ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ Ώριμο το αίτημα για ανεξάρτητη Δικαιοσύνη

Είναι γεγονός ότι το αίτημα για ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης (για την οποία
παλαιόθεν πολιτικώς διατυμπανίζεται ότι είναι ανεξάρτητη) έχει καταστεί
υπερώριμο. Ο πολίτης δεν μπορεί να πιστέψει, όταν ιδίως πρόκειται για
σπουδαίες δίκες με πολιτικό χαρακτήρα ή πολιτικές επιπτώσεις, ότι η Δικαιοσύνη
θα σταθεί αμερόληπτη.

Ακόμα και αν σταθεί αμερόληπτη ­ και φυσικά έχουν υπάρξει τέτοιες περιπτώσεις
­ πάλι θα υπάρξουν πάσης φύσεως αντίπαλοι, που δεν θα θέλουν να την πιστέψουν,
γιατί θα είναι η διορισμένη. Θα έλεγα μάλιστα ότι, ακόμη και αν καταστεί
ανεξάρτητη, θα υπάρχουν πολιτικοί, δημοσιολόγοι, νομικοί και οπαδοί κομμάτων,
που θα ψάχνουν να βρουν ακόμη και το κρύφιον φρόνημα του δικαστικού
λειτουργού, ώστε να δυσπιστήσουν ή όχι ­ κατά περίπτωση. Αλλά ο ανεξάρτητος
λειτουργός και ο ουσιαστικά μορφωμένος, παραμερίζει πολύ ευκολότερα τα κρύφια
ή όχι φρονήματά του, για να δικάσει δίκαια. Ενώ η διορισμένη ηγεσία οφείλει
χάριτες στη διορίσασα κυβέρνηση ­ πώς να το κάνουμε. Και θα τις ανταποδώσει·
ακόμη και σε θέματα εσωτερικής διοικήσεως της Δικαιοσύνης. Ίσως και χωρίς να
οχληθεί. Και πάντως πριν διοριστεί (πρέπει να) είχε δώσει ικανά δείγματα
συμφέρουσας συμπεριφοράς. Να γιατί καμία κυβέρνηση δεν την ήθελε ανεξάρτητη.

Πολλοί από όσους θέλουν να αποφύγουν τη συζήτηση πάνω σε αυτό το σπουδαίο
θέμα, προβάλλουν το συνταγματικό κώλυμα. Κατά το άρθρο 90 του Συντάγματος, οι
ηγεσίες των ανωτάτων δικαστηρίων διορίζονται από την κυβέρνηση. Αλλά το κώλυμα
παραμερίζεται και χωρίς συνταγματική μεταβολή: να προτείνουν ατύπως οι
ολομέλειες ποιους θέλουν για επικεφαλής και η κυβέρνηση να τους διορίζει.
Έτσι, και η ανεξαρτησία θα αρχίσει να λειτουργεί και το Σύνταγμα δεν θα παραβιασθεί.

Ίσως θα εννόησες, αναγνώστη, ότι δεν νομίζω πως θα χρειαζόταν εμπλουτισμένο
πολλαχόθεν εκλεκτορικό σώμα. Γεγονός. Θα το πω τολμηρότερα: Άς αφήσουμε τον
δικαστικό λειτουργό, αν μπορεί, να μην είναι αρεστός και υποχωρητικός ούτε
στους αρχαιοτέρους του ­ ακόμη και σε αυτούς που θα τον κρίνουν. Διότι, αν
αρχίσει να χαμογελά προς πιθανούς εκλέκτορες (τέως, νυν ή μελλοντικούς
προέδρους δικηγορικών συλλόγων, πανεπιστημιακών που δικηγορούν κ.λπ.), το
στοιχείο της φαυλότητας θα μολύνει και τη νεογέννητη ανεξαρτησία. Και στο
τέλος – τέλος, την καλύτερη γνώση για την ηθική αξία και τις γνώσεις του
δικαστικού λειτουργού, μόνον οι συνάδελφοί του μπορούν να έχουν. Άν, μάλιστα,
μεταξύ αυτών που θα ψηφίσουν περιληφθεί και ο αμέσως κατώτερος βαθμός, θα
είναι, νομίζω, ένα ακόμη εχέγγυο.

