Επιλογές χωρίς αντίκρυσμα

«Προχωρούμε σ’ ένα εκπαιδευτικό σύστημα διευρυμένων επιλογών που αξιοποιεί τις
ικανότητες, τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντα των μαθητών» (ΥΠΕΠΘ).

ΟΠΩΣ είναι γνωστό, ο νέος τύπος Λυκείου (Ενιαίο Λύκειο) που καθιερώθηκε με τον
Ν. 2525/97 έχει τρεις κατευθύνσεις, τη Θεωρητική, τη Θετική και την
Τεχνολογική, στις οποίες αντιστοιχίζονται τα νέα ωρολόγια και αναλυτικά
προγράμματα και μαθήματα.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του νέου ωρολογίου προγράμματος του Ενιαίου Λυκείου
είναι τα παρακάτω:

Τα μαθήματα κατανέμονται σε δύο κατηγορίες:

α. Γενικής Παιδείας ­ υποχρεωτικά.

β. Κατευθύνσεων ­ υποχρεωτικά και προαιρετικά (επιλογής).

Έτσι, εκτός από τα μαθήματα Γενικής Παιδείας, που είναι κοινά για όλους τους
μαθητές, και τα μαθήματα των τριών κατευθύνσεων, που είναι υποχρεωτικά για
όσους ακολουθήσουν κάποια από τις συγκεκριμένες κατευθύνσεις (Θεωρητική,
Θετική και Τεχνολογική), υπάρχουν και τα μαθήματα επιλογής, τα οποία «επιλέγει
ελεύθερα ο μαθητής».

Σύμφωνα με το πολύχρωμο «Ενημερωτικό φυλλάδιο για τους μαθητές» που
κυκλοφόρησε σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα το ΥΠΕΠΘ σε όλα τα Λύκεια της
χώρας, «κάθε μαθητής μπορεί να συμπληρώνει ο ίδιος το πρόγραμμά του,
επιλέγοντας ένα έως και δύο από τα προσφερόμενα σε κάθε τάξη μαθήματα, αυτά
που ταιριάζουν στα ενδιαφέροντά του».

Αισθητική Αγωγή, Θεατρολογία, Μουσική Αγωγή, Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία, Ευρωπαϊκός
Πολιτισμός, Διαστημική, Σχέδιο Τεχνικό – Αρχιτεκτονικό, Ιστορία,
Περιβαλλοντικές Επιστήμες, Ξένες Γλώσσες, Στατιστική, Ιστορία της Τέχνης,
Λογιστική, Πολυμέσα – Δίκτυα, Εφαρμογές Υπολογιστών, Ψυχολογία, Οικονομία,
Κοινωνικές Επιστήμες, Κοινωνιολογία, Λογική Θεωρία και Πρακτική, Εφαρμογές
Λογισμικού, Βιομηχανική Παραγωγή και Ενέργεια, Φιλοσοφία, Νεοελληνική
Λογοτεχνία, Γεωπονία, Χημεία, Διαχείριση Φυσικών Πόρων «αναπτύσσονται»
φιλόδοξα στο αναλυτικό πρόγραμμα και προσφέρονται ως «μενού» της γνώσης στους
χιλιάδες μαθητές του Ενιαίου Λυκείου.

Βρισκόμαστε λοιπόν μπροστά σ’ έναν αναδυόμενο «σχολικό παράδεισο», ένα
εκπαιδευτικό σύστημα διευρυμένων επιλογών που αξιοποιεί τις ικανότητες, τις
κλίσεις και τα ενδιαφέροντα των μαθητών;

Η ίδια η διάκριση των μαθημάτων σε «υποχρεωτικά και επιλογής» υποβάλλει το
μήνυμα ότι στο Ενιαίο Λύκειο προσφέρεται μια πλούσια ποικιλία σχολικών γνώσεων
που επιτρέπει πολλαπλούς βαθμούς ελευθερίας – επιλογών των μαθητών απέναντι
στο πρόγραμμα.

