Λίνα Νικολακοπούλου «Ζω με 3.000 τραγούδια στο μυαλό μου»

«Λες και μέσα μας τα αντίθετα τραβάν’ να ψηφίσουνε στο ίδιο παραβάν, σαν
αιώνιο “Ιησούν ή Βαραββάν” του ανθρώπου η φύση…». Η γυναίκα που έγραψε
αυτούς τους στίχους, η Λίνα Νικολακοπούλου, έκανε την αιώνια πάλη του ανθρώπου
λόγο αιχμηρό. Τέχνη, με όχημα το τραγούδι, το υλικό με το οποίο είναι
φτιαγμένα τα όνειρα του καλλιτέχνη που ονομάζουμε στιχουργό… Κι ας λέει πως
δεν ξέρει τι είναι Τέχνη. «Όταν τη βλέπω, την καταλαβαίνω». Αυτά τα δύο
ρήματα, «βλέπω» και «καταλαβαίνω», είναι οι δύο άξονες της ζωής της. Μιας ζωής
ταγμένης θαρρείς στο να φωτίζει ­ για να βλέπουν οι άλλοι ­ που «μένει στο
περίμενε» για να καταλάβει…

«Έχω διάθεση να γράφω. Να βρίσκω στα χαρτιά μου σκέψεις, συνειρμικό λόγο ­ κι ας μην τα εκδίδω. Μ’ αρέσει να κάνω πράματα που δεν είναι για πουθενά, είναι για μένα»

ΕΙΝΑΙ χάρισμα να μπορείς να «απλώνεις» τη σκέψη σου πάνω σ’ ένα δίπολο: ο
λόγος σου να γίνεται βλέμμα και οι εικόνες σου να γίνονται (πυκνός) λόγος.
Αυτό είναι το πρώτο χάρισμα που διακρίνεις στα μάτια της Λίνας Νικολακοπούλου.
Κι έπειτα αρχίζεις να αποκαλύπτεις πίσω από τις λέξεις της ­ που εκφέρονται
θαρρείς με το βλέμμα ­ άλλες λέξεις, άλλες εικόνες, άλλους κόσμους,
πολύπλοκους μέσα στην απλότητά τους. Μία «μίνι κοσμοθεωρία ζωής», όπως θεωρεί
πως είναι κάθε τραγούδι ή κάθε δίσκος. Το μόνο που χρειάζεται είναι να πιάσεις
την άκρη του νήματος και να βυθιστείς…

Τα νιαουρίσματα των δύο γάτων της ήταν σαν να έκαναν απλώς μια ­ τρυφερή ­
εισαγωγή, στο παγωμένο απόγευμα. Το τραπέζι ανάμεσά μας έμοιαζε από την αρχή
να ευνοεί τις καταθέσεις. Και από τη στιγμή που ένα σύντομο τηλεφώνημα της
έδωσε την αφορμή να τοποθετηθεί απέναντι στη νέα δουλειά της με την Άλκηστη
Πρωτοψάλτη (από τις 5 Φεβρουαρίου στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά), πάνω στη
σύνθεση, σε ένα κοινό σενάριο, τόσων αγαπημένων της «μίνι κοσμοθεωριών», το
τραπέζι άρχισε να αλλάζει σχήμα, καθώς ετοιμαζόταν να δεχτεί το πρόσφορο του
λόγου της.

«Έχω μεγάλη ησυχία με το βήμα που γίνεται με την Άλκηστη. Καλό είναι να
φωτίζει κανείς τις δυνατότητες που έχει μέσα του, να τις επικοινωνεί, να τις
εκθέτει. Δεν πρέπει να φοβόμαστε πως αν θα ανεβάσει κανείς το επίπεδο του
κοινού θα δυσκολέψει τη ζωή του».

Η αρχική εξωστρέφεια χάνεται σιγά σιγά από το βλέμμα της. Βυθίζεται…

«Δεν θα μου φύγει εύκολα η όρεξη να κάνω προτάσεις μουσικών θεαμάτων,
βασισμένες στο τραγούδι. Υπάρχουν 3.000 τραγούδια στο μυαλό και την καρδιά
μου. Μια κοινωνία ολόκληρη, μια πολιτεία που κάθε τόσο της αλλάζω τη
ρυμοτομία, την κυκλοφορία. Συνδέω ­ όπως γίνεται και με τα λεωφορεία ­ νέες
περιοχές με άλλες, που προηγουμένως δεν είχαν γραμμές. Κι αυτά, τα τραγούδια,
περιμένουν να βγούνε και να συνδεθούνε.

