ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Χυτήριο κουμπιών

Οι λευκοί κορμοί των σημυδών να διακόπτουν το πράσινο του έλατου. Ο θάνατος να
είναι κρυμμένος και διάχυτος μαζί, μα πάνω απ’ όλα ένα οικείο γεγονός. Σαν την
αναπνοή, τον ύπνο, το περπάτημα.

Στο δάσος. Κι όμως, είναι το νεκροταφείο της Στοκχόλμης

Η ΒΟΡΕΙΑ Ευρώπη είναι κυρίως το φως της: και μάλιστα, το φως εκείνης της ώρας
που η μέρα αρνείται να δώσει τη θέση της στο βράδυ, παρ’ όλο που αυτή η αλλαγή
φρουράς έχει προαναγγελθεί εδώ και ώρες και είναι αμετάκλητη, αδιαπραγμάτευτη,
οριστική. Στη σκανδιναβική λογοτεχνία, το φως του σούρουπου γίνεται
φωτοστέφανο της πραγματικής ζωής και της απουσίας της, υπόσχεση και
ψευδαίσθηση, χαρά και μελαγχολία, η αίσθηση της ζωής που λάμπει πέρα από την
άμεση πραγματικότητα, όπως λάμπει πέρα από τα χιονισμένα βουνά για τον Γιον
Γκάμπριελ Μπόρκμαν του Ίψεν.

Ο Κλαούντιο Μάγκρις επέστρεψε εντυπωσιασμένος από το πρόσφατο ταξίδι του στον
Βορρά. Αυτό που μάγεψε όμως τον συγγραφέα του «Δούναβη» ήταν η επίσκεψή του
στο νεκροταφείο της Στοκχόλμης. Τα συνηθισμένα νεκροταφεία, γράφει στην
«Κοριέρε ντέλα Σέρα», είναι δάση από πέτρα, μια πέτρα που καταδιώκει και
πνίγει το πράσινο, περιορίζοντάς το ανάμεσα στους τάφους, λίγοι θάμνοι εδώ,
μερικά κυπαρίσσια εκεί, καμιά φορά λίγα λουλούδια σ’ ένα βάζο. Πρόκειται για
μητροπόλεις από μάρμαρο, νεκροπόλεις που δοξάζουν τον θάνατο και την τάξη του.
Μα εδώ το θέαμα είναι διαφορετικό. Το νεκροταφείο της σουηδικής πρωτεύουσας,
που σχεδιάστηκε το 1915 από τους αρχιτέκτονες Γκούναρ Άσπλουντ και Σίγκουρντ
Λέβερεντς και κτιζόταν επί μισό αιώνα, είναι ένα δάσος που περικυκλώνει,
εισβάλλει και περιβάλλει την πέτρα. Ένας τόπος όπου θριαμβεύει η αταξία της ζωής.

Ο θάνατος εδώ είναι ισότητα και αδελφοσύνη. Οι τάφοι, σεμνοί, αραιοί, όπου το
σούρουπο ζευγαρώνουν τα ζώα, είναι απόλυτα δεμένοι με το περιβάλλον. Τα
εκκλησάκια που ξεφυτρώνουν ξαφνικά μπροστά σου είναι μάλλον καταφύγια για τη
βροχή, παρά επίσημοι τόποι προσευχής και θρήνου: ένα δέντρο όπου στέκεσαι για
να ξεκουραστείς είναι άλλωστε καταλληλότερο μέρος για να θυμηθείς αυτόν που
έχασες και να βρεθείς μόνος με τον Θεό σου. Η σκέψη του θανάτου έρχεται και
φεύγει, τη θέση της δυστυχίας που κυριαρχεί στα δικά μας νεκροταφεία παίρνει
εδώ η συμφιλίωση με τη φύση, που αποτελεί συνέχεια της ζωής πέρα από τα
ανθρώπινά της όρια.

Ναι, γράφει ο Μάγκρις: σ’ αυτόν τον τόπο μπορούν να παίζουν τα παιδιά χωρίς να
ενοχλούν κανέναν. Μπορούν να κάνουν έρωτα οι μεγάλοι χωρίς να προσβάλλουν κανέναν.

Ο χριστιανισμός απαγορεύει τη σκέψη ότι ο άνθρωπος δεν είναι προορισμένος για
τίποτα και δεν είναι, κατά συνέπεια, τίποτα. Το νεκροταφείο της Στοκχόλμης
είναι ποιητικό και γοητευτικό, αλλά δεν είναι τίποτα περισσότερο από το
χυτήριο κουμπιών που περιγράφει στον «Πέερ Γκυντ» ο Ίψεν: κάθε κουμπί που
εκπληρώνει τη λειτουργία του διαλύεται, λιώνει και ξαναχρησιμοποιείται για την
κατασκευή άλλων κουμπιών. Γιατί κι από τη ζωή κι από τον θάνατο, ακόμη πιο
ισχυρή είναι η καθημερινότητα.