ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι μάρτυρες του αιώνα

Η διαμαρτυρία, λέει, δεν είναι πια της μόδας. Καιρός λοιπόν όλες οι εκδηλώσεις
της να συγκεντρωθούν σ’ ένα βιβλίο, έτσι, σαν φόρος τιμής. Καλά που υπάρχουν
δηλαδή κι οι Γάλλοι μαθητές.

Μάης ‘ 68. Οι Γάλλοι φοιτητές ήθελαν να αλλάξουν όχι μόνο το status quo, αλλά ολόκληρο τον κόσμο

ΔΥΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ πόλεμοι. Επαναστάσεις στη Ρωσία, την Κίνα, το Βιετνάμ, την
Κούβα. Αντάρτικα στη Λατινική Αμερική και την Αφρική. Νίκες του φασισμού στη
Γερμανία, την Ιταλία και την Ιαπωνία. Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική. Ρατσιστικές
επιθέσεις της Κου Κλουξ Κλαν. Ακρότητες των αποικιακών δυνάμεων στο Κονγκό,
την Αλγερία, το Βιετνάμ. Ο αιώνας μας είναι γεμάτος από εκρήξεις κάθε είδους.
Διόλου περίεργο λοιπόν που ένας δημοσιογράφος, ο διευθυντής σύνταξης των
«Τάιμς» Μπράιαν ΜακΆρθουρ, επέλεξε να συγκεντρώσει όλες αυτές τις εκρήξεις σ’
ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Η Διαμαρτυρία κατά τον 20ό
αιώνα» (εκδ. Viking).

Από τις σελίδες του βιβλίου περνούν πολλοί από τους πρωταγωνιστές του αιώνα. Ο
Μπέρτραντ Ράσελ και ο Λένιν. Ο Τρότσκι και ο Χο Τσι Μινχ. Ο Γκάντι και ο Κεν
Σάρο-Ουίουα. Ο Όργουελ, ο Τσε, η Σιμόν Ντε Μπωβουάρ και ο Γκαλμπραίηθ. Μα και
ο Χίτλερ με τη Θάτσερ, αφού ο συγγραφέας συμπεριλαμβάνει στο αντικείμενό του
όλους όσοι θέλησαν με οποιονδήποτε τρόπο να αλλάξουν το status quo.
Παρελαύνουν προφήτες σαν τον Μαντέλα («Η Ιστορία θα με κρίνει αθώο και τους
διώκτες μου ενόχους») και απελπισμένοι σαν τον Μπουχάριν («Γνωρίζετε,
σύντροφοι, ότι σ’ αυτή τη σημαία που κουβαλάτε στη νικηφόρα πορεία σας προς
τον κομμουνισμό υπάρχει μια σταγόνα κι απ’ το δικό μου αίμα;»).

Το πρόβλημα είναι ότι ο ανθολόγος συγκεντρώνει το ενδιαφέρον του κυρίως στις
αγγλοσαξωνικές παρουσίες. Η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία είναι
υποβαθμισμένες, η Λατινική Αμερική ανύπαρκτη. Το μανιφέστο του Εμιλιάνο Ζαπάτα
δεν υπάρχει πουθενά. Οι Τουπαμάρος απουσιάζουν και ο Σαλβαδόρ Αλλιέντε μ’
εκείνη τη δραματική τελευταία έκκλησή του που συγκλόνισε τον κόσμο δεν
αναφέρεται καν. Ξεχασμένη κι η Ριγκομπέρτα Μεντσού με τις παθιασμένες
εκστρατείες της υπέρ των Ινδιάνων της Γουατεμάλας. Ακόμη πιο περίεργη είναι η
απουσία δύο λογοτεχνικών παρεμβάσεων, από τον Μαρκ Τουαίν («Ο Μονόλογος του
Βασιλιά Λεοπόλδου») και τον Άρθουρ Κόναν Ντόυλ («Το Έγκλημα του Κονγκό»), κατά
των βελγικών ακροτήτων στο Κονγκό στα τέλη του περασμένου αιώνα. Ο
βιβλιοκριτικός των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» επισημαίνει, όμως, ακόμη μια βασική
παράλειψη: τους ποιητές. Σ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, ποιητές
δολοφονήθηκαν, βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν επειδή τόλμησαν να
γράψουν και να απαγγείλουν στίχους σ’ ένα περιβάλλον όπου οι πολίτες μόνο
ψιθυρίζοντας μπορούσαν να μιλήσουν. Προσκλητήριο ονομάτων: Οσίπ Μάντελσταμ,
Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ναζίμ Χικμέτ, Πάμπλο Νερούδα, Φαΐζ Αχμέντ Φαΐζ, Μαχμούντ
Νταλαβίς. Κανείς απ’ αυτούς δεν συγκίνησε, δεν εξήψε το ενδιαφέρον, την
περιέργεια έστω, του φιλόδοξου ανθολόγου; «Δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς
διαμαρτυρία», γράφει ο Μπράιαν ΜακΆρθουρ στην εισαγωγή του. Μήπως υπάρχει
πρόοδος όταν η ανθολόγηση της διαμαρτυρίας είναι επιλεκτική;