Ρος Ντέιλι Δεν είμαι φολκλόρ

«Εγώ γενικά με τους δημοσιογράφους δεν έχω σχέσεις. Δεν διεκδικώ ούτε
επιδιώκω καθόλου τη δημοσιότητα, δεν με απασχολεί αυτό το θέμα. Το μόνο που με
απασχολεί είναι να μαθαίνω τα παιδιά μουσική, να παίζουν, να περνάμε καλά,
τίποτ’ άλλο».

­ Δηλαδή, δεν δίνετε συνεντεύξεις;

«Τώρα πια δεν δίνω, γιατί κατά κανόνα δεν μπορούν να με καταλάβουν. Όλοι
έχουν έτοιμη μια διαφορετική διάσταση. Ο Ιρλανδός που αγάπησε την Κρήτη και
τέτοια, δίπλα σε συρτάκι και τζατζίκι. Δηλαδή, με βλέπουν φολκλορικά και δεν
τα μπορώ αυτά».

Ο Ρος Ντειλι ή Ros Daly, όπως φαντάζομαι θα αναγράφει ακόμα η εγγλέζικη
ταυτότητά του, έπειτα από 23 χρόνια στην Ελλάδα έχει αποκτήσει μια εξαιρετική
αντίληψη της γλώσσας, που του επιτρέπει να εκφράζει με ακρίβεια τη σκέψη του.
Γιατί, λοιπόν, τον ενοχλεί το φολκλόρ; «Γιατί είναι κάτι που ξεκινάει από μια
διαχωριστική γραμμή. Δηλαδή φτιαχτή. Φολκλόρ είναι αυτό που μας ενδιαφέρει να
παρουσιάζουμε σε ένα καρτ ποστάλ, βασικά είναι μια ψεύτικη εικόνα, κάτι
ωραιοποιημένο, δυσδιάστατο. Μια συνήθως κακόγουστη ωραιοποίηση κάποιων
πραγμάτων, που δεν έχουν συνήθως κανένα βάθος ούτε ένα στοιχείο της
πραγματικής ζωής»…

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ πράγμα που περίμενα να βρω στο σπίτι του Ρος Ντέιλι ήταν ένας
σκύλος με το όνομα Μπετόβεν! Αντιθέτως, τα άλλα ήταν λίγο – πολύ αναμενόμενα.
Πολύχρωμα κιλίμια από την Ανατολή στους τοίχους, ξύλινα έγχορδα κρεμασμένα
επάνω, μικρά γλυκά με το σιρόπι τους σ’ ένα χρωματιστό πιάτο ­ «μόλις ήρθαν
από τη Σμύρνη», δεν ρωτάμε «πώς» αλλά υποψιαζόμαστε ότι ο γαλλόφωνος κύριος με
τα σκούρα γυαλιά που παίζει μουσική με την Κλεοπάτρα ίσως είναι ο κομιστής ­,
άλλωστε το σπίτι και το Μουσικό Εργαστήρι του Ρος Ντέιλι είναι ανοιχτά σ’
όλους και κόσμος πάει κι έρχεται. Όχι τυχαίος, όμως.

Ο κόσμος του είναι ανοιχτός σ’ αυτούς που συνδέονται μεταξύ τους με τους
δεσμούς της μουσικής. Προσοχή: της μουσικής. Τελεία. Γιατί ο ίδιος δεν θα βρει
καμία λέξη για να χαρακτηρίσει τη μουσική του. Δεν αποδέχεται το «έθνικ» ­ θα
πει αργότερα «από το έθνικ στον εθνικισμό δεν απέχει πολύ» ­ ούτε όμως και το «παραδοσιακή».

