ΟΔΗΓΟΣ Τα δικαιώματα των καταναλωτών Διεκδικήστε το δίκιο σας με την άδεια του νόμου

Η ΓΝΩΣΗ είναι το «κλειδί» που ανοίγει τις πόρτες για την προστασία του
καταναλωτή. Όσο πιο ενημερωμένος είναι ο καναταναλωτής για τις υποχρεώσεις που
έχει απέναντί του ο παραγωγός και ο πωλητής ενός προϊόντος ή μίας υπηρεσίας,
τόσο πιο εύκολα μπορεί να διεκδικήσει και να απαιτήσει το δίκιο του. Και να
αναγνωρίσει τις «παγίδες» που κρύβονται.

«ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν τις υποχρεώσεις που προβλέπονται από την ισχύουσα
νομοθεσία για επτά μεγάλες ομάδες προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και για όρους
στις συμβάσεις που υπογράφουν καταναλωτές και παραγωγοί-πωλητές για την αγορά
προϊόντων ή υπηρεσιών.

Καταχρηστικές Ρήτρες

«Καταχρηστική» ορίζεται μία ρήτρα σε σύμβαση με την οποία προβλέπονται όροι –
ποινές. Από τη ρήτρα αυτή προκαλείται σημαντική ανισορροπία, μεταξύ των
δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του καταναλωτή και εκείνων του επαγγελματία. Ο
χαρακτηρισμός αυτός μπορεί να δοθεί και σε περιπτώσεις, κατά τις οποίες η
ρήτρα του συμβολαίου «δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο ρητής διαπραγμάτευσης
μεταξύ των δύο μερών».

Για παράδειγμα, αν έχετε νοικιάσει ένα αυτοκίνητο και η σύμβαση ενοικίασης
αναφέρει ότι ότι η εταιρεία δεν ευθύνεται σε περίπτωση ατυχήματος που
προκαλείται από ελάττωμα του αυτοκινήτου, τότε έχετε υπογράψει μία
καταχρηστική ρήτρα. Καταχρηστικές, επίσης, είναι και οι ρήτρες που επιτρέπουν
στους εμπόρους να τροποποιούν μονομερώς τους όρους ενός συμβολαίου.

Σε αυτές ή ανάλογες περιπτώσεις, μπορείτε να προσφύγετε στο δικαστήριο, το
οποίο θα αποφασίσει αν πρόκειται για καταχρηστική ρήτρα στη σύμβαση. Όμως,
ακόμη και αν κερδίσετε την υπόθεση, πρέπει να θυμάστε ότι οι άλλες μη
καταχρηστικές ρήτρες και οι όροι του συμβολαίου ισχύουν. Πάντως, το μεγαλύτερο
πρόβλημα, λένε οι καταναλωτές, είναι ότι οι «πονηρές ρήτρες διατυπώνονται με
τέτοιον τρόπο που δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές».

Για τις περιπτώσεις αυτές, η κοινοτική νομοθεσία ορίζει ότι η διατύπωση πρέπει
να είναι σαφής και κατανοητή. Έτσι, προβλέπεται ότι «σε περίπτωση αμφιβολίας
ως προς την έννοια μίας ρήτρας, θα ισχύει η πλέον ευνοϊκή ερμηνεία για την
πλευρά του καταναλωτή».

Παραπλανητική Δαφήμιση

Θεωρείται γενικά ότι ο καταναλωτής ζημιώνεται όταν ο διαφημιζόμενος προβάλλει
στοιχεία για το προϊόν ή την υπηρεσία που πωλεί, τα οποία είναι εντελώς ή εν
μέρει λανθασμένα. Αυτά τα στοιχεία αφορούν:

* Τη φύση του προϊόντος ή της υπηρεσίας.

* Το αν υπάρχει ή όχι προς πώληση το προϊόν ή η υπηρεσία.

* Την τιμή του προϊόντος και την ποσότητά του.

* Τη μέθοδο και την ημερομηνία κατασκευής ή παροχής.

* Τη γεωγραφική ή εμπορική προέλευση του προϊόντος ή της υπηρεσίας.

* Τα αναμενόμενα από τη χρήση τους αποτελέσματα ή τα αποτελέσματα των δοκιμών
ενός προϊόντος ή μίας υπηρεσίας.

* Τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την παροχή των προϊόντων ή των υπηρεσιών.

* Την ταυτότητα ή τα επαγγελματικά γνωρίσματα του διαφημιζομένου.

Επίσης, μία διαφήμιση μπορεί να θεωρηθεί «παραπλανητική» ακόμη και ως προς το
περιεχόμενο και την παρουσίαση του μηνύματος.

