Να μη χαθεί η ευκαιρία της αναθεώρησης

Γιάννης Βαρβιτσιώτης. Δεν κρύβει την απαισιοδοξία του για την αναθεώρηση του Συντάγματος: «Η ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από χαμένες ευκαιρίες»

Όλα τα κόμματα συμφωνούν πως η χώρα χρειάζεται «ένα νέο συνταγματικό
πλαίσιο». Και αυτό είναι το θέμα το οποίο διαπραγματεύεται ο πρώην υπουργός
και βουλευτής της Ν.Δ., Γιάννης Βαρβιτσιώτης, στο νέο βιβλίο του «Η Ελλάδα
μπροστά στο 2000» (Εκδόσεις «Αντ. Σάκκουλα»).

Ο κ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ, εισηγητής της Ν.Δ. στην Επιτροπή της Βουλής για την
Αναθεώρηση του Συντάγματος, επισημαίνει στο βιβλίο του πως δίδεται σήμερα μια
χρυσή ευκαιρία ­ αφού είναι ομαλή η λειτουργία του πολιτεύματος ­ για την
αλλαγή του Συντάγματος. Γιατί, στο παρελθόν, «όλα τα ελληνικά Συντάγματα
δημιουργήθηκαν έπειτα από πολιτειακές αλλαγές ή κάτω από συνθήκες εθνικής
κρίσεως» και «απαντούσαν περισσότερο στις συγκυρίες των καιρών παρά σε
πραγματικές ανάγκες οργανώσεως της χώρας».

Στο βιβλίο του ο κ. Βαρβιτσιώτης δεν κρύβει την απαισιοδοξία του. «Η ελληνική
ιστορία είναι γεμάτη από χαμένες ευκαιρίες», τονίζει. «Η παρούσα προσπάθεια
αναθεωρήσεως της συνταγματικής βάσεως της Ελληνικής Πολιτείας δεν θα μπορούσε
να διαφέρει».

«ΤΑ ΝΕΑ» δημοσιεύουν, σήμερα, τα συμπεράσματα που καταχωρεί ο συγγραφέας στο
τέλος του βιβλίου. Είναι, ταυτοχρόνως, και το πλαίσιο των θέσεων που
παρουσίασε ο πρώην υπουργός ως εισηγητής του κόμματός του στη Βουλή.

ΟΝΟΜΑΣΤΗΚΕ «άνευρη αναθεώρηση». Δεν έχει εξάρσεις, δεν έχει μείζονα πολιτειακά
ζητήματα να επιλύσει, αν δεν ήταν και το ζήτημα της εκλογής του Προέδρου της
Δημοκρατίας, που μπορεί να ανεβάσει λίγο τους τόνους, κανείς δεν θα
αντιλαμβανόταν ότι επίκειται αναθεώρηση του Συντάγματος.

Η παρατήρηση είναι ίσως σωστή, δεν μπορεί όμως να μειώσει την αξία, αλλά και
τη σημασία της όλης διαδικασίας. Και τούτο γιατί, όπως ήδη έχει αναφερθεί, η
προκείμενη αναθεώρηση είναι η μόνη στη σύγχρονη ελληνική ιστορία που γίνεται
υπό συνθήκες πλήρους πολιτικής ομαλότητας.

Παρέχεται, λοιπόν, μια θαυμαστή ευκαιρία να αντιμετωπίσουμε μείζονα ζητήματα
της καθημερινής πραγματικότητας χωρίς έξαρση παθών και τις διαστρεβλώσεις που
αυτά επιφέρουν.

Είναι βέβαια αλήθεια ότι ορισμένες από τις προτεινόμενες τροποποιήσεις δεν
ήταν απαραίτητο να περιβληθούν τον μανδύα συνταγματικής διατάξεως. Θα αρκούσε
απλή νομοθετική ρύθμιση.

Η έντονη όμως δυσπιστία, η οποία δυστυχώς φορτίζει τις σχέσεις μεταξύ των
πολιτικών σχηματισμών, δημιουργεί την ανάγκη προσφυγής σε συνταγματική
ρύθμιση. Οι άξονες της αναθεωρήσεως μετακινούνται, έτσι, από τα μεγάλα
ζητήματα οργανώσεως της Πολιτείας σε ουσιώδεις παρεμβάσεις στις υπάρχουσες
δομές, κατά τρόπο τέτοιο ώστε αυτές να καθίστανται πλέον συμβατές με τις
εξελισσόμενες ανάγκες της κοινωνίας και αποτελεσματικότερες ως προς την
προστασία που παρέχουν στον πολίτη.

Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ της προστασίας των ατομικών ελευθεριών με την προοπτική του
επόμενου αιώνα είναι ο πρώτος στόχος της επιχειρούμενης αναθεωρήσεως.

Οι εγγυήσεις προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων που περιέχει το ισχύον
Σύνταγμα αποτελούν αναντίρρητα ένα από τα πλέον επιτυχημένα στοιχεία του. Δεν
υπάρχουν μείζονες παραλείψεις που πρέπει να αποκατασταθούν.

Υπάρχουν όμως διαδικαστικές παρεμβάσεις που ενισχύουν το ρυθμιστικό
περιεχόμενο ήδη προστατευομένων δικαιωμάτων, προεχόντως με την πρόβλεψη
κυρώσεων για την ενδεχόμενη παράβασή τους.

Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη την προοπτική του μέλλοντος, παρέχεται το πλαίσιο
προστασίας μέσα στο οποίο θα αναπτυχθούν οι προκλήσεις του μέλλοντος στη
βιοτεχνολογία και στην περιφρούρηση της αξιοπρέπειας του ανθρώπου έναντι της
τεχνολογίας.

Γιατί, αν και είναι πολύ νωρίς για να προβλέψουμε την εικόνα του μέλλοντος,
δεν είναι αργά για να προσδιορίσουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα θέλαμε να
εξελιχθεί η προοιωνιζόμενη ανάπτυξη.

Η ΕΥΡΥΘΜΟΤΕΡΗ λειτουργία της Βουλής συνιστά τον δεύτερο στόχο της
αναθεωρητικής προσπάθειας. Παρά το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι το Σύνταγμα του
1975 δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την πλέον τακτική και σύννομη λειτουργία
της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας που γνώρισε αυτός ο τόπος, δεν μπορεί κανείς
να παραβλέψει ότι η εξουσία δεν ασκείται πλέον από τη Βουλή, αλλά από την
εκτελεστική εξουσία και μάλιστα από την κυβέρνηση και τον Πρωθυπουργό. Είναι
επιτακτική η ανάγκη να αναβαθμιστεί η λειτουργία του Κοινοβουλίου, τόσο κατά
τη διαδικασία νομοθετικής παραγωγής όσο και προεχόντως κατά την επιτέλεση της
ελεγκτικής της κυβερνητικής πολιτικής λειτουργίας του. Οι προτεινόμενες
ρυθμίσεις αποσκοπούν στην ενίσχυση της τελευταίας αυτής αποστολής της Βουλής,
παρέχοντας στους βουλευτές αποτελεσματικά μέσα παρεμβάσεως στην καθημερινή
διακυβέρνηση της χώρας.

Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης είναι ο άλλος μεγάλος στόχος της
προκείμενης αναθεωρήσεως. Αν και οι διατάξεις του ισχύοντος Συντάγματος περί
ανεξαρτησίας των δικαστικών λειτουργών υπήρξαν πλήρεις και πανθομολογουμένως
σεβαστές, στην πράξη η ακολουθούμενη μέθοδος επιλογής της ηγεσίας του
δικαστικού σώματος από την εκτελεστική εξουσία, χωρίς δυνατότητα συμμετοχής
των ίδιων των δικαστών στην τόσο σημαντική αυτή διαδικασία, φαινόταν να θέτει
ένα ανώτατο όριο αποτελεσματικότητας, πάνω από το οποίο οι συνήθεις κανόνες
μπορεί και να μην ίσχυαν. Η προτεινόμενη λύση της συνεργασίας μεταξύ των δύο
εξουσιών, προκειμένου να αναδειχθούν οι επικεφαλής της δικαστικής λειτουργίας,
οι οποίοι, σημειωτέον, θα εκλέγονται για προκαθορισμένη θητεία, ενισχύει
σημαντικά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης χωρίς να της αποστερεί το λαϊκό
έρεισμα που της προσφέρει η κυβέρνηση που απολαύει της εμπιστοσύνης του
εκλεγμένου από το λαό κοινοβουλίου. Οι τρεις εξουσίες του κράτους βρίσκονται
έτσι σε αγαστή σύμπνοια, ελέγχοντας και περιορίζοντας η μία την άλλη.

