ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η «Άνοιξη» δεν είναι της μόδας

Για τα 30 χρόνια από τον Μάη του ’68 βαρεθήκαμε να διαβάζουμε (και να
γράφουμε). Η επέτειος της επέμβασης στην Τσεχοσλοβακία γιατί συναντά τόση αδιαφορία;

Αύγουστος ’68. Τα στρατεύματα του Συμφώνου της Βαρσοβίας δίνουν τέλος στην «Άνοιξη της Πράγας»

ΗΤΑΝ έντεκα το βράδυ της 20ής Αυγούστου του 1968 όταν στρατεύματα από τη
Σοβιετική Ένωση, τη Βουλγαρία, την Πολωνία, την Ανατολική Γερμανία και την
Ουγγαρία εισήλθαν στην Τσεχοσλοβακία για να δώσουν τέλος στην «Άνοιξη της
Πράγας». Ο Ουμπέρτο Έκο, που βρισκόταν κατά τύχη στη χώρα για ένα συνέδριο,
είδε έκπληκτος τα άρματα μάχης από το παράθυρο του ξενοδοχείου του. Αυτό που
τον εντυπωσίασε ακόμη περισσότερο, όμως, ήταν η αντίδραση των Τσέχων.
Πεντακόσιοι πενήντα χιλιάδες στρατιώτες από πέντε χώρες ­ έγραφε στην
ανταπόκρισή του για το περιοδικό «Εσπρέσο» ­ αναγκάστηκαν να παρακολουθήσουν
ένα σύντομο μάθημα πολιτικής κατήχησης από ένα εκατομμύριο «στρατιώτες Σβέικ».
Οι Τσέχοι μιλούσαν στα ρωσικά με τους στρατιώτες, τους έκαναν ερωτήσεις,
έγραφαν συνθήματα πάνω στα τανκς, «Russians go home» και «Γιατί;», σε όλες τις
γλώσσες που γνώριζαν.

Τριάντα χρόνια αργότερα η επέτειος της εισβολής συναντά τη γενική αμηχανία, αν
όχι αδιαφορία, τόσο στην Πράγα όσο και την Μπρατισλάβα. Μερικοί Σλοβάκοι
αρκούνται να τιμήσουν τη μνήμη του ήρωά τους Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, που
ονειρεύτηκε έναν κομμουνισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. Όσο για τους Τσέχους, είναι
πολύ απορροφημένοι από τα καθημερινά τους προβλήματα για να ασχοληθούν με την
Ιστορία. Στα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας για τη σοβιετική κατοχή που
έγινε την περασμένη Δευτέρα στην Πράγα, παρουσία του πρωθυπουργού, υπουργών
και του γιου του Ντούμπτσεκ, παρέστησαν μόλις 200 άτομα. Οι οργανωτές της
αυριανής διαδήλωσης μπροστά στο κτίριο του ραδιοφώνου, εκεί όπου τον Ιανουάριο
του 1969 αυτοπυρπολήθηκε ο φοιτητής Γιαν Πάλατς, ελπίζουν σε κάτι καλύτερο.

Κατά τον ουγγρικής καταγωγής γάλλο ιστορικό Φρανσουά Φεϊτό, έναν από τους
εγκυρότερους ειδικούς για την Ανατολική Ευρώπη, η αμηχανία αυτή οφείλεται στο
γεγονός ότι από τα δέκα εκατομμύρια Τσεχοσλοβάκων μόλις 1.500 είχαν υπογράψει
τη Χάρτα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που συνέταξαν τη δεκαετία του ’70 οι
διαφωνούντες με επικεφαλής τον Βάτσλαβ Χάβελ. Οι υπόλοιποι, στους οποίους
περιλαμβάνονται τόσο ο πρώην (φιλελεύθερος) πρωθυπουργός Βάτσλαβ Κλάους όσο
και ο σημερινός (σοσιαλδημοκράτης) Μίλος Ζέμαν, δεν είναι καθόλου υπερήφανοι
που σιώπησαν, ανέχθηκαν, συνεργάστηκαν ή επέτρεψαν στον εαυτό τους να
τρομοκρατηθεί. Και προτιμούν έτσι να ξεχάσουν.

Η «Άνοιξη» δεν είναι όμως της μόδας ούτε στη Δύση ­ αντίθετα με τον αθάνατο
Μάη. Μόνο στη Γαλλία διεξήχθη πρόσφατα ένα διεθνές συνέδριο για να τιμήσει την
επέτειο. Στις υπόλοιπες χώρες, παρατηρεί ο εκ των πρωταγωνιστών εκείνης της
περιόδου Γίρι Πέλικαν, η Αριστερά προσπαθεί να ξεχάσει τις χώρες της
Ανατολικής Ευρώπης και θεωρεί μοναδικό ρεαλιστικό δρόμο την αγορά και το
κέρδος. Μα αν σοσιαλδημοκράτες κυβερνούν σήμερα τις 13 από τις 15 χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οφείλουν σε μεγάλο βαθμό στη μακρινή, πικρή εμπειρία της Πράγας.