ΣΕ ΠΡΩΤΟ ΕΝΙΚΟ Δέκα χρόνια πριν

ΗΤΑΝ πριν από την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού στην Ανατολική Ευρώπη ­
και, βέβαια, πριν από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Μπορεί να μην ήμουν
ακριβώς στην ηλικία του ονείρου, αλλά μπορούσα ακόμη να κλαίω από συμπόνοια
χωρίς να νιώθω τις ενοχές του αντιεπαγγελματισμού. Φυσικά, δεν πολυκατάλαβα
πώς βρέθηκα στην Πρίστινα, στο Κόσοβο ­ η διαδρομή, με πούλμαν από το
Βελιγράδι, είχε κάτι από τα χρόνια του ’30, κρύωνα και δεν καταλάβαινα τι
έλεγαν γύρω μου, γιατί με κοίταζαν καχύποπτα, αυτό ήταν το «μοντέλο
αυτοδιαχείρισης», ήθελα τη μαμά μου και τον αγαπημένο μου, με αυτήν τη σειρά.
Όταν έφτασα, νύχτα κι ερημιά, πού ήταν άραγε οι ταραχές, νόμιζα ότι ζούσα σε
μια χαμηλού κόστους ψυχροπολεμική ταινία, το ξενοδοχείο ήταν γεμάτο με κάτι
περίεργους τύπους, σε κάρφωναν με τα μάτια, αλλά δεν μιλούσαν, ένας μόνο είπε
«θα δεις αύριο τον κ. τάδε», το επανέλαβε πολλές φορές. Ένας Γιαπωνέζος με μια
φωτογραφική μηχανή παρακολουθούσε τα πάντα ήρεμος, δεν θυμάμαι ποιος μου είπε
«μη χρησιμοποιήσεις το τηλέφωνο», δεν τον άκουσα, αλλά κοιμήθηκα με τα ρούχα
μου, είχε πιάσει πια μεσημέρι όταν φτάσαμε στο χωριό του ρεπορτάζ. Έμοιαζε
λιγάκι με μια συνοικία στα Γιάννενα, Βιετνάμ τη λέγαμε. Δεν μπορούσα να πάρω
τα μάτια μου από τα πόδια των παιδιών, υπήρχαν όλα τα σημάδια της εξαθλίωσης,
τα σπίτια-παραπήγματα και η βρώμα, τα άδεια και καχύποπτα βλέμματα, «μα, είναι
Τσιγγάνοι;», ο Γιαπωνέζος με κοίταξε σαν UFO, «Albanians», είπε, είχε
συγχυστεί που λόγοι ασφάλειας δεν του επέτρεπαν να βγάλει φωτογραφίες. Εγώ
κοίταζα συνέχεια τα γυμνά ποδαράκια, στο μικρό βιβλιαράκι με τα στατιστικά
στοιχεία, εκεί που έδειχνε πως το Κόσοβο είχε το χαμηλότερο ΑΕΠ από όλη τη
Γιουγκοσλαβία έπρεπε να υπάρχει η φωτογραφία τους. Αργότερα, όταν άκουγα τα
πώς και τα γιατί, Σέρβοι και Αλβανοί σε ένα γαϊτανάκι μίσους, ιστορικότητας
και πολιτικής ίντριγκας, αναρωτιόμουν μήπως εάν τα ποδαράκια φορούσαν
παπούτσια τα πράγματα ήταν διαφορετικά, τότε ήθελα ακόμη να πιστεύω ότι κάθε
σύγκρουση ήταν κατά βάθος οικονομική, ακόμη και τώρα υπάρχουν στιγμές που
πιστεύω ότι τα νούμερα κρύβουν απαντήσεις.

Σήμερα παρακολουθώ τα ρεπορτάζ και τις ανταποκρίσεις από την Πρίστινα, δέκα
χρόνια πέρασαν και η ιστορία δεν θέλει να αλλάξει, περιμένω να ακούσω ­ τα
παιδάκια σ’ εκείνο το χωριό φορούν παπούτσια;