ΤΕΛΟΣ, η αναδιάρθρωση της Δημοσίας Διοικήσεως, καθίσταται ο πρώτιστος στόχος
της αναθεωρήσεως. Είναι γνωστά τα εγγενή προβλήματα της διοικητικής μηχανής,
τα οποία δυστυχώς δεν απαιτούν μόνο δομικές παρεμβάσεις για να διορθωθούν,
αλλά, προεχόντως, επιβάλλουν αλλαγή της σχέσεως κράτους και πολίτη.

Προς την κατεύθυνση αυτή κινούνται και οι προτεινόμενες τροποποιήσεις.
Προτείνεται έτσι αυστηρότερος έλεγχος κατά την είσοδο στον δημόσιο τομέα, με
τη δημιουργία ενός αδιάβλητου συστήματος προσλήψεων, ενώ ταυτόχρονα
προβλέπεται η ενίσχυση του οικονομικού ελέγχου που ασκεί το Ελεγκτικό Συνέδριο
επί των δημοσίων δαπανών. Καινοτομία αποτελεί η εισαγωγή στην ελληνική
συνταγματική τάξη των ανεξάρτητων διοικητικών αρχών, για τη στελέχωση και
λειτουργία των οποίων θεσπίζονται ιδιαίτερα κριτήρια ικανότητας και παρέχονται
εγγυήσεις προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας. Τροποποιείται ακόμη το
προνομιακό καθεστώς τής περίπου απόλυτης ασυλίας του δημοσίου, καθώς
προβλέπεται πλέον η δυνατότητα αναγκαστικής εκτελέσεως εις βάρος του.

Η ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από χαμένες ευκαιρίες. Η παρούσα προσπάθεια
αναθεωρήσεως της συνταγματικής βάσεως της Ελληνικής Πολιτείας δεν θα μπορούσε
να διαφέρει. Και τούτο γιατί, αν και είναι η πρώτη φορά που με ψυχραιμία και
νηφαλιότητα θα μπορούσαμε να χαράξουμε την πορεία της χώρας στον επόμενο
αιώνα, εξακολουθούμε να κατατρυχόμαστε από ξεπερασμένα ιδεολογικά συμπλέγματα
και προκαταλήψεις.

Το βιβλίο. Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης επισημαίνει μέσα από τις σελίδες του πως σήμερα δίδεται μια χρυσή ευκαιρία για την αλλαγή του Συντάγματος

ΠΡΩΤΟ παράδειγμα ατολμίας παραμένει έτσι η αδυναμία αναγνωρίσεως στον Πρόεδρο
της Δημοκρατίας του ρυθμιστικού του ρόλου. Είναι προφανές σε κάθε καλόπιστο
πολίτη ότι η υπέρμετρη ενίσχυση της κυβερνητικής εξουσίας και ιδιαιτέρως των
εξουσιών του Πρωθυπουργού απαιτεί την παρουσία ενός θεσμικού αντίθετου πόλου,
που θα εξασφαλίζει ισορροπία δυνάμεων στις δύσκολες στιγμές. Γιατί είναι
εξίσου εύλογο και πασίδηλο ότι η ισορροπία των εξουσιών που καθιέρωνε το
Σύνταγμα του 1975 και ανέτρεψε η αναθεώρηση του 1986 επιτελεί ρόλο
ασφαλιστικής δικλίδας κατά τη διάρκεια περιόδων κρίσεως ­ αφού σε ομαλές
πολιτικές περιόδους το πολιτικό σύστημα προβαίνει κατά τρόπο σχεδόν αυτόματο
στις αναγκαίες ρυθμίσεις της πολιτικής πραγματικότητας. Χάνοντας την ευκαιρία
να αποκαταστήσουμε τη θεσμική ισορροπία κατά τη διάρκεια αυτής της
αναθεωρητικής προσπάθειας χάνουμε μια ακόμη δεκαετία αναπτύξεως του εσωτερικού
ιστού της χώρας.

Έτσι η Ελλάδα θα μπει στο νέο αιώνα και θα κληθεί να αντιμετωπίσει αμέσως, ήδη
από το 2001, τις αυξημένες απαιτήσεις της νομισματικής ενοποιήσεως της Ευρώπης
και της συμμετοχής μας στην μεγαλύτερη οικονομική δύναμη του νέου κόσμου χωρίς
να έχει εξασφαλίσει σταθερές πολιτικές δομές. Για την ώρα υπάρχει αγαστή
ομοφωνία για τις επιλογές του μέλλοντος, γεγονός που τείνει να μειώσει την
κρισιμότητα των αποφάσεων. Όταν όμως θα αρχίσουν οι τριγμοί των παλαιών
κοινωνιών και οι πόνοι της γεννήσεως του νέου κόσμου καταστούν εμφανείς, τότε
η Ελλάδα θα βρεθεί και πάλι θεσμικά ανέτοιμη και απροετοίμαστη.

ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ της αποτυχίας μας να συλλάβουμε το ακριβές μέγεθος των επερχομένων
αλλαγών και να ανταποκριθούμε σε αυτές φαίνεται ίσως καλύτερα στην απόλυτη
ανικανότητα της κυβερνητικής παρατάξεως να αντιληφθεί την ανάγκη δραστικών
παρεμβάσεων στον τομέα της παιδείας. Ο κόσμος γύρω μας αλλάζει. Η οικονομία
της αγοράς, διαρκώς τροποποιούμενη, επικρατεί διεθνώς. Οι απαιτήσεις της νέας
εποχής επιτάσσουν άλλες μορφές μαθήσεως και πλέον ευέλικτους τρόπους
εκπαιδεύσεως, όχι μόνο των νέων αλλά του συνόλου του πληθυσμού. Σε μια Ευρώπη
χωρίς σύνορα, σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά, η κυβέρνηση εξακολουθεί να μένει
προσκολλημένη στο φάντασμα του κρατικού μονοπωλίου της ανωτάτης εκπαιδεύσεως,
που, αρτηριοσκληρωτικό και παρωχημένο, παγιδεύει λίγους στις άκαμπτες δομές
του ενώ απορρίπτει και αποθαρρύνει τους πολλούς. Η ευκαιρία για την
τροποποίηση του κανονιστικού πλαισίου της ανώτατης παιδείας στη χώρα μας
χάνεται έτσι ακόμη μια φορά.

ΟΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ αυτές, σημαντικές και σπουδαίες, δεν μειώνουν τη σημασία του
εγχειρήματος. Είναι η πρώτη φορά που επιχειρούμε, με ψυχραιμία και
νηφαλιότητα, να θέσουμε τις βάσεις της μελλοντικής μας πορείας στον 21ο αιώνα.
Η προκείμενη συνταγματική αναθεώρηση συνιστά έτσι μια μόνο παράμετρο της πολύ
μεγαλύτερης προσπάθειας προετοιμασίας για το μέλλον και προσαρμογής στις νέες
ολοένα εξελισσόμενες συνθήκες, προσπάθεια στην οποία πρέπει να αποδυθούμε και
η οποία θα επηρεάσει τις τύχες μας ως λαού και ως έθνους για τον επόμενο αιώνα.

Δεν γνωρίζω τις κυβερνητικές προθέσεις και κατά συνέπεια δεν μπορώ να προβλέψω
αν η νέα αυτή προσπάθεια αναθεωρήσεως του Συντάγματος θα οδηγηθεί σε αίσιο
τέλος. Επισημαίνω, όμως, προς την τρέχουσα κυβερνητική πλειοψηφία ότι ο
συνταγματικός μας χάρτης δεν πρέπει να συνταχθεί με τη λογική της
εξυπηρετήσεως των εφήμερων συμφερόντων του κυβερνώντος κόμματος.

Το Σύνταγμα πρέπει να αναθεωρηθεί με την προοπτική αλλά και με την εκτίμηση
των αναγκών του μέλλοντος, πολύ περισσότερο όταν κάθε αναθεώρησή του ­ λόγω
της προβλεπόμενης χρονοβόρας και δυσκίνητης διαδικασίας που απαιτείται ­ είναι
ιδιαίτερα δυσχερής.

Και θα πρέπει επίσης να είναι απαλλαγμένο από την καχυποψία, που δυστυχώς
εξακολουθεί να βαραίνει τον πολιτικό μας ορίζοντα, αλλά και από
μικροκομματικές σκοπιμότητες. Θα πρέπει, τέλος, η σημερινή κυβερνητική
πλειοψηφία να συνειδητοποιήσει ότι στο δημοκρατικό μας πολίτευμα η εναλλαγή
των κομμάτων στην εξουσία αποτελεί τον κανόνα.

Η πολιτική ιστορία διδάσκει ότι τα κόμματα που επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν
τους θεσμούς για την βραχυπρόθεσμη εξασφάλιση κομματικής υπεροχής ήταν εκείνα
που ζημιώθηκαν περισσότερο μακροπροθέσμως.

Η ευκαιρία, πάντως, είναι πολύ σημαντική για να χαθεί. Και το στοίχημα πολύ μεγάλο.