Πόσο όμως έχει πραγματικά τη δυνατότητα να επιλέξει ελεύθερα ο μαθητής το
μάθημα της προτίμησής του;

Αν απεγκλωβιστούμε από την αφηρημένη ρητορική του επίσημου λόγου που
συνοψίζεται σε γενικεύσεις στερούμενες περιεχομένου και επιστρέψουμε στην
καθημερινότητα του σχολικού χώρου, θα διαπιστώσουμε δραματικές αναντιστοιχίες.

Έχουμε επισημάνει και με άλλη ευκαιρία ότι η εντατικοποίηση των σπουδών στο
Ενιαίο Λύκειο και η αντίστοιχη φροντιστηριοποίησή του μέσα από την
«εξετασεομανία» που διαπερνά το «σώμα» και το «πνεύμα» του δεν αποτελεί παρά
τη «νεκρολογία» της επαφής του μαθητή με την ουσία της γνώσης, καθώς
υπερισχύουν οι όροι για την επιβολή της αξιολογικής παρά της μαθησιακής
εμπειρίας πάνω στο ίδιο το περιεχόμενο των μαθημάτων.

Όμως, δεν είναι μόνο αυτό.

Οι πραγματικά μεγάλες δυνατότητες επιλογών που παρέχονται στο νέο πρόγραμμα
του Ενιαίου Λυκείου παραμένουν κενό γράμμα της «ρητορικής του εντυπωσιασμού»,
καθώς το ΥΠΕΠΘ δεν φρόντισε να δρομολογήσει μαζί με τις εξαγγελίες του και
τους όρους υλοποίησής τους.

Έτσι, οι δυνατότητες επιλογής μαθημάτων αναχαιτίζονται από μόνιμες «πληγές»
που «συγκατοικούν» δεκαετίες με το εκπαιδευτικό μας σύστημα, «αδιάβροχες» από
τον χρόνο, τις εκπαιδευτικές πολιτικές και τις υπουργικές εξαγγελίες: η
υποχρηματοδότηση και η υπάρχουσα κατάσταση της υποδομής των σχολικών κτιρίων
με τις χιλιάδες ελλείψεις σε αίθουσες από τη μια, μαζί με την αδυναμία του
ΥΠΕΠΘ να εξασφαλίσει το κατάλληλο εκπαιδευτικό προσωπικό ειδικότητας για τα
νέα μαθήματα, υπονομεύει είτε τις δυνατότητες επιλογών που «προσφέρονται»
χωρίς να παρέχονται είτε την κατάλληλη διδασκαλία των επιλεγμένων μαθημάτων,
όταν οι επιλογές αυτές υλοποιούνται.

Πρώτον: οι προτεινόμενες επιλογές διαμορφώνουν πολλαπλούς δυνατούς
συνδυασμούς, η ύπαρξη των οποίων είναι εξωπραγματική στη συντριπτική
πλειονότητα των Ενιαίων Λυκείων, με αποτέλεσμα οι μαθητές να αναγκάζονται να
επιλέγουν αυτό που αποκλειστικά προσφέρεται από το σχολείο τους,
«προσγειώνοντας» δηλαδή τις προτιμήσεις τους στο εμβαδόν των ελάχιστων
δυνατοτήτων των Λυκείων, στα οποία καμία ταχυδακτυλουργική μαεστρία δεν μπορεί
να αναπτύξει όχι το σύνολο των μαθημάτων επιλογής αλλά ούτε καν τμήμα τους,
αφού κάτι τέτοιο θα απαιτούσε από κάθε διδακτήριο το ελάχιστο 20 αίθουσες
διδασκαλίας, «λογικές» μείωσης των μαθητών ανά τμήμα και, φυσικά, αυξημένο
αριθμό εκπαιδευτικών διαφόρων ειδικοτήτων.