Σπρώχνω την πόρτα της διώροφης μονοκατοικίας στα Άνω Πετράλωνα κι από πίσω της
ακριβώς περιμένει ο Μπετόβεν. Όπως είναι φυσικό, ακούγεται μουσική. Ο Ντέιλι
ακούει την Κλεοπάτρα και τον φίλο του να παίζουν. Φοράει παντελόνι
ξεθωριασμένο που μοιάζει με φόρμα γυμναστικής, κοντομάνικο μπλουζάκι, τα
μαλλιά του είναι μακριά και ατημέλητα, στα πόδια του υπάρχουν μόνο παντόφλες,
στη ζώνη του κινητό και στην τσέπη του το ασύρματο τηλέφωνο.

Η Κλεοπάτρα είναι μια από τις «Συμπληγάδες», τις πέντε κοπέλες που άρχισαν να
παίζουν παραδοσιακά όργανα από τον καιρό της μαθητείας τους στο Μουσικό
Γυμνάσιο Παλλήνης. Έχει αρχίσει από τον περασμένο Φεβρουάριο μαθήματα και στο
Εργαστήρι περνάει τις περισσότερες ώρες.

«Ο καθένας από τους μαθητές μου διαλέγει το δικό του τρόπο να πλησιάζει τη
μουσική για να τη μάθει και ξέρω ότι καθένας βρίσκει μια θέση στη δική του ζωή
εκεί. Εγώ απλώς προσπαθώ να βοηθήσω τον καθένα που έρχεται σε μένα, να τον
διευκολύνω σε αυτή τη σχέση που έχει διαλέξει ο ίδιος. Αυτός είναι λίγο – πολύ
ο ρόλος του δασκάλου, όπως επίσης να σε βοηθήσει να βλέπεις πιο σφαιρικά, πιο διευρυμένα».

ΧΩΡΙΣ ΚΛΕΙΔΙ

Ο Ντέιλι κάθεται στα στρώματα που είναι ακουμπισμένα στους τοίχους, άλλοτε
σταυροπόδι, άλλοτε πιο άνετα. Είναι αμήχανος την ώρα της φωτογράφισης, τα
μάτια του καρφώνονται στο πάτωμα, το πρόσωπό του είναι φανερά σφιγμένο. Το
τηλέφωνό του χτυπάει, μιλάει τουρκικά, είναι ένας φίλος μουσικός που ζητεί
έναν από τους μαθητές του, οι οποίοι κινούνται συνεχώς στον χώρο από το
ισόγειο στον πρώτο όπου είναι το σπίτι του δασκάλου τους. «Ο Ιρλανδός που
αγάπησε την Κρήτη» μιλάει, εκτός από τη μητρική του γλώσσα, γαλλικά, ελληνικά,
τουρκικά και ζει σ’ ένα σπίτι χωρίς κλειδί.

Στην κουζίνα του κάποιοι φτιάχνουν καφέ, στη βιβλιοθήκη του άλλοι ξεφυλλίζουν
παρτιτούρες, στο στερεοφωνικό κάποιος ψάχνει ένα κομμάτι. Μόνο η τηλεόραση
είναι κλειστή, «την ανοίγουμε καμιά φορά και γελάμε». Αισθάνεσαι σ’ αυτό το
σπίτι ότι απουσιάζει ο φόβος που δημιουργεί η αίσθηση της ιδιοκτησίας.

«Έχω χάσει το κλειδί εδώ και πολύν καιρό», λέει ο Ρος Ντείλι και είναι μια από
τις ελάχιστες φορές που θα χαμογελάσει. Θυμάται μια φορά μόνο που του πήραν
ένα όργανο, μια λίρα, την οποία βρήκε ύστερα από λίγον καιρό στο Μοναστηράκι.
«Αν είσαι εξαρτημένος από κάτι και μια μέρα κάποιος ή κάτι σου το παίρνει,
αυτή η εξάρτηση ενδεχομένως δεν θα σου επιτρέψει να δεχτείς ότι μια μέρα θα
απουσιάζει αυτό το πράγμα και θα είσαι σε μια θέση από την οποία είσαι
ανίκανος να δεχτείς τη νέα εξέλιξη. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι αν είσαι
απαλλαγμένος από τα πράγματα επειδή δεν είναι καλά ή επειδή είναι κακά. Η
εξάρτηση σου λιγοστεύει τη δυνατότητα να αποδεχτείς κάτι. Οπότε προκειμένου να
είσαι ελεύθερος να αποδεχτείς οτιδήποτε τύχει, ότι συμβεί, να μπορείς να το
αποδεχτείς προς αυτή την κατεύθυνση σε βοηθάει να μην είσαι εξαρτημένος από
πράγματα. Βέβαια δεν θα τολμούσα να πω ότι έχω φτάσει πολύ μακριά σ’ αυτόν το δρόμο».

