ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Σταγόνες βροχής, χρώματος βερικοκί

Χρωματική πανδαισία. Η Κολέτ Γκιγμάρ μας δίνει ιδέες, πληροφορίες και ­ κυρίως ­ λέξεις

Λεξικό της γλώσσας. Λεξικό της διαφορετικότητας. Και, πάνω απ’ όλα, λεξικό των χρωμάτων.

ΣΦΟΔΡΟΣ πόλεμος έχει ξεσπάσει ανάμεσα στους τρεις μεγαλύτερους εκδότες λεξικών
της Βρετανίας (Larousse, HarperCollins και Oxford University Press) με αφορμή
τον ισχυρισμό του τελευταίου ότι ετοιμάζει «το σημαντικότερο νέο λεξικό της
τελευταίας 100ετίας». Λεπτομέρειες δεν έχουν γίνει γνωστές. Το μόνο που έχει
διαρρεύσει είναι ότι ο τίτλος του θα είναι «Node» (Κόμβος), ότι για την έκδοσή
του εργάζονται τα τέσσερα τελευταία χρόνια 30 συντάκτες πλήρους απασχόλησης
μαζί με μια ομάδα συμβούλων και ότι το λεξικό θα αντανακλά τη διαρκώς
μεταβαλλόμενη αγγλική γλώσσα.

Η φήμη που κυκλοφόρησε ότι οι Σκωτσέζοι και οι Ουαλλοί θα ζητήσουν την
απαγόρευση του λεξικού επειδή στα σχετικά λήμματα αναφέρονται μεταξύ άλλων και
οι ερμηνείες «τσιγκούνης» και «βλάκας» αντιστοίχως, διαψεύστηκε ως κακόβουλη.

Ενδιαφέρουσες πληροφορίες περιλαμβάνει το «Λεξικό της διαφορετικότητας» που
κυκλοφόρησε πρόσφατα στην Ιταλία (εκδ. Liberal) και περιλαμβάνει λέξεις
σχετικές με τη μετανάστευση, τον ρατσισμό και την ξενοφοβία. Μαθαίνουμε έτσι
ότι η «νοσταλγία», μια λέξη που προέρχεται από το νόστος και το άλγος,
αναφέρεται για πρώτη φορά το 1688, σε μια μελέτη του ελβετού γιατρού Γιοχάνες
Χόφερ για τους νεαρούς Ελβετούς που εργάζονταν μακριά από τα σπίτια τους ή
πολεμούσαν σε ξένους στρατούς ως μισθοφόροι. Η ακόμη ότι ο «ρατσισμός» είχε
παλιότερα ακριβώς την αντίθετη έννοια από τη σημερινή: ρατσιστής δεν ήταν
εκείνος που περιφρονούσε τις άλλες εθνότητες ή μειονότητες, αλλά αυτός που
διαμαρτυρόταν για την έλλειψη Αράβων ή μαύρων!

Το ποιητικότερο λεξικό, όμως, που έχει κυκλοφορήσει τελευταία φέρει την
υπογραφή της Κολέτ Γκιγμάρ και τον τίτλο «Λεξικό των Χρωμάτων» (εκδ. Le
Seuil). Η συγγραφέας χρησιμοποιεί περισσότερες από 2.000 λέξεις για να
περιγράψει τα επτά χρώματα του ουράνιου τόξου. Πολλά λήμματα συνοδεύονται από
ιστορικές φράσεις, όπως το βερικοκί: «Πριν από λίγο έπεσαν σταγόνες βροχής στο
καπέλο μου, ήταν βερικοκί, ένα χρώμα που δεν συγχωρεί» (Βικτόρ Ουγκώ, «Οι
Εργάτες της Θάλασσας»). Άλλα αποκαλύπτουν ενδιαφέρουσες συμπτώσεις, όπως το
πράσινο του αψίνθου: «Η αρτεμισία, ένα πολύ βλαβερό φυτό από το οποίο
παρασκευάζεται το ποτό αψέντι ή “πράσινη νεράιδα”, λέγεται στα ρωσικά τσερνόμπιλ»…

Υπάρχουν χρώματα πολιτικά φορτισμένα, όπως το πράσινο του ακτινιδίου ή κίουι.
Το φρούτο αυτό λεγόταν αρχικά «φραγκοστάφυλο της Κίνας» και πήρε το σημερινό
του όνομα την εποχή του Μακαρθισμού, αφού ένα προϊόν που κυκλοφορούσε στην
αμερικανική αγορά δεν μπορούσε να παραπέμπει σε μια κομμουνιστική χώρα. Η
λεξικογράφος αναφέρεται και σε χρώματα που έχουν εκλείψει, όπως μια απόχρωση
του μπεζ: «Το μπεζ δέρμα χρησιμοποιείτο παλιά για την κατασκευή των γαντιών
που φορούσε ένας άνδρας (πατέρας ή μνηστήρας) για να ζητήσει μια κοπέλα σε
γάμο. Οι τελετές αυτές έχουν αλλάξει πολύ, η συνήθεια των γαντιών έχει χάσει
έδαφος, τα συναντά κανείς μόνο όταν κάνει πολύ κρύο».