Σύμφωνα με τον «Οδηγό» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι «άσοι της παραπλανητικής
διαφήμισης λειτουργούν σε επιχειρήσεις που εμπορεύονται διάφορα “θαυματουργά”
μικροαντικείμενα, ουσίες ωφέλιμες για την υγεία, μαγικά προϊόντα ομορφιάς, που
θα “λιώσουν τα λίπη” και θα κάνουν τα μαλλιά να ξαναφυτρώσουν σε χρόνο μηδέν»!

Σε περίπτωση που θεωρήσετε ότι παραπλανηθήκατε, αρκεί να το επισημάνετε στις
αρμόδιες υπηρεσίες. Τότε, οφείλει ο διαφημιζόμενος να αποδείξει ότι παρείχε
ακριβείς πληροφορίες.

Τα Τρόφιμα

Για τα τυποποιημένα τρόφιμα υπάρχει ενιαία νομοθεσία στην Ευρώπη. Στη
συσκευασία των προϊόντων αυτών πρέπει να αναφέρονται μία σειρά από
πληροφορίες. Οι κρατικές υπηρεσίες κάνουν τους ελέγχους, για να διαπιστωθεί
ότι δεν προκαλούν βλάβη στην υγεία. Σύμφωνα με την κοινοτική νομοθεσία, στη
συσκευασία ενός τυποποιημένου προϊόντος να αναγράφεται:

* Η τιμή, το βάρος και τα συστατικά του.

* Η ημερομηνία λήξης ή ενδεικνυόμενη ημερομηνία κατανάλωσης.

* Οι συνθήκες προετοιμασίας του τροφίμου.

* Ο τόπος καταγωγής ή προελεύσεως του προϊόντος, σε περίπτωση μπορεί να
παραπλανηθεί ο καταναλωτής.

* Τα στοιχεία του κατασκευαστή ή του εισαγωγέα και της παρτίδας.

Επίσης, απαγορεύεται η παροχή ανακριβών πληροφοριών και η διαβεβαίωση για
αποτελέσματα ή ιδιότητες που δεν έχει το προϊόν.

Τέλος και στα τρόφιμα που δεν είναι συσκευασμένα πρέπει να παρέχεται επαρκής
ενημέρωση και ο καταναλωτής πρέπει να ρωτά ακόμη και τα στοιχεία του παραγωγού
(όνομα, περιοχή κ.λπ.).

Τα φάρμακα

Κάθε φάρμακο που κυκλοφορεί στο εμπόριο έχει ελεγχθεί, καταγραφεί και έχει
πάρει άδεια από τις αρμόδιες αρχές. Προβλέπονται, επίσης, έλεγχοι της
ποιότητας και της ασφάλειας στη διαδικασία παρασκευής. Υπάρχουν επίσης ειδικοί
κανόνες που επιβάλλουν να αναγράφεται στη συσκευασία του ότι το προϊόν πρέπει
να φυλάσσεται μακριά από τα απιδιά.

Ακόμη όλα τα φαρμακευτικά προϊόντα πρέπει να συνοδεύονται από ευανάγνωστο και
αναλυτικό φυλλάδιο με πλήρεις και κατανοητές οδηγίες χρήσης. Ακόμη υπάρχουν
απαγορεύσεις στη διαφήμιση των φαρμάκων και ειδικά για τα φάρμακα που
χορηγούνται με συνταγή γιατρού, επιτρέπεται η διαφήμιση μόνο σε ειδικά ιατρικά έντυπα.

Τα καλλυντικά

Καλλυντικά θεωρούνται πολλά προϊόντα περιποίησης του σώματος όπως σαπούνι,
οδοντόπαστα και σαμπουάν και όχι μόνο τα προϊόντα μακιγιάζ. Σύμφωνα με τη
νομοθεσία, πρέπει να αναγράφονται στη συσκευασία του προϊόντος όλα τα
συστατικά του, ενώ υπάρχουν περίπου 400 ουσίες που απαγορεύεται να
χρησιμοποιούνται (όπως ορισμένα φίλτρα υπεριωδών ακτινών ή ορισμένες χρωστικές
ουσίες συντηρητικά κ.λπ.). Ακόμηα πρέπει να αναφέρονται:

* Πληροφορίες σχετικά με προφυλάξεις όσον αφορά τη χρήση τους.

* Αν τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν να αναγράφονται στη συσκευασία, πρέπει να
υπάρχουν σε επεξηγηματικό σημείωμα.

* Πρέπει να υπάρχει ημερομηνία λήξης εφόσον το προϊόν είναι αλλοιώσιμο.