ΓΙΑΤΙ ΕΦΥΓΕ

Τα πρώτα χρόνια στην Κρήτη, τότε που μαθήτευε κοντά σε δασκάλους όπως ο Μουτάκης. Τώρα ζει στην Αθήνα και έχει τους δικούς του μαθητές

Ο Ντέιλι κατεβάζει εύκολα τα ρολά. Αποφεύγει να μιλήσει για τον εαυτό του,
λέγοντας «αυτά τα έχω πει πέντε χιλιάδες φορές», αποφεύγει να μιλήσει για το
ξεκίνημά του, γιατί πήγε στην Κρήτη, για τα μελλοντικά του σχέδια. Γιατί έφυγε
από την Κρήτη ίσως;

«Τότε με ενδιέφερε να ασχοληθώ περισσότερο με την ηχογράφηση και να συνεργαστώ
με διάφορους μουσικούς που βρίσκονται εδώ στην Αθήνα. Καλώς ή κακώς για να
κάνεις πράγματα τελικά πρέπει να βρίσκεσαι στην Αθήνα, είναι το κέντρο. Ήρθα
εδώ για ν’ ασχοληθώ κυρίως με τις ηχογραφήσεις».

Έχει γράψει μουσική για θεατρικές παραστάσεις, όπως είναι οι «Βάκχες» του
Ευριπίδη, και έχει συμμετάσχει σε συναυλίες από την Ίμβρο και την Ελβετία έως
τη Λευκωσία και το Μέγαρο Μουσικής.

«Νομίζω ότι υπάρχουν παντού αρκετοί άνθρωποι οι οποίοι ανοίγονται και
ενδιαφέρονται να μάθουν, να δουν και να ακούσουν πράγματα πέρα από ό,τι τους
προσφέρει το άμεσο περιβάλλον τους. Νομίζω πως οποιοσδήποτε επιδιώκει να κάνει
κάτι λίγο ασυνήθιστο, όπου και να βρίσκεται θα συναντάει δυσκολίες. Αλλά αυτό
το παίρνεις σαν δεδομένο κι έτσι δεν σε πολυαπασχολεί. Συχνά οι άνθρωποι που
λειτουργούν με βάση μαθημένες συνήθειες, οι οποίες γίνονται πολύ ισχυρές με το
πέρασμα του χρόνου, δυσκολεύονται όχι μόνο να καταλάβουν αλλά και να
αποδεχτούν κάποιους ανθρώπους που έχουν απαρνηθεί την έννοια της ζωής βάσει
συνήθειας. Οπότε δεν είναι από μια κακή διάθεση που μπορεί να δημιουργηθούν
προβλήματα, αλλά από μια αδυναμία κατανόησης πραγμάτων».

Ατμόσφαιρα σπιτική στο μουσικό εργαστήρι. Άλλωστε, σπίτι και σχολειό έχουν το ίδιο ύφος και πόρτες χωρίς κλειδαριές…

ΟΤΑΝ παίζει μουσική προτιμά τους μικρούς χώρους. Έχει εμφανιστεί και σε χώρους
όπως το Ηρώδειο, ο Λυκαβηττός, η Επίδαυρος και το Μέγαρο Μουσικής, αλλά εκεί
που βρίσκει το νόημα, είναι στη δυνατότητα να βλέπει τα πρόσωπα και τις
εκφράσεις των θεατών, και η μουσική του ν’ ακούγεται χωρίς μικροφωνικές
εγκαταστάσεις. Μια φορά σταμάτησε να παίζει γιατί διαπίστωσε ότι εκείνη τη
στιγμή «δεν υπήρχε κανένας λόγος, κανένα νόημα να συνεχίσει».

