Η ελευθερία μέσω… Ίντερνετ

Ο οικονομικός φιλελευθερισμός δεν περνάει τις καλύτερές του στιγμές. Παρ’ όλα
αυτά, ο Μίλτον Φρίντμαν παραμένει ο απόλυτος υπέρμαχος της ελεύθερης αγοράς.

ΟΙ ΑΣΙΑΤΙΚΕΣ οικονομίες, που άλλοτε πάλλονταν από ζωή, κατέρρευσαν,
υποχρεώνοντας εκατομμύρια ανθρώπους που είχαν κατορθώσει να αναρριχηθούν στη
μεσαία τάξη να ξαναριχτούν στον αγώνα για την επιβίωση.

Η πορεία της Ρωσίας προς τον δημοκρατικό καπιταλισμό ανακόπηκε. Ακόμη και οι
μεγαλύτερες και ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου δεν έχουν ξεφύγει από τον
κίνδυνο της παγκόσμιας κρίσης.

Έτσι σκεφτήκαμε να ρωτήσουμε τον Μίλτον Φρίντμαν αν το σύστημα των ελεύθερων
αγορών αποδεικνύεται ανεπαρκές σε αυτή την εποχή των διασυνδεδεμένων
οικονομικών συστημάτων και των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

Η απάντησή του ήταν ότι τα προβλήματα στις περισσότερες χώρες δεν οφείλονται
στην αποτυχία των αγορών, αλλά στην κακή πολιτική και στις κακές συμβουλές του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Ο Φρίντμαν, που ο οικονομικός φιλελευθερισμός του τον άφησε στο περιθώριο των
θεωρητικών ρευμάτων τα οποία κυριαρχούν από την εποχή του Νιου Ντιλ, δεν κάνει
πίσω από τις ιδέες του στη συζήτηση αν η τρέχουσα οικονομική αναταραχή
αποκάλυψε τα όρια των αγορών ως δύναμης για την προώθηση της ευημερίας, της
δημοκρατίας και της σταθερότητας.

Στα ογδόντα έξι του χρόνια, είναι πάντα πρόθυμος να υπερασπιστεί τις απόψεις
του σε μία συνέντευξη και να μιλήσει για τη σχέση μεταξύ ιδεολογίας και
πραγματικού κόσμου.

Οι επιπτώσεις από την παγκόσμια κρίση, λέει, αναπόφευκτα θα προκαλέσουν
ορισμένες καθυστερήσεις στην αργή αλλά αδυσώπητη πορεία που οδηγεί σε λιγότερη
συμμετοχή της κυβέρνησης στην οικονομία και σε περισσότερη ατομική ελευθερία.

Ήδη, οι οικονομολόγοι ξανάρχισαν να συζητούν για τα πλεονεκτήματα της επιβολής
ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων. Και μερικές χώρες, μεταξύ των οποίων και οι
ΗΠΑ, αφήνουν να εννοηθεί ότι ίσως θέσουν εμπορικούς φραγμούς προκειμένου να
προστατέψουν τις εγχώριες βιομηχανίες από τις αναταράξεις της παγκόσμιας οικονομίας.

«Υπάρχει πάντα η τάση όταν τα πράγματα πάνε στραβά να ρίχνουμε το φταίξιμο
στην ελεύθερη αγορά», λέει ο Φρίντμαν ­ που βραβεύτηκε με το Νόμπελ των
Οικονομικών το 1976 ­ μιλώντας από το γραφείο του, στο Ιδρυμα Χούβερ του
Πανεπιστημίου Στάνφορντ.

Όλη αυτή η συζήτηση για παγκόσμια κρίση είναι υπερβολική, λέει,
υπογραμμίζοντας ότι η οικονομική υγεία της Δυτικής Ευρώπης και των ΗΠΑ
παραμένει καλή.

Όμως, με μία ευρύτερη έννοια, υποστηρίζει ο Φρίντμαν, βρισκόμαστε σε μία
ιστορική καμπή, κατά την οποία η βαθμιαία αποδοχή των αρχών των ελεύθερων
αγορών σε φιλοσοφικό επίπεδο αρχίζει να μεταφράζεται σε ένα ουσιαστικό
προσανατολισμό πολιτικών και θεσμών προς την κατεύθυνση της αγοράς.

Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι βαθιές, λέει, από μειώσεις των φόρων έως έκθεση
των δημόσιων σχολείων σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό.

