνω. Είδα όλη μου
τη ζωή εκείνα τα σαράντα λεπτά που πέρασαν». Ζούσε πέντε χρόνια στη Γερμανία
κι όταν επεστρεψε στο Κουρδιστάν, έπρεπε να υπηρετήσει τη θητεία του στον
τουρκικό στρατό. Αδέλφια και ξαδέλφια του ήταν ήδη στα βουνά με τους αντάρτες
του ΡΚΚ. Αποφάσισε να έρθει στην Ελλάδα ζητώντας άσυλο.

Διηγείται την ιστορία του με χαμηλή φωνή, ούτε μια στιγμή δεν σηκώνει τα μάτια
από το πάτωμα. Ακόμα και τώρα, με την πατερίτσα δίπλα του, λέει πως δεν
μετάνιωσε που ήρθε εδώ. Μόνο που, τώρα πια, δεν έχει καμία ζωή. «Μετά το
νοσοκομείο, με έστειλαν στην Αθήνα. Το προσωπικό του νοσοκομείου στην
Ορεστιάδα μάζεψε χρήματα και μου έδωσαν. Μ’ αυτά πλήρωσα το εισιτήριό μου και
πήρα το λεωφορείο. Έχω χάσει το ένα μου πόδι και το άλλο είναι κομμένο στη
φτέρνα». Εκείνο το ταξίδι στην Αθήνα το θυμάται σαν κακό εφιάλτη. Έφτασε στο
ΚΤΕΛ του Κηφισού, μόνος μεταξύ αγνώστων. Του είχαν πει από την Αστυνομία ότι
θα έρθουν αστυνομικοί να τον παραλάβουν. Έμεινε δύο ώρες περιμένοντας στον
Κηφισό. «Εκεί φοβήθηκα», λέει ο Νεΐφ. Τελικά, αποφάσισε να πάρει ο ίδιος
τηλέφωνο στο αστυνομικό τμήμα του Λαυρίου. Πήρε τηλέφωνο και… «μου είπαν να
πάρω ταξί και να έρθω». Έτσι, πληρώνοντας 8,5 πολύτιμα χιλιάρικα, από τα
σαράντα που του έδωσαν ελεημοσύνη στο νοσοκομείο, έφτασε στο Λαύριο..

Ενάμιση χρόνο ζει σ’ ένα από τα δωμάτια-κοιτώνες, μαζί με άλλους εννιά. Είναι
ο πιο σιωπηλός «τρόφιμος» του στρατοπέδου. Καμιά φορά μιλάει στην Άννα, την
γιατρό του στρατοπέδου, που είναι ψυχίατρος. «Όμως, δεν τη βλέπουμε και πολύ
συχνά, το ιατρείο είναι κλειστό τις περισσότερες ημέρες». Ποτέ δεν πήγε
ψυχολόγος ή παιδοψυχίατρος στο Λάυριο για τους πρόσφυγες. «Το χειρότερο είναι
να περιμένεις, χωρίς να μπορείς να κάνεις τίποτα. Περιμένεις, μήπως γίνει το
θαύμα και σου δώσουν άσυλο, για να βγάλεις διαβατήριο και να φύγεις. Πιστέψτε
με, κανείς δεν θέλει να μείνει εδώ… Εδώ δεν έχει τίποτα για μας».