«Δηλαδη, αν παίζουμε ένα μουσικό κομμάτι κι ένα σημαντικό μέρος του είναι οι
παύσεις, γιατί η μουσική δεν υπάρχει μόνο την ώρα που παράγεται ο ήχος ­ και
οι παύσεις είναι σημαντικές. Αν λοιπόν παίζεις κάτι τέτοιο και οι άλλοι μιλούν
ή συζητούν, προφανώς ενδιαφέρονται για κάτι άλλο, οπότε ας τους αφήσεις να
κάνουν ό,τι τους ενδιαφέρει». Αναπόφευκτα η συζήτηση έρχεται σε άλλες μορφές
επικοινωνίας των μουσικών με το κοινό της. Πώς βλέπει για παράδειγμα ο Ρος
Ντέιλι το «Womad», το Διεθνές Φετσιβάλ όπου για πρώτη φορά πρόσφατα
εμφανίστηκε Έλληνας καλλιτέχνης, η Ελευθερία Αρβανιτάκη.

«Δεν τα θεωρώ σοβαρά πράγματα αυτά. Υπάρχει πράγματι ένα πρόβλημα
επικοινωνίας, αλλά τι είναι καλύτερο; Να παρουσιάζεις αυτό το πράγμα, αυτή τη
μουσική, σε έναν χώρο όπου δεν της πηγαίνει, έτσι ώστε να δυσκολεύεις τον άλλο
τελικά να καταλάβει τι τελικά κάνεις ή να το παρουσιάζεις εκεί όπου κάπως
διευκολύνεις τα πράγματα και όσοι έρχονται, αυτοί οι λίγοι, έχουν μια ευκαιρία
να καταλάβουν;. Τώρα αυτό, και γενικά τα φεστιβάλ όπου γίνεται χαμός… Δεν
νομίζω ότι κανένας παίρνει μια ουσιαστική εμπειρία από όλο αυτό. Θυμίζει λίγο
ροκ φεστιβάλ περασμένων δεκαετιών».

­ Θα σας ενοχλούσε να εμφανιστείτε σε μια άδεια αίθουσα;

«Θα με ενοχλούσε αυτό, αν είχα ο ίδιος την οικονομική ευθύνη για τη βραδιά,
γιατί θα είχα να πληρώσω πολλούς. Για τα υπόλοιπα δεν με απασχολεί».

­ Αν δεν πουλήσει ο δίσκος;

«Τι να κάνω, εντάξει. Ο στόχος για μένα δεν είναι η πώληση της ηχογράφησης,
είναι η πραγματοποίησή της. Από ‘κεί και πέρα θεωρώ ότι το δικό μου κομμάτι
έχει τελειώσει. Πάντως, όσο προχωράει ο χρόνος, όσο αυξάνονται οι επαφές
μεταξύ των ανθρώπων, μάλλον μεγαλώνει η ευκολία της επαφής και αυξάνεται το
ενδιαφέρον για να δούμε πράγματα που ίσως μέχρι τώρα ήταν δύσκολο να
γνωρίσουμε. Κι έτσι κι εδώ, όπως παντού, υπάρχει ένα άνοιγμα ενδιαφέροντος σε
μέχρι πρότινος απρόσιτα πράγματα. Κι όλα αυτά που γίνονται, επειδή είναι τα
πρώτα βήματα σε μια πορεία, πολλές φορές μοιάζουν αδέξια. Γι’ αυτό κάτι
χαρακτηρισμοί όπως “έθνικς” κι όλα αυτά βρίσκουν έδαφος».