Παρ’ όλα αυτά, ας μη νομισθεί ότι θα επέλθει πρόοδος, μεγάλη και αμέσως. Ο
δικαστικός, ο νομικός γενικότερα, είναι μάλλον συντηρητικό άτομο. Η επιστήμη
του, οι κανόνες του δικαίου, ορίζουν για το μέλλον, αλλά απηχούν παρελθόν. Το
βεληνεκές του νόμου ­ ιδίως στην εποχή μας ­ φθάνει στο πολύ-πολύ κοντινό
μέλλον. Ο δικαστικός μάλιστα είναι ακόμη πιο συντηρητικός από τους άλλους
νομικούς: ένας άνθρωπος που δεν προέρχεται ούτε καν από τη μεσαία τάξη, αλλά
κάτω από τη μεσαία τάξη, δηλαδή οικονομικά ισχνός. Ένας άνθρωπος που, όχι
σπάνια, προσήλθε στο δικαστικό σώμα για βελτίωση θέσεως (δικαστικός υπάλληλος,
εφοριακός, τραπεζικός, ταχυδρομικός, αστυνομικός, υπαξιωματικός, τελωνειακός,
δάσκαλος, θεολόγος κ.λπ.). Και δεν εννοώ μόνο τη μισθολογική. Αλλά και εκείνη
του αξιώματος και του κύρους. Ένας, λοιπόν, τέτοιος άνθρωπος, είναι επόμενο να
διαμορφώσει τη νοοτροπία τού «μη κίνει τα κείμενα», βελτίωσα τη θέση μου και
δεν εννοώ να κακοπάθω. Τουναντίον, θέλω να πάω όσο γίνεται ψηλότερα. Και το
γενικό πνεύμα της εποχής δικαιολογεί αυτήν την αντίληψη. Οι όποιες εξαιρέσεις
δυναμώνουν τον κανόνα. Θυμούμαι, παλαιότερα, όταν υπηρετούσα στην Κομοτηνή,
ήρθε, συνταξιούχος πλέον, ένας από τους άλλοτε τα πρώτα κατέχοντες στο
δικαστικό σώμα να εγγράψει τον γιο του στη Νομική Σχολή Θράκης. Επειδή εύκολα
ανοίγω συζήτηση, ο νεαρός εν τέλει μού είπε το εξής: «Εγώ δικαστικός δεν
γίνομαι. Αλλά, αν γινόμουν, θα κοίταζα πώς να εξαντλήσω την ιεραρχία». Η φράση
είναι πολυσήμαντη, αν λάβει κανείς υπόψη τα παραπάνω.

Άν, λοιπόν, παράλληλα προς τα παραπάνω φαινόμενα διατηρηθεί η έλλειψη
ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, το κύρος της Δικαιοσύνης θα εκπίπτει όλο και περισσότερο.

Σε μια συνταγματική μεταβολή, το σχετικό κείμενο του άρθρου 90 του Συντάγματος
θα έπρεπε να τροποποιηθεί ως εξής: Οι προαγωγές στις θέσεις του προέδρου και
των αντιπροέδρων του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του
Ελεγκτικού Συνεδρίου γίνονται με Προεδρικό Διάταγμα ύστερα από εκλογή που
διενεργείται από τους δικαστικούς λειτουργούς, από τον βαθμό του εφέτη ή
αντεισαγγελέα Εφετών και άνω, από τους αντίστοιχους βαθμούς για κάθε
δικαστήριο. Υποψήφιοι έχουν το δικαίωμα να είναι, σε κάθε εκλογή, οι τρεις
αρχαιότεροι δικαστικοί λειτουργοί. Η προαγωγή στη θέση του εισαγγελέα του
Αρείου Πάγου εναργείται κατά τον ίδιο τρόπο με εκλογή από τους δικαστικούς
λειτουργούς, από τον βαθμό του εφέτη ή αντεισαγγελέα Εφετών και άνω, και
υποψηφίους, αντεισαγγελείς του Αρείου Πάγου, που προέρχονται από τον
εισαγγελικό κλάδο. Σε όλες τις προαγωγές που διενεργούν τα ανώτατα δικαστικά
συμβούλια για όλους τους λειτουργούς ή υπαλλήλους, παρίστανται, εκθέτουν τη
γνώμη τους και ψηφίζουν και οι πρόεδροι των οικείων ενώσεων.

Ο Δ. Μαλακάσης είναι εισαγγελέας Εφετών και διδάκτορας στη Φιλοσοφία.