Συμμαχία χωρίς συμμάχους

Κιριένκο – Γιέλτσιν: ο πρωθυπουργός και ο πρόεδρος της Ρωσίας, που τους υποδύονται εδώ μαριονέτες σε ένα δημοφιλές τηλεοπτικό σόου, πρέπει να λύσουν το πρόβλημα της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών

Η εδραίωση πολιτικών και οικονομικών δεσμών μεταξύ των Δημοκρατιών της πρώην
Σοβιετικής Ένωσης είναι ασφαλώς ένα από τα πιο δύσκολα καθήκοντα που έχει να
αντιμετωπίσει η νέα κυβέρνηση του Σεργκέι Κιριένκο. Εκείνοι που θα επιλεγούν
από τον Ρώσο πρόεδρο να εμφυσήσουν νέα ζωή στην Κοινοπολιτεία Ανεξαρτήτων
Κρατών θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι το έργο τους μπορεί εύκολα να
μετατραπεί σε αποστολή αυτοκτονίας.

Η ΚΟΙΝΟΠΟΛΙΤΕΙΑ, που ιδρύθηκε για να απορροφά τους κραδασμούς από την
κατάρρευση του σοβιετικού συνασπισμού, γρήγορα αποδείχθηκε ότι δεν ήταν παρά
ένας χάρτινος πύργος, θύμα της πολιτικής των περισσοτέρων μελών της.

Η τάση αυτή επιβεβαιώθηκε πριν από μερικές εβδομάδες, όταν ανώτατοι
αξιωματούχοι του Καζαχστάν, του Κιργιστάν, του Τατζικιστάν, του Τουρκμενιστάν
και του Ουζμπεκιστάν συγκεντρώθηκαν στο Ασχαμπάντ, πρωτεύουσα του
Τουρκμενιστάν, για να εκφράσουν την υποστήριξή τους προς τη λεγόμενη ουκρανική
προσέγγιση της ΚΑΚ: προτεραιότητα στις διμερείς σχέσεις έναντι των πολυμερών,
«ελεύθερη συμμετοχή», «μη καταναγκασμός».

ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΡΩΣΙΑ

Οι λόγοι που εξηγούν αυτήν τη στάση είναι πολλοί. Πρώτα από όλα, το γεγονός
ότι η Ρωσία δεν παρουσιάζει κανένα επενδυτικό ενδιαφέρον ως σύγχρονη
βιομηχανική δύναμη. Έπειτα, η δυσπιστία των περισσοτέρων χωρών της ΚΑΚ
απέναντι στον μεγάλο γείτονά τους. Μόλις λίγες ώρες μετά την απόπειρα
δολοφονίας του, ο πρόεδρος της Γεωργίας Έντουαρντ Σεβαρντνάντζε κατηγόρησε τη
Μόσχα ότι προστατεύει τους επίδοξους δολοφόνους του. Επιπλέον, ο Σεβαρντνάντζε
κατηγόρησε τη Ρωσία ότι καλλιεργεί την αστάθεια στην Υπερκαυκασία και τις
χώρες της Κασπίας που παράγουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ώστε να ελέγχει τις
μελλοντικές οδούς μεταφοράς αυτών των φυσικών πόρων.

Την άποψη αυτή συμμερίζονται και πολλές χώρες της περιοχής, ιδιαίτερα το Αζερμπαϊτζάν.

Πολλές πρώην σοβιετικές δημοκρατίες έχουν την τάση να επιρρίπτουν στους Ρώσους
την ευθύνη για τις δικές τους αποτυχίες. Και αυτό, αν και άδικο, είναι μάλλον
κατανοητό. Η Μόσχα σπανίως έχει χάσει ευκαιρία να εκμεταλλευθεί τα εσωτερικά
προβλήματα των γειτόνων της. Έπαιξε έτσι κεντρικό ρόλο στη διαμάχη της
Αρμενίας με το Αζερμπαϊτζάν για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, στις εσωτερικές διαμάχες
του Αζερμπαϊτζάν, όπως και στις συγκρούσεις μεταξύ της Αμπχαζίας και της Γεωργίας.

Η Γεωργία θα ήθελε να απαλλαγεί το ταχύτερο από τα ρωσικά στρατεύματα που
σταθμεύουν στο έδαφός της. Για οικονομικούς λόγους, όμως, ο Σεβαρντνάντζε θα
πρέπει να δείξει μεγαλύτερη ευλυγισία. Η χώρα του στερείται φυσικών πόρων,
γεγονός που καθιστά το Αζερμπαϊτζάν έναν πολύ ελκυστικό τόπο για ξένους
επενδυτές. Ακόμη και η Αρμενία, ο πιστότερος σύμμαχος της Μόσχας στην
Υπερκαυκασία, αναζητεί ένα νέο δόγμα ασφαλείας που θα αναγνωρίζει τον
σταθεροποιητικό ρόλο του ΝΑΤΟ στην περιοχή.

Η ΓΕΩΡΓΙΑ και η Αρμενία αδημονούν να γίνουν δεκτές από τη Δύση και την Τουρκία
ως κεντρικοί διαμετακομιστικοί σταθμοί στη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού
αερίου από την Κασπία στη δυτική Ευρώπη. Ενώ το Γερεβάν υποστηρίζει ότι η
βραχύτερη οδός διέρχεται από την Αρμενία, η Τιφλίδα αντιτείνει ότι η Γεωργία
είναι η καταλληλότερη «πύλη» στη Μεσόγειο. Η Ρωσία θεωρεί ότι η συμπεριφορά
αυτή της Αρμενίας και της Γεωργίας βλάπτει τα δικά της συμφέροντα στην
περιοχή. Γνωρίζοντας ότι αγνοήθηκε δύο φορές όταν ελήφθησαν αποφάσεις για τους
μελλοντικούς αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου, η Μόσχα ανησυχεί μήπως
χάσει τον έλεγχο μιας περιοχής που θεωρούσε ανέκαθεν ότι ανήκει στη δική της
σφαίρα επιρροής. Και αυτό το είχε ασφαλώς υπόψη του ο Σεβαρντνάντζε όταν
δήλωσε ότι ορισμένες δυνάμεις στη Μόσχα προσπαθούν να εξασφαλίσουν ότι οι
πετρελαιαγωγοί δεν θα περάσουν από το έδαφος της Γεωργίας. Στο επίκεντρο της
διαμάχης είναι ένας αγωγός μήκους 1.700 χιλιομέτρων, με αφετηρία το Μπακού του
Αζερμπαϊτζάν και τέρμα το λιμάνι Τζεϊχάν της Τουρκίας. Πριν από λίγες μέρες,
οι υπουργοί Εξωτερικών της Τουρκίας, του Αζερμπαϊτζάν, του Καζαχστάν, του
Τουρκμενιστάν και της Γεωργίας συναντήθηκαν για να συζητήσουν τις λεπτομέρειες
του σχεδίου που ευνοούν η Άγκυρα και η Ουάσιγκτον. Ενός σχεδίου, που βρίσκει
αντίθετη τη Ρωσία, η οποία θέλει να είναι ο μοναδικός τροφοδότης της Δύσης σε
πετρέλαιο μέσω του Νοβοροσίσκ. Αργά αλλά σταθερά, η διαμάχη για τους φυσικούς
πόρους της Κασπίας μετατρέπει έτσι την Κοινοπολιτεία σε συμμαχία χωρίς
συμμάχους. Οι υπεύθυνοι της νέας ρωσικής κυβέρνησης για την ΚΑΚ θα πρέπει
λοιπόν να επιτελέσουν ένα θαύμα: να αναβιώσουν μια συμμαχία την οποία κανείς
στην πραγματικότητα δεν θέλει.

Η Μαργαρίτα Μαθιοπούλου είναι καθηγήτρια αμερικανικής εξωτερικής
πολιτικής και διεθνούς πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Μπράουνσβαϊγκ
της Γερμανίας.