Σημειώνεται ότι δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία για προϊόντα που χαρακτηρίζονται
«φυσικά». Ούτε ειδική οικολογική ετικέτα που να πιστοποιεί ότι ένα προϊόν
είναι «οικολογικό» αναφέρει ο «Οδηγός Καταναλωτή» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τέλος, αν έχετε κάποιο πρόβλημα με ένα καλλυντικό (π.χ. ερεθισμοί στο δέρμα),
τότε πρέπει να αναφέρετε γραπτώς το πρόβλημα στις αρμόδιες αρχές και στην
κατασκευάστρια εταιρεία. Καλό θα ήταν να το στείλετε και σε μία καταναλωτική οργάνωση.

Τα παιχνίδια

Υπάρχουν αυστηροί κανόνες, ειδικά για τα παιχνίδια που απευθύνονται σε παιδιά
κάτω των 14 ετών. Αναλυτικά προβλέπεται ότι:

* Απαγορεύεται να αποσπώνται συστατικά ή κομμάτια των παιχνιδιών που μπορεί να
εισπνεύσει ή να καταπιεί ένα παιδάκι κάτω των 36 μηνών.

* Πρέπει να υπάρχουν ετικέτες με ευκρινείς οδηγίες χρήσης.

* Πρέπει να αναφέρονται οι πιθανοί κίνδυνοι από τη χρήση του παιχνιδιού.

* Επιβάλλεται η υπόδειξη τρόπων αποφυγής των κινδύνων.

* Πρέπει να υπάρχει ένδειξη για τις ηλικίες στις οποίες απευθύνεται το παιχνίδι.

Τέλος, όταν υπάρχει το σήμα CE ή ΕΚ αυτό σημαίνει ότι το παιχνίδι έχει
κατασκευαστεί σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες.

Ηλεκτρικές συσκευές

Εκτός από τις γενικές υποχρεώσεις, που ισχύουν γενικά για όλα τα προϊόντα,
ειδικά οι ηλεκτρικές συσκευές πρέπει να συνοδεύονται από εγγύηση του
κατασκευαστή. Επίσης:

* Η ένδειξη CE ή ΕΚ σημαίνει ότι το προϊόν είναι κατασκευασμένο με βάση τις
απαιτήσεις ασφαλείας που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.

* Όταν υπάρχει ένα λουλουδάκι ή ένα δέντρο ή άλλο σχετικό σήμα που έχει στο
κέντρο του ένα «Ε», αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για μία συσκευή που
χρησιμοποιεί περισσότερο οικολογικά υλικά από άλλες. Για παράδειγμα, τα ψυγεία
ή τα κλιματιστικά που λειτουργούν χωρίς φρέον που καταστρέφει το όζον της ατμόσφαιρας.

Τέλος, το «οικολογικό» σήμα θα το βρείτε σε πλυντήρια πιάτων και πλυντήρια
ρούχων και σημαίνει ότι το συγκεκριμένο προϊόν έχει λιγότερα κατάλοιπα
απορρυπαντικών, σε σχέση με άλλες συσκευές.

Ο καταναλωτής ζημιώνεται όταν ο διαφημιζόμενος προβάλλει στοιχεία για το προϊόν ή την υπηρεσία που πωλεί, τα οποία είναι εντελώς ή εν μέρει λανθασμένα

Τη σύσταση των Ενώσεων Καταναλωτών προβλέπει ο νόμος, που τους δίνει και τη
δυνατότητα να εκπροσωπούν τους καταναλωτές. Έτσι οι ενώσεις, με τουλάχιστον
500 ενεργά μέλη και με δύο χρόνια παρουσίας στο μητρώο των καταναλωτικών
ενώσεων, μπορούν να ασκούν συλλογικές αγωγές.

«Πρόκειται για ένα όπλο στα χέρια του καταναλωτή», λέει η κ. Καλαποθαράκου,
νομική σύμβουλος καταναλωτικής ένωσης. Όπως υποστηρίζει δε: «Κάθε καταναλωτής
που δεν θέλει να τρέχει ο ίδιος, να εκτίθεται, να χάνει χρόνο σε μπερδεμένες
δικαστικές διαδικασίες, να ψάχνει δικηγόρους, να δαπανά χρήματα, μπορεί να
καταφύγει στις συμβουλές και τη βοήθεια μίας οργάνωσης καταναλωτών. Οι ενώσεις
ομαδοποιούν τις αγωγές και προσφεύγουν στα δικαστήρια για λογαριασμό των μελών
τους, με επιτυχία σε πολλές περιπτώσεις».