ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι ουτοπίες του Internet

Η μάχη. Ποιος θα βγει νικητής, η αγορά ή τα δίκτυα; (σκίτσο από τη «Λιμπερασιόν»)

Από τη μια πλευρά, είναι ένας παράδεισος των ελεύθερων συναλλαγών. Από την
άλλη, προσφέρει ένα όπλο αντίστασης στον διαπλανητικό φιλελευθερισμό. Πώς
εξηγείται αυτή η αντίφαση γύρω από το Internet;

Ο ΕΝΑΣ είναι απαισιόδοξος. Πιστεύει ότι η μάχη ανάμεσα στην αγορά και το
κομμάτι εκείνο του Internet που έχει μια ανατρεπτική, μια ελευθεριακή χροιά ­
καθώς επιτρέπει τη δημιουργία δικτύων επικοινωνίας και αλληλεγγύης ­ θα κριθεί
αργά ή γρήγορα υπέρ της πρώτης. Γρήγορα θα ανακαλύψουμε ότι πέσαμε στην ίδια
παγίδα που στήνουν οι έμποροι ναρκωτικών: ρίχνουν πρώτα δωρεάν το «πράμα» στην
αγορά και στη συνέχεια σε βάζουν να πληρώσεις.

Ο άλλος είναι αισιόδοξος. Τα δίκτυα καταστρέφουν τον κρατικό έλεγχο επί της
κοινωνίας και της οικονομίας, σημειώνει, και παρέχουν ένα κανάλι αντιστάσεων
και ελευθεριών. Οι Ζαπατίστας έχουν καταφέρει να επιβιώσουν χάρις στην
οργάνωσή τους μέσα από το Internet. Η περυσινή πορεία 300.000 γυναικών στη
Φιλαδέλφεια οργανώθηκε από μια μικρή ομάδα μαύρων γυναικών χωρίς κανένα μέσο ­
εκτός από τα δίκτυα αλληλεγγύης και πληροφόρησης που είχαν δημιουργήσει. Στη
βιομηχανική ζώνη της Βαρκελώνης έχει δημιουργηθεί ένα «site» διαρκούς διαλόγου
ανάμεσα σε πολίτες και συνδικαλιστές.

Ο πρώτος είναι ο γάλλος συγγραφέας Ζακ Αταλί, που στο τελευταίο του βιβλίο με
τίτλο «Λεξικό του 21ου αιώνα» (εκδ. Fayard) περιγράφει ένα μέλλον όπου θα
κυριαρχεί ο νομαδισμός, τόσο με τη γεωγραφική όσο και με την εικονική έννοια.
Ο δεύτερος είναι ο ισπανός κοινωνιολόγος Μανουέλ Καστέλς, καθηγητής στο
Μπέρκλεϋ και συγγραφέας της επιβλητικής τριλογίας «Η εποχή της πληροφορικής».
Οι δύο άνδρες συναντήθηκαν πριν από λίγες μέρες στο πλαίσιο ενός συνεδρίου στο
Παρίσι. Και, παρ’ όλο που οι αφετηρίες τους ήταν διαφορετικές, στο βασικό
συμπέρασμα συνέπεσαν: το κυρίαρχο κράτος, το εθνικό κράτος, ολοκληρώνει τον
ιστορικό του ρόλο. Ίσως και να έχει ήδη εξαφανιστεί. Και οι πολιτικοί ηγέτες
πρέπει να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο που κάνουν πολιτική. Αντί να δίνουν
εντολές, πρέπει να μάθουν να ταξιδεύουν, να «σερφάρουν».

Ο Αταλί βλέπει μέσα στον επόμενο αιώνα να συγκροτείται μια παγκόσμια
κυβέρνηση, η οποία θα μπορούσε π.χ. να λύσει το πρόβλημα της φτώχειας
επιβάλλοντας φόρο ένα τοις χιλίοις στις χρηματιστηριακές συναλλαγές (παραλλαγή
του περίφημου φόρου Τόμπιν). Ο Καστέλς προβάλλει μια άλλη ουτοπία: να
δοκιμαστεί η αναδιάρθρωση των κοινωνιών από «κάτω» με πρωτοβουλίες πολιτών
γύρω από δύο άξονες, την ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας και το Internet.

Μα για να συμμετάσχει κανείς σ’ αυτή τη νέα πολιτική ζωή ­ ρωτά τον καταλανό
καθηγητή η «Λιμπερασιόν» ­ δεν θα πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιεί τις νέες
τεχνολογίες, πράγμα δύσκολο στον Τρίτο Κόσμο; «Δεν δημιουργούν οι τεχνολογίες
τις ανισότητες, αλλά ο τρόπος που χρησιμοποιούνται. Όταν οι μηχανισμοί
υπάρχουν ­ όταν οι πλούσιοι τεμαχίζουν τις πόλεις και δημιουργούν γκέτο
πολυτελείας που συνδέονται μεταξύ τους ­ οι τεχνολογίες απλώς τους ενισχύουν».