Δεύτερον: έχει ήδη παρουσιαστεί το «φαινόμενο» η ανάθεση διδασκαλίας διαφόρων
μαθημάτων στους εκπαιδευτικούς να γίνεται όχι με βάση τη συμβατότητα
ειδικότητας και μαθήματος, αλλά με βάση μια λογική «διαχείρισης» του
εκπαιδευτικού προσωπικού και «τακτοποίησής» του, πρακτική που λιπαίνεται στο
έδαφος των ελλείψεων γενικά ή των ελλείψεων διαφόρων ειδικοτήτων και του
πλεονασμού άλλων. Έτσι, όπου δεν υπάρχουν εκπαιδευτικοί ειδικότητας, καλούνται
οι «παντός καιρού» φιλόλογοι να καλύψουν τη διδασκαλία των νέων μαθημάτων
(π.χ. Θεατρολογία). Την ίδια στιγμή έχει ξεσπάσει ένας ιδιότυπος πόλεμος
εκπαιδευτικών διαφόρων ειδικοτήτων, π.χ. κοινωνιολόγων – φιλολόγων – νομικών,
που οδήγησε στην προσφυγή των τελευταίων στο Συμβούλιο της Επικρατείας, με
στόχο να ακυρωθεί ως παράνομη και αντισυνταγματική η ανάθεση στους πρώτους
μαθήματος, καθώς όπως σημειώνουν «δεν εξασφαλίζεται η ουσιαστική παροχή του
σκοπούμενου με τη διδασκαλία του μαθήματος μορφωτικού αγαθού».

ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

ΠΕΡΑ από τις παραπάνω επισημάνσεις, αξίζει να φωτίσουμε και μια άλλη παράμετρο
των επιλογών των μαθητών, που προέκυψε απρόοπτα ως προϊόν παρενέργειας των
λειτουργιών του Ενιαίου Λυκείου.

Τα στοιχεία που έρχονται από εκατοντάδες Λύκεια της Αθήνα και της περιφέρειες
σχετικά με τις επιλογές των μαθητών απογυμνώνουν τις εξαγγελίες του ΥΠΕΠΘ από
τη ρητορική τους θωράκιση καθώς και οι επιλογές των μαθημάτων ρυμουλκούνται
όχι από τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά τους αλλά από το άρμα των εξεταστικών
τους στρατηγικών.

Εφαρμογές Υπολογιστών και Δεύτερη Ξένη Γλώσσα, να ποιες είναι οι επιλογές της
πλειονότητας του μαθητικού πληθυσμού της Β’ Λυκείου!

Κριτήριο: το μάθημα Εφαρμογές Υπολογιστών δεν είναι γραπτώς εξεταζόμενο και
στο μάθημα Β’ Ξένη Γλώσσα ο βαθμός δεν συνυπολογίζεται στην εξαγωγή του
Γενικού Μέσου Όρου του Απολυτηρίου του Ενιαίου Λυκείου, άρα και στην πρόσβαση
στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Ο «εξεταστικός μαραθώνιος» του Λυκείου είναι το έδαφος πάνω στο οποίο
λιπαίνονται τα «άχαρα συνοικέσια» των μαθητών με μαθήματα που μπορεί μεν να
μην έχουν καμία απολύτως σχέση με τα ενδιαφέροντα και τις κλήσεις τους,
μειώνουν όμως, έστω και λίγο, τις «ωδίνες του τοκετού» καθώς κατεβάζουν τον
πήχυ των 26 – 27 πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων.

Κι εδώ, βέβαια, αναδεικνύεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια ο τρόπος με τον
οποίο το ΥΠΕΠΘ προσφέρει στον μαθητικό πληθυσμό «νέα σύγχρονα μαθήματα», την
εισαγωγή των οποίων διατυμπανίζει σε όλους τους τόνους: το μάθημα Εφαρμογές
Υπολογιστών σε αρκετές περιπτώσεις διδάσκεται στις αίθουσες των Ενιαίων
Λυκείων που συγκρότησαν τμήματα με «ολίγον από υπολογιστές», από τους οποίους
όσοι λειτουργούν ανήκουν, καθώς και τα προγράμματά τους, στην προϊστορία της ηλεκτρονικής.