Στροφή στην Αφρική

Εν αναμονή. Στην Γκάνα, σε όλους τους δρόμους, έχουν τοιχοκολληθεί αφίσες για την υποδοχή του Αμερικανού προέδρου (Φωτό Ρώυτερ)

Ιστορικά οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν ποτέ μεγάλο ενδιαφέρον για τη μαύρη
Αφρική, ώσπου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον αποφάσισε ότι αυτό πρέπει να αλλάξει.

ΣΥΝΟΔΕΥΟΜΕΝΟΣ από μια τεράστια αντιπροσωπεία 800 ατόμων, ο πρώτος εν ενεργεία
Αμερικανός πρόεδρος επισκέπτεται τη Μαύρη Ήπειρο, πραγματοποιώντας από σήμερα
έως τις 2 Απριλίου, 11ήμερη επίσημη περιοδεία σε έξι αφρικανικές χώρες (Γκάνα,
Ουγκάντα, Ρουάντα, Νότια Αφρική, Μποτσουάνα και Σενεγάλη). Με την μακρότερης
διάρκειας περιοδεία του αυτή στο εξωτερικό, ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει να
δείξει στους Αφρικανούς ­ αλλά και στους Ευρωπαίους όσο και στους συμπατριώτες
του ­ ότι πέρασε η εποχή του «πατερναλισμού» και ήρθε η εποχή της «σύμπραξης».

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’50, που άρχισε ο αγώνας των αφρικανικών χωρών
νότια της Σαχάρας για ανεξαρτησία, ως τα τέλη της δεκαετίας του ’80 και την
κατάρρευση της σοβιετικής αυτοκρατορίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούσαν τις
χώρες αυτές αποκλειστικά ως απλά πιόνια στην σκακιέρα του Ψυχρού Πολέμου.

«ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΦΡΙΚΗ»

Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η Ουάσινγκτον έχασε το ενδιαφέρον της
για τις υποσαχάριες αφρικανικές χώρες, όπως και για εκείνες της Κεντρικής
Αμερικής, με αποτέλεσμα να μειωθεί σημαντικά η αμερικανική βοήθεια. Από το
1994 ο Αμερικανός πρόεδρος Μπιλ Κλίντον είχε εκτιμήσει πάντως ότι «πρέπει να
υπάρξει μια νέα πολιτική για την Αφρική». Ιδιαίτερα μετά τη στρατιωτική
επέμβαση στη Σομαλία που αποφάσισε ο προκάτοχός του, Τζωρτζ Μπους, για
«ανθρωπιστικούς λόγους», αλλά κατέληξε σε φιάσκο.

Βασικό στοιχείο της νέας αμερικανικής πολιτικής είναι το νομοσχέδιο για «την
ανάπτυξη και την απόδοση ευκαιριών στην Αφρική» με στόχο τη διευκόλυνση της
εισαγωγής αφρικανικών προϊόντων στην αμερικανική αγορά, αλλά και την προώθηση
των αμερικανικών επενδύσεων στη Μαύρη Ήπειρο. Το νομοσχέδιο αυτό απευθύνεται
μόνο στις αφρικανικές χώρες που θα ενστερνισθούν τη φιλελεύθερη οικονομία και
θα αποδεχθούν τους κανόνες του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Το νομοσχέδιο
εγκρίθηκε από την αμερικανική Βουλή την περασμένη εβδομάδα, πριν από την
αναχώρηση δηλαδή του Κλίντον για την Αφρική. Κεντρική ιδέα είναι να
αντιμετωπιστούν οι αφρικανικές χώρες ως εταίροι και όχι ως χώρες παροχής
αμερικανικής βοήθειας.

ΔΥΟ ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Σύμφωνα με την Αμερικανίδα υφυπουργό αρμόδια για τις αφρικανικές υποθέσεις,
Σούζαν Ράις, ο πρώτος από τους δύο μεγάλους στόχους του νομοσχεδίου είναι «να
επιταχυνθεί η ενσωμάτωση της Αφρικής στην παγκόσμια οικονομία».

Ο δεύτερος στόχος είναι «να προστατευθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες από τις νέες
απειλές που προέκυψαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και κυρίως την κρατική τρομοκρατία».

Το Σουδάν είναι από τις χώρες εκείνες που περιλαμβάνονται στον Μαύρο Πίνακα
της Ουάσινγκτον με το σκεπτικό ότι υποθάλπει την τρομοκρατία. Η Σούζαν Ράις
υποστηρίζει ακόμα πως στόχος της αφρικανικής πολιτικής της Ουάσιγκτον είναι η
προώθηση της δημοκρατίας και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων «που εδώ
και πέντε χρόνια παραμένει βάση της αμερικανικής πολιτικής στην Αφρική».

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμούν ότι η οικονομική ανάπτυξη και ο εκδημοκρατισμός
της Αφρικής θα αποτρέψουν την εκδήλωση νέων κρίσεων, με τη μορφή εμφυλίων
πολέμων, αλλά και θα εξαλείψουν την πείνα που μαστίζει τη Μαύρη Ήπειρο.

ΟΙ ΑΦΡΙΚΑΝΟΙ σχολιαστές πάντως αναρωτιούνται για την επιλογή των χωρών, όπως
της Νιγηρίας, όπου ένας στρατιωτικός δικτάτορας ελέγχει μία από τις
μεγαλύτερες οικονομίες της Αφρικής, με πλούσια πετρελαϊκά κοιτάσματα.

Το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα η Αφρική ήταν χωρισμένη σε σφαίρες επιρροής
γερμανικών, γαλλικών και βρετανικών συμφερόντων. Μόλις πρόσφατα η Γαλλία
άρχισε να περιορίζει τη στρατιωτική της παρουσία στη γαλλόφωνη Αφρική και
έστρεψε το ενδιαφέρον της στον οικονομικό τομέα μέχρι τη Νότια Αφρική.

Το ταξίδι του προέδρου Κλίντον, για ορισμένους Γάλλους αξιωματούχους, αποτελεί
μια προσπάθεια να αντικατασταθεί η γαλλική επιρροή σε περιοχές που ήλεγχε το
Παρίσι, πριν από μερικά χρόνια.

Ακόμα και οι Γάλλοι στρατιωτικοί, σταθερά φιλοαμερικανοί κατά τα άλλα,
δυσφορούν με την πολιτική της Ουάσιγκτον, η οποία βοήθησε να ανατραπούν καθαρά
φιλογαλλικά καθεστώτα όπως στο Ζαΐρ και τη Ρουάντα.