Η κουλτούρα παίζει ρόλο στην ασφάλεια πτήσεων;

Πολιτισμικός παράγοντας. Τα 13 θύματα της νέας αεροπορικής τραγωδίας, που σημειώθηκε στην Ταϊβάν, με τη συντριβή δικινητήριου αεροσκάφους, τύπου SAAB-340, θρηνούν οι συγγενείς τους. Έπαιξε, άραγε, ρόλο το ότι το πλήρωμα ήταν από την Ασία; (φωτό Ρώυτερ)

Μπορεί η κουλτούρα να παίζει ρόλο στην ασφάλεια των πτήσεων; Το ερώτημα αν
πολιτισμικοί παράγοντες μπορεί να ευθύνονται για τις αεροπορικές τραγωδίες,
προκύπτει από τις ανακρίσεις για τα αίτια της συντριβής του Μπόινγκ 747 των
Κορεατικών Αερογραμμών τον περασμένο Αύγουστο, με 228 νεκρούς.

ΤΟ ΠΛΗΡΩΜΑ του νοτιοκορεατικού τζάμπο ένιωθε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, καθώς
το Μπόινγκ 747 πλησίαζε στο αεροδρόμιο της Αγκάνα, στην Γκουάμ. Το αεροσκάφος,
το οποίο πετούσε με τον αυτόματο πιλότο, έχανε συνεχώς ύψος και κάποιος από το
πλήρωμα επανέλαβε πολλές φορές ότι «το αεροδρόμιο δεν φαινόταν στον ορίζοντα».

Και όμως, ούτε ο συγκυβερνήτης ούτε ο ιπτάμενος μηχανικός ενημέρωσαν τον
πιλότο, προειδοποιώντας τον για τον κίνδυνο, ως όφειλαν βάσει της εκπαίδευσής
τους. Λίγα λεπτά αργότερα, το αεροσκάφος είχε συγκρουστεί σε λόφο, οδηγώντας
στον θάνατο τους 228 από τους 254 επιβαίνοντες.

Το ερώτημα που βασανίζει τα μέλη της επιτροπής που ερευνά τα αίτια της
τραγωδίας είναι γιατί το πλήρωμα δεν τόλμησε να πει στον κυβερνήτη ότι κάτι
δεν πήγαινε καλά. Ορισμένα μέλη της επιτροπής διερωτώνται αν πολιτισμικοί
παράγοντες ­ στην συγκεκριμένη περίπτωση ο παραδοσιακός κορεατικός σεβασμός
προς την ιεραρχία ­ μπορεί να συνέβαλαν στην τραγωδία.

Άλλοι εμπειρογνώμονες εικάζουν ότι οι πολιτισμικοί παράγοντες παίζουν μικρό
ρόλο στην ασφάλεια των πτήσεων, ενώ ορισμένοι φοβούνται και να θίξουν ακόμα
ένα θέμα, που μπορεί να αποπνέει ρατσισμό. Το ερώτημα, όμως, είναι ουσιαστικό,
γιατί οκτώ από τις δέκα αεροπορικές τραγωδίες δεν οφείλονται σε μηχανικές
βλάβες και τέτοιου είδους δυστυχήματα σημειώνονται με ανησυχητική συχνότητα σ’
όλο τον κόσμο.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΙΛΟΤΟΙ

Από διάφορες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί προκύπτει ότι υπάρχουν
εντυπωσιακές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο πιλότοι από διάφορες χώρες
συμπεριφέρονται στους συναδέλφους τους στο πιλοτήριο ­ και η διαπίστωση αυτή
οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι διάφορες αεροπορικές εταιρείες πρέπει να
προσαρμόσουν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα τους, ώστε να λαμβάνει υπ’ όψιν αυτές
τις διαφορές. Το αμερικανικό σύστημα εκπαίδευσης έχει επικρατήσει διεθνώς και
ορισμένοι εμπειρογνώμονες εκφράζουν την άποψη ότι η πιστή εφαρμογή του από τις
άλλες χώρες παραγνωρίζει τις εθνικές διαφορές.

Μία έρευνα μεταξύ πιλότων από 12 χώρες έδειξε ότι οι Κορεάτες κυβερνήτες
εμπιστεύονται περισσότερο από τους άλλους τον αυτόματο πιλότο, ενώ οι
συνάδελφοί τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αυστραλία και την Ιρλανδία τον
χρησιμοποιούν σπάνια.

Άλλη έρευνα μεταξύ 10.000 πιλότων αποκάλυψε ότι οι Κορεάτες πιλότοι νιώθουν
μεγάλη ντροπή αν κάνουν κάποιο σφάλμα μπροστά στα μέλη του πληρώματός τους,
ενώ οι Φιλιππινέζοι συνάδελφοί τους θεωρούν το αεροπλάνο τους σαν μία μεγάλη
οικογένεια, με αποτέλεσμα να τηρούν μια πατερναλιστική στάση απέναντι στο πλήρωμα.

ΤΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ στοιχεία φανερώνουν ότι ορισμένες χώρες του κόσμου και ορισμένοι
εθνικοί αερομεταφορείς έχουν κακές επιδόσεις στον τομέα της ασφάλειας. Την
περασμένη δεκαετία, μόνο πέντε από τις εκατοντάδες αεροπορικές εταιρείες στον
κόσμο είχαν τέσσερα ή περισσότερα θανατηφόρα δυστυχήματα και από αυτές οι
τέσσερις είναι ασιατικές: οι ινδικές αερογραμμές, με επτά, οι κορεατικές με
πέντε, οι κινεζικές με τέσσερα και οι ινδονησιακές με τέσσερα. Μία αμερικανική
αεροπορική εταιρεία συμπληρώνει τον κατάλογο ­ η USAir που μετονομάστηκε σε US
Airways ­ με πέντε.

Παρ’ όλα αυτά, το θέμα του πολιτισμικού παράγοντα δεν είναι ξεκάθαρο: οι
Ιάπωνες, όπως και οι Κορεάτες, πιστεύουν σε μία ιεραρχική κοινωνία. Και όμως,
οι Ιάπωνες διαθέτουν μία από τις πιο ασφαλείς αερογραμμές του κόσμου. Σύμφωνα
με ορισμένους εμπειρογνώμονες, τέτοια στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η
κουλτούρα δεν παίζει ρόλο στην ασφάλεια των πτήσεων.

«Ενώ τα αεροπορικά δυστυχήματα προσδιορίζονται γεωγραφικά, δεν προσδιορίζονται
πολιτισμικά», υποστηρίζει ο Σουρέντρα Ρατουάτε των αερογραμμών των Αραβικών
Εμιράτων, σε έκθεση που συνέταξε το 1997 για το θέμα του πολιτισμικού
παράγοντα. «Από τα τρία μεγαλύτερα δυστυχήματα που σημειώθηκαν τον περασμένο
χρόνο στη Λατινική Αμερική π.χ. μόνο το ένα ήταν λατινοαμερικανικό αεροσκάφος.
Το δεύτερο ήταν αμερικανικό και το τρίτο ευρωπαϊκό. Οι κακές επιδόσεις της
Λατινικής Αμερικής όσον αφορά στην ασφάλεια των πτήσεων οφείλονται στον
συνδυασμό των υψηλών οροσειρών, της ανεπαρκούς υποδομής και του συνωστισμού
των αεροσκαφών στον αέρα. Η κουλτούρα δεν παίζει ρόλο».