Το κουμπί των πυρηνικών θα μπορούσε να πατηθεί

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου ολόκληρη η ανθρωπότητα ζούσε με το φόβο
ενός επικείμενου πυρηνικού ολοκαυτώματος. Εκείνο που καθησύχαζε κάπως τους
απλούς πολίτες ήταν η σκέψη ότι οι δύο μεγάλοι πολιτικοί ηγέτες θα δίσταζαν να
προβούν σε μία τόσο μη αντιστρέψιμη ενέργεια. Κανείς δεν είχε σκεφτεί ότι μια
τέτοια απόφαση θα μπορούσε να ληφθεί ερήμην τους.

Οι πρωταγωνιστές. Στάλιν, Αϊζενχάουερ και Χρουστσώφ. Τρεις ηγέτες που κυριάρχησαν στην παγκόσμια πολιτική σκηνή κατά τη διάρκεια της ψυχροπολεμικής περιόδου

ΟΤΑΝ μάλιστα προβλήθηκε, το 1964, η ταινία «Dr Strangelove», όπου ένας
παρανοϊκός αξιωματικός της αμερικανικής αεροπορίας εξαπέλυε πυρηνική επίθεση
εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, οι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες είχαν
αντιδράσει με καγχασμούς. Μονάχα ο πρόεδρος, διαβεβαίωσαν, έχει τη δύναμη να
κάνει κάτι παρόμοιο. Μονάχα αυτός μπορεί να πατήσει το περίφημο «κουμπί».

Χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια και να σημειωθούν κοσμοϊστορικές αλλαγές
για να ανατραπεί αυτή η εικόνα. Η αλήθεια όμως, όσον αφορά την ιστορία,
αποκαλύπτεται πάντα αναδρομικά. Και τα απόρρητα έγγραφα που δόθηκαν στη
δημοσιότητα την περασμένη εβδομάδα αποδεικνύουν τώρα ότι το πυρηνικό
ολοκαύτωμα που είχε φανταστεί ο Κιούμπρικ στην ταινία του, τρομοκρατώντας τους
πολίτες και διασκεδάζοντας τους στρατιωτικούς, ήταν στην πραγματικότητα πιθανό.

Η δυνατότητα να διαταχθεί μία πυρηνική επίθεση είχε «εκχωρηθεί» από τον
πρόεδρο στον στρατό ήδη από την εποχή του Αϊζενχάουερ. Και στη διάρκεια των
πιο επικίνδυνων φάσεων της αμερικανοσοβιετικής αντιπαράθεσης, στις αρχές
δηλαδή της δεκαετίας του 1960, ανώτατοι στρατιωτικοί διοικητές είχαν πλέον το
πράσινο φως να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα σε έκτακτες περιπτώσεις.

ΠΛΟΥΣΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Οι νέες αυτές ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις βασίζονται σε ένα πλούσιο ιστορικό
υλικό, τμήματα του οποίου δημοσιοποιούνταν κατά καιρούς, χωρίς ωστόσο να
επιτρέπουν στους ειδικούς να διαμορφώσουν σαφή εικόνα της κατάστασης. Μετά την
πτώση του Τείχους όμως, πολλοί ιστορικοί μπόρεσαν να μελετήσουν και να
αξιολογήσουν ακόμα και τα πιο μυστικά αρχεία του Κομμουνιστικού Συνασπισμού.
Για να καταλήξουν έτσι, αφού συμβουλεύτηκαν και τα Αρχεία Εθνικής Ασφάλειας
της Ουάσιγκτον, σε κάποια, όντως εντυπωσιακά, συμπεράσματα:

­ Η διαίρεση της Γερμανίας ήταν απόρροια της αμερικανικής πολιτικής, που
ανάγκασε ουσιαστικά τους Σοβιετικούς να δημιουργήσουν το «Σιδηρούν Παραπέτασμα».

­ Ο Στάλιν δεν ήταν υπεύθυνος για τον πόλεμο της Κορέας: Δεν διέταξε εκείνος
τον Βορειοκορεάτη ηγέτη Κιμ Ιλ Σουνγκ να εξαπολύσει επίθεση εναντίον της
Νότιας Κορέας, ούτε θεωρούσε την επίθεση αυτή πρόκριμα μιας ευρύτερης
σοβιετικής επίθεσης στην Ευρώπη.

­ Οι Κινέζοι επέδρασαν αποφασιστικά στην απόφαση του Χρουστσώφ να καταστείλει
την εξέγερση των Ούγγρων, το 1956. Η Σοβιετική Ένωση είχε αποφασίσει κάποια
στιγμή να επιτρέψει στη Βουδαπέστη να συνεχίσει την πορεία που είχε επιλέξει.

­ Ένας από τους «δελφίνους» του Στάλιν, ο αρχηγός της μυστικής αστυνομίας
Μπέρια, είχε προτείνει να εξεταστεί το ενδεχόμενο ενοποίησης και
ουδετεροποίησης της Γερμανίας. Αυτή η πρότασή του μάλιστα είχε συμβάλει
σημαντικά στη σύλληψη και εκτέλεσή του.

­ Το κομμουνιστικό σύστημα ήταν πράγματι όσο ολέθριο το περιέγραφαν οι
φανατικοί αντίπαλοί του: Ρώσοι και Δυτικοί εμπειρογνώμονες συμφωνούν ότι η
πολιτική του Στάλιν πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στοίχισε τη ζωή
τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων ανθρώπων.

­ Το ιστορικό υλικό συχνά δεν δικαιώνει τη θέση κανενός στρατοπέδου.

«Η Ιστορία άλλωστε», επισημαίνει στην «Ιντιπέντεντ» ο διευθυντής των Αρχείων
Εθνικής Ασφάλειας, Τομ Μπλάντον, «δεν μας επιτρέπει να καταλήγουμε σε απόλυτα
συμπεράσματα». Τα δεδομένα, τα ερωτήματα και οι απαντήσεις αλλάζουν συνεχώς.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ενδιαφέρον για τους ιστορικούς παρουσιάζει, μεταξύ άλλων, η κρίση
των πυραύλων στην Κούβα, το 1962. Το νέο αρχειακό υλικό, μάλιστα, αποδεικνύει
ότι οι στιγμές εκείνες ήταν ακόμα πιο δραματικές από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

Πολλοί ερευνητές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι απόφαση του Κέννεντυ να μην
εισβάλει στην Κούβα στράφηκε εναντίον του. Εκείνο, όμως, που κανείς στη Δύση
δεν γνώριζε μέχρι πρόσφατα, είναι ότι, παρ’ όλο που η χώρα δεν τελούσε ποτέ
υπό τον αυστηρό έλεγχο της Μόσχας, η σοβιετική διοίκηση στο νησί διέθετε
περισσότερους βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς από αυτούς που υπολόγιζε
η CIA. Όπως διέθετε και τακτικά πυρηνικά όπλα, για τα οποία οι αμερικανικές
μυστικές υπηρεσίες δεν είχαν ιδέα. Το σημαντικό νέο στοιχείο που ήρθε στο φως,
όμως, είναι ότι οι Σοβιετικοί ήταν αποφασισμένοι να χρησιμοποιήσουν το
πυρηνικό τους οπλοστάσιο για να σταματήσουν ενδεχόμενη αμερικανική επίθεση.
Γεγονός που θα οδηγούσε σε μία γενικότερη σύρραξη. Και θα έκανε πιθανώς
πραγματικότητα τον εφιάλτη ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος.