ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι μύθοι του Δικτύου

Στο Internet. Η οθόνη, λέει ο Θεμπριάν, μπορεί να οδηγήσει ορισμένες στιγμές σ’ ένα είδος αυτισμού

«Αυτό που με συναρπάζει στο Internet είναι η μυθοπλαστική του ικανότητα».
Χουάν Λουίς Θεμπριάν, πρώην διευθυντής της «Ελ Παΐς».

ΑΝΑΤΡΟΠΗ της ιεράρχησης των αξιών. Αποδόμηση της γνώσης. Αμφισβήτηση του
πυραμιδικού συστήματος στο οποίο ήμασταν συνηθισμένοι μέχρι σήμερα. Αυτές
είναι οι συνέπειες ­ και οι αντιφάσεις ταυτόχρονα ­ της ψηφιακής επανάστασης
στη ζωή μας. Κι αν το κενό που δημιουργείται δεν πληρωθεί, αν το σύστημα που
καταρρέει δεν αντικατασταθεί από ένα άλλο που θα επιτρέψει την οργάνωση των
ατόμων και των κοινωνιών, ο αποπροσανατολισμός που θα προκληθεί θα είναι
μεγάλος και επικίνδυνος. Πολιτισμένη, άλλωστε, είναι η κοινωνία εκείνη που
προσανατολίζει, που κατευθύνει την αλλαγή.

Τις παραπάνω σκέψεις εκθέτει στην «Ελ Παΐς» ο Θεμπριάν, που το βιβλίο του «Το
Δίκτυο, πώς θα αλλάξουν τις ζωές μας τα νέα μέσα επικοινωνίας» μόλις
κυκλοφόρησε στην Ισπανία από τις εκδόσεις Taurus. Σε γενικές γραμμές ο
συγγραφέας είναι αισιόδοξος: η νέα τεχνολογία κάνει τους πολίτες πιο
ελεύθερους. Προσοχή, όμως: όσο πιο ελεύθεροι είμαστε, τόσο μεγαλύτερες είναι
οι απειλές που αντιμετωπίζουμε. Κι αν δεν συνειδητοποιήσουμε τις δυνατότητες
ελέγχου της ζωής μας που έχουν τα δίκτυα, αν δεν αντιδράσουμε στις παραβιάσεις
της ιδιωτικότητάς μας, μπορεί το Internet αντί να μας απελευθερώσει να μας
κάνει περισσότερο σκλάβους.

Έχουμε, βέβαια, πλέον μεγαλύτερη δυνατότητα επιλογής. Αλλά κι αυτό είναι ένας
μύθος του Internet. Το να επιλέγεις προϋποθέτει να εγκαταλείπεις. Μια θετική
πράξη εμπεριέχει πλήθος αρνητικών. Κι αυτό δημιουργεί άγχος. Ένα από τα άγχη
του Δικτύου είναι η υπερβολή, η υπερπληροφόρηση. Θέλεις να μάθεις τόσο πολλά
που στο τέλος δεν μαθαίνεις τίποτα. Το ίδιο συμβαίνει με το ζάπινγκ: θέλεις να
δεις τόσα πράγματα που στο τέλος δεν βλέπεις τίποτα. Είσαι ανίκανος να
ξεχωρίσεις το σημαντικό από το ασήμαντο, την αλήθεια από το ψέμα.

Αλλος μύθος: το χάος. Όταν οι εξουσίες δεν είναι σαφείς και καταργούνται οι
κλασικές έννοιες της ιεράρχησης, δημιουργείται οπωσδήποτε κάποιο χάος. Η
έννοια του χάους, όμως, ορίζεται πάντα σε σχέση με την έννοια της τάξης.
Χαρακτηρίζουμε κάτι χαοτικό όταν δεν συμπίπτει με την έννοια που έχουμε για
την τάξη. Υπάρχει έτσι μια χαοτική τάξη. Το χάος είναι μέρος της οικουμενικής
τάξης. Και ορισμένα στοιχεία του είναι θετικά. Άλλα, όπως η κατάργηση κάθε
κριτηρίου και κάθε συστήματος αξιών που μας επιτρέπει να ερμηνεύουμε την
κοινωνία, είναι αρνητικά. Ακόμη χειρότερα: είναι πλαστά. Το σημαντικότερο
φαινόμενο της εποχής μας είναι η συγχώνευση της τηλεόρασης με τον ηλεκτρονικό
υπολογιστή, λέει ο Θεμπριάν. Στο εξής θα κάνουμε μέσω του Δικτύου όλο και
περισσότερα πράγματα, με όλο και μεγαλύτερη ταχύτητα. Οι διαπροσωπικές
σχέσεις, οι επαφές μεταξύ προσώπων και σωμάτων, θα αντικατασταθούν σε ένα
βαθμό από τον διάλογο μεταξύ ανθρώπου και μηχανήματος. Η στιγμή που θα
οργανωθούν μέσω του Internet δημοψηφίσματα, ακόμη και εκλογικές αναμετρήσεις,
δεν είναι μακριά.