«Έχω την εντύπωση ότι χρειάζεται καιρός ώσπου να ωριμάσουν τα πράγματα», λέει
ο Φρίντμαν και παραθέτει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το μεγάλο διάστημα που
πέρασε από τη δημοσίευση του «Πλούτου των Εθνών» του Άνταμ Σμιθ μέχρι την
απόφαση της Βρετανίας να αποσύρει του Νόμους περί Αραβοσίτου και να προχωρήσει
στο ελεύθερο εμπόριο. Μολονότι, λέει, η Φαβιανή Εταιρεία ιδρύθηκε στη δεκαετία
του 1880, «η Βρετανία μπήκε στο δρόμο του κοινωνικού κράτους μόλις τις
παραμονές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Την υπόθεση των ελεύθερων αγορών και της
οικονομίας της αγοράς, αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την υποστήριξαν
ελάχιστοι άνθρωποι, που τους αντιμετώπισαν ως αντιδραστικούς του χειρίστου
είδους. Έκτοτε, η υπόθεση των ελεύθερων αγορών έχει κερδηθεί θεωρητικά».

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Όλοι τώρα πιστεύουν στον ανταγωνισμό, στην ελευθερία, στο ότι οι κυβερνήσεις
πρέπει να έχουν περιορισμένο ρόλο και στο ότι οι αγορές πρέπει να είναι
σχετικά ελεύθερες, παρατηρεί ο Φρίντμαν. «Αυτή η ρητορική έφτασε στην κορύφωσή
της μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Από την άλλη μεριά, αν κοιτάξει
κανείς τι γίνεται στην πράξη, στις ΗΠΑ, καθώς και στις περισσότερες δυτικές
χώρες, η κυβέρνηση είναι σήμερα πιο ισχυρή, πιο επεκτατική και πιο παρεμβατική
από ό,τι ήταν πριν από πενήντα χρόνια. Με αυτή την έννοια, οδηγηθήκαμε προς τα
πίσω, ακολουθώντας τις παλιές σοσιαλιστικές απόψεις».

Βρισκόμαστε σήμερα στην κορύφωσή τους, υποστηρίζει ο Φρίντμαν. «Όμως, στα
επόμενα, 20, 30, 40 χρόνια, η θεωρία, σε συνδυασμό με την καταπληκτική
επίδραση του Ίντερνετ στη ζωή μας, θα προκαλέσει παρακμή του ρόλου της
κυβέρνησης και διεύρυνση της ανθρώπινης ελευθερίας».

Γιατί το Ίντερνετ;

«Γιατί κάνει πιο δύσκολη τη συλλογή των φόρων», λέει ο Φρίντμαν, αναφερόμενος
στο πόσο είναι προβληματικός ο εντοπισμός των εμπορικών συναλλαγών στον κυβερνοχώρο.

«Ουσιαστικά, οι κυβερνήσεις αντλούν πόρους μόνο από πηγές που δεν έχουν τη
δυνατότητα να μεταφερθούν αλλού. Όσο μεγαλύτερη είναι η ελευθερία στην κίνηση
κεφαλαίων και ανθρώπων, τόσο πιο δύσκολα θα είναι τα πράγματα για τις
κυβερνήσεις. Αυτή η εξωτερική δύναμη θα προστεθεί στο θεωρητικό ρεύμα».

Πάντως, το ζήτημα παραμένει αν η κρίση που ξέσπασε πέρυσι στην Ασία θα
ξαναγυρίσει ανάποδα το ρεύμα. Πάνω σε αυτό, ο Φρίντμαν πιστεύει ότι ίσως η
Ιστορία αργήσει να αποφανθεί οριστικά.

ΑΠΟ τους γνωστότερους και σημαντικότερους οικονομολόγους του αιώνα, ο Μίλτον
Φρίντμαν υπήρξε πάντα ασυμβίβαστος αντίπαλος των θεωριών του Κέυνς.

Επικεφαλής της μονεταριστικής σχολής του Σικάγου, πολέμησε την κεϋνσιανή ορθοδοξία.

Η κριτική του επικεντρώθηκε στην κεϋνσιανή «ποσοτική θεωρία του χρήματος».

Στη θέση της «διακριτικής ρύθμισης» της οικονομίας από την κυβέρνηση, που
υποστήριζαν οι κεϋνσιανοί, ο Φρίντμαν αντιπρότεινε τον «σιδερένιο κανόνα» της
αύξησης της προσφοράς χρήματος κατά 3%.