­ Δηλαδη, με ποια λέξη θα μπορούσε να αντικατασταθεί;

«Για μένα δεν υπάρχει καμιά άλλη λέξη, παρά μόνο μουσική. Όλα αυτά τα
πράγματα, και η τζαζ, η ροκ, η δημοτική, λίγο πολύ, μουσική είναι. Είναι η
μουσική όπως εμφανίζεται εδώ, όπως παρουσιάζεται εκεί, όπως μεταλαμπαδεύεται
από εδώ και από εκεί και φέρνει μια νέα μορφή σ’ αυτόν τον τόπο. Όλες οι
μουσικές για μένα απλώς έχουν μια σχέση με τον τόπο και τον χρόνο».

Κι έπειτα είναι η ιδεολογία με την οποία «κάποιοι επιδιώκουν» να φορτίσουν τον
όρο «έθνικ». Οι έννοιες με τις οποίες λίγο πολύ ταυτίζεται. Για τον Ρος
Ντέιλι, αν κάποιος αποφασίσει να ασχοληθεί με αυτή τη μουσική επειδή την
αγαπάει τότε αυτό θα τον οδηγήσει σωστά. Αν έχει άλλο λόγο, είτε εξυπηρετώντας
κάποιο ιδεολογικό άξονα, είτε οτιδήποτε άλλο, τότε κάτι θα πάει στραβά
σίγουρα. «Από το “έθνικ” στον εθνικισμό δεν απέχεις πολύ. Υπάρχουν και
εθνικιστικοί λόγοι για τους οποίους χρησιμοποιείται αυτή η μουσική ιδεολογικά
από κάποιος ανθρώπους. Ενώ άλλοι προσπαθούν να την παρουσιάσουν σαν κάτι
εξωτικό, μπορεί να υπάρχουν λόγοι για όλα αυτά».

ΣΠΟΥΔΑΣΕ ένα χρόνο «σιτάρ» στην Καλκούτα. Έζησε άλλο τόσο στην Καμπούλ του
Αφγανιστάν, εκεί που «δεν κοιμόμασταν σε ξενοδοχεία, αλλά σε “τσαϊχανά”, σαν
καφενεία είναι, όπου πίνεις τσάι και έχουν χαλιά κάτω και το βράδυ κοιμούνται
όσοι είναι στο δρόμο». Η πρώτη μουσική που άκουσε, όμως, ήταν κλασική και το
πρώτο όργανο που έμαθε, βιολοντσέλο.

Γεννήθηκε στο Κινγκς Λινγκ του Νόρφολκ, πριν από 46 χρόνια. Από εκεί έφυγε
είκοσι ημερών. Ο πατέρας του ήταν ερευνητής φυσικός, δούλευε σε υπολογιστές,
«τότε που ο υπολογιστής ήταν μεγάλος σαν ένα κτίριο» και η μητέρα του
μουσικός. Δασκάλα πιάνου. Από τεσσάρων χρόνων ο Ross Daly ασχολείται με τη
μουσική. Στο Σαν Φρανσίσκο, όπου μεγάλωσε, τα ακούσματα ήταν παγκόσμια. Μεταξύ
αυτών οι ήχοι της Ανατολής, κυρίως της Ινδίας και της Περσίας. Και μετά
ξεκινούν τα ταξίδια.

Η Ελλάδα, στο σταυροδρόμι Ανατολής-Δύσης, ήταν απαραίτητος σταθμός. Μέχρι
τότε, τη δεκαετία του ’70 δηλαδή, η ελληνική του μουσική παιδεία ξεκινούσε και
σταμάταγε στο φολκλορικό μπουζούκι. Στο σπίτι του πατέρα του υπήρχαν κάποιοι
δίσκοι του Καζαντζίδη «κι εγώ νόμιζα ότι αυτή είναι η ελληνική μουσική. Δεν
είχα καταλάβει ότι υπάρχουν λύρες, κλαρίνα, σαντούρια, ποντιακές λύρες
ζουρνάδες και όλα αυτά», δήλωσε ο Ντέιλι σε πρόσφατη συνέντευξή του στην
Ντόρις Μίλερ και στο περιοδικό «Ατραπός».