«Διαστημικό χωριό»!

Αν όλα πάνε κατ’ ευχήν, λένε οι επιστήμονες, ένα ολόκληρο «τροχιακό χωριό» θα
περιστρέφεται γύρω από τη Γη μας μέχρι το 2004. Ο διεθνής διαστημικός σταθμός
θα είναι πλέον γεγονός. Και ο άνθρωπος θα έχει κάνει ένα ακόμα βήμα προς το
όνειρο «Η κατάκτηση του Διαστήματος». Φιλοδοξία ιερή ή ανούσια;

Διαστημικό χωριό. Θα περιστρέφεται γύρω από τη Γη προσφέροντας πανοραμική θέα στους «κατοίκους» του

ΟΤΑΝ η «Ζάρια», το πρώτο τμήμα του νέου διεθνούς διαστημικού σταθμού (ISS)
τέθηκε σε τροχιά, την Παρασκευή που μας πέρασε, όλοι χαιρέτισαν την αρχή μιας
νέας εποχής στην εξερεύνηση του Διαστήματος. Μετά τον «προαναγγελθέντα θάνατο»
τού Μιρ, το καλοκαίρι του 1999, ο ISS θα είναι ο μοναδικός φιλικός προς τον
άνθρωπο χώρος στο Διάστημα: ο μοναδικός χώρος που θα μπορεί να φιλοξενήσει ­
μέχρι και επτά ­ αστροναύτες. Τι κι αν θα έχει στοιχίσει μέχρι τότε 100
δισεκατομμύρια δολάρια;

Μικρό το τίμημα, υποστηρίζουν οι επιστήμονες. Και σπεύδουν να δικαιολογήσουν
τη θέση τους παραθέτοντας όλα τα παραδοσιακά επιχειρήματα: επιστημονική
έρευνα, καλύτερη ζωή, δημιουργία επιπλέον θέσεων εργασίας, ομόνοια μεταξύ των
εθνών, προετοιμασία για τον αποικισμό του Άρη…

Σε ένα βιβλίο που τιτλοφορείται «Κατάκτηση του Διαστήματος και Δημοκρατία», ο
Ροζέρ Λεγκάρ, πρώην γενικός διευθυντής του γαλλικού Κέντρου Διαστημικών
Σπουδών, έρχεται να δώσει μία διαφορετική διάσταση στα πράγματα.

Ανατρέποντας τρία ­ αδιάσειστα μέχρι σήμερα ­ δεδομένα. Το πρώτο θέλει την
εξερεύνηση του Διαστήματος να συντελεί στη θεαματική πρόοδο της τεχνολογίας.

Στην πραγματικότητα, υποστηρίζει ο Λεγκάρ, οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται
στο Διάστημα έχουν ήδη εφαρμοστεί και τελειοποιηθεί σε άλλους επιστημονικούς
τομείς και μάλιστα έχουν τροποποιηθεί κατά τέτοιο τρόπο ­ προκειμένου να
αντέξουν στο κενό του Διαστήματος ­ ώστε είναι «ακατάλληλες» για βιομηχανική
εκμετάλλευση.

Χωρίς τα εσώρουχα μίας χρήσης που κατασκευάστηκαν για τους πρώτους αστροναύτες
θα ήταν μήπως ο κόσμος μας λιγότερο πολιτισμένος;

ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Δεύτερος μύθος που ο Λεγκάρ σπεύδει να καταρρίψει, η δημιουργία επιπλέον
θέσεων εργασίας. Μόλις 30.000 Ευρωπαίοι εργάζονται στον τομέα της διαστημικής
έρευνας. Και ο συνολικός ενεργός πληθυσμός ανέρχεται σε 150 εκατομμύρια. Όσο
για την έμμεση, συνεπακόλουθη δημιουργία θέσεων εργασίας στον τομέα των
τηλεπικοινωνιών; Η Βρετανία κατάφερε να τον επεκτείνει χωρίς να έχει αναπτύξει
ιδιαίτερα τον τομέα της διαστημικής έρευνας.

Το επιχείρημα όμως που ο συγγραφέας θεωρεί το πλέον «ανυπόστατο και
επικίνδυνο», είναι εκείνο που θέλει το μέλλον των διαστημικών επιχειρήσεων να
εξαρτάται εφεξής αποκλειστικά «από την παρουσία του ανθρώπου στο Διάστημα». Οι
επιστήμονες το αναγνωρίζουν ευχαρίστως: οι δορυφόροι και τα ρομπότ κάνουν με
πολύ λιγότερα χρήματα την ίδια δουλειά ­ αν όχι καλύτερη ­ με μία ομάδα
αστροναυτών. Το αποδεικνύει η θεαματική πρόοδος των επιστημών της Γης και του
περιβάλλοντος ­ γεωδαισία, ωκεανογραφία, μετεωρολογία, κλιματολογία ­ αλλά και
η πρόοδος που έχει σημειωθεί, χάρη στους δορυφόρους, στις επιστήμες του
Σύμπαντος. Παρ’ όλα αυτά, καλό είναι να αποφεύγει κανείς τα απόλυτα
συμπεράσματα: υπάρχουν, είναι η αλήθεια, πειράματα πάνω στην ανθρώπινη
φυσιολογία που δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν παρά μόνο σε συνθήκες έλλειψης
βαρύτητας. Και τα διαστημικά ρομπότ μπορεί να αποδειχθούν εξίσου ­ αν όχι
περισσότερο ­ δαπανηρά από ό,τι μία επανδρωμένη πτήση.

ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ να αγνοήσουμε όμως, επιμένει ο Λεγκάρ, το κόστος του νέου
διαστημικού σταθμού, το οποίο θα είναι ισοδύναμο με εκείνο του διαστημικού
προγράμματος «Απόλλων» ή εκείνο της Πρωτοβουλίας Στρατηγικής Άμυνας ­ πιο
γνωστής ως «Πόλεμος των Άστρων» ­ του προέδρου Ρήγκαν, που θεωρείται μάλιστα
συχνά ένας από τους παράγοντες που επιτάχυναν την πτώση της σοβιετικής
αυτοκρατορίας. Αυτή τη φορά, η λογική της διπολικής αντιπαράθεσης έδωσε,
θεωρητικά, τη θέση της στο ιδανικό της παγκόσμιας συνεργασίας και δεκαέξι έθνη
επέλεξαν να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα. Θα ήταν όμως ουτοπικό να πίστευε
κανείς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής πρότειναν στις άλλες χώρες να
συμμετάσχουν καθαρά για λόγους ιδεολογίας. Ο σκοπός δεν είναι άλλος από τον
καταμερισμό του κόστους και, επ’ ευκαιρία, την οικονομικότερη κατασκευή
κάποιων εκ των τμημάτων του νέου διαστημικού σταθμού από τη Ρωσία. Για να μην
ξεχνάμε και τη σημασία της συνδρομής της Ρωσίας βάσει της εμπειρίας της όσον
αφορά τις επανδρωμένες πτήσεις.