Αγαπάω πολύ τους συνθέτες. Τσακώνομαι μαζί τους, φωνάζω, απαιτώ. Μου είναι ένα
γοητευτικό είδος. Αν μου φέρουν μια μουσική, σκοτώνομαι να τη φωτίσω. Να
αποδείξω ότι έχει νόημα…

»Εγώ, ένα πράγμα γυρεύω: να μη φεύγω από την πηγή. Ξέρω πως δεν είμαι εγώ η
πηγή. Είμαι ένας άνθρωπος που διψάει. Και η δίψα μου πρέπει να ‘ρχεται ύστερα
από πεζοπορία, από κούραση ­ όχι από φιλοδοξία. Να διψάω αληθινά γι’ αυτή τη
γεύση που ‘χει το νερό».

Η πεζοπορία τη φέρνει στο σήμερα. Στο «Ανθρώπων έργα» δίψασε για τη συμφιλίωση
με την ανθρώπινη ράτσα ­ και ξαναγύρισε στην πηγή που ‘χει αρχίσει να
αναβλύζει λάβα, «Σαν ηφαίστειο που ξυπνά».

«Είναι κάτι κολλώδες αυτό που ζούμε», λέει και το βλέμμα της σκοτεινιάζει.
«Αυτό που πρέπει να κάνει κανείς είναι να προετοιμάζεται. Όπως όταν βρέχει και
δεν μπορείς να βγεις έξω. Ε, τότε ανοίγεις ένα βιβλίο…

Είναι ουτοπικό να πιστεύει κανείς ότι επειδή εδραιώθηκε κάποτε αυτό (το
κολλώδες), δεν θα ανατραπεί. Η ζωή είναι μια αλλαγή.

Μου λείπει όμως που δεν έχουμε δημιουργούς, αλλά μόνον τραγουδιστές. Και
δημιουργούς εννοώ αυτούς που πράττουν, παρατηρούν, επιβραβεύουν το καλό δίπλα
τους. Αυτό είναι για μένα ο Καλλιτέχνης (με το κάπα κεφαλαίο): Ο άνθρωπος που
βλέπει γύρω του όλη τη δράση και περνάει στο συνειδητό του πόσο απαραίτητος
και μοναδικός είναι ο καθένας μας.

Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια είναι διαταραγμένη ­ κι αυτό δεν αφορά μόνον
τους καλλιτέχνες ­ και η έννοια του επαγγέλματος. Αρχίζουμε να συνθλιβόμαστε
κάτω από την πίεση αυτού που έχουμε διαλέξει να κάνουμε. Το “επαγγέλλομαι”
σημαίνει υπόσχομαι (ότι θα πράξω αυτό που διάλεξα). Κάτω από την έννοια αυτού
που λέμε “δουλειά”, όλα είναι σκοτεινά. Σαν να μην έχουμε ευθύνη.

Στην ουσία είναι λυτρωτική η στιγμή που μπορούν να υπάρχουν όλα: Ρούχα,
αυτοκίνητα, κινητά… Ό, τι θέλει κανείς μπορεί να το βρει. Αλλά όταν δεν
έχεις κοινωνικό ιστό υγιή και χρόνια τώρα δεν έχεις παιδεία, δεν σημαίνουν τίποτα…

Αν ήμουν σε κάποια επιτροπή για την διδακτέα ύλη, θα είχα πολύ δύσκολο έργο.
Άλλωστε, σε μια δεκαετία θα είναι άλλη η πραγματικότητα της εκπαίδευσης… Δεν
προχειρολογώ. Δεν λέω ότι ήταν εύκολα όλα και δεν τα κάναμε. Πρέπει να
σκέφτεται κανείς πόσο δύσκολα είναι και να βοηθήσει τον κόσμο να
νοηματοδοτήσει τον βίο του.

Τους βλέπω πάρα πολύ ήσυχους. Είναι ευχαριστημένοι όταν καταφέρνουν να
μικροκουμαντάρουν τις καριέρες τους ­ μην τους πιάσει η τσιμπίδα…

Από γεωγραφική θέση και παρελθόν πιστεύω ότι η Ευρώπη θα μας χρειαστεί στο
μέλλον. Σαν ένα χώρο που θα μοιάζει με άλλοθι για τον πολιτισμό της.
Αντιστοίχως θα περάσουν από την Ελλάδα πάρα πολλοί καλλιτέχνες, διανοούμενοι,
αθλητές. Εδώ είναι κάτι σαν χώρος επαλήθευσης. Αν συμβαίνουν όλα αυτά εδώ ­
φιέστες, διοργανώσεις… ­ μοιάζει ότι όλοι το εννοούν αυτό που πράττουν. Δεν
ξέρουμε όμως εμείς ποιοι είμαστε, για να ‘χει ουσία η συνάντησή μας μ’ αυτούς».

­ Απαισιόδοξη;

«Ούτε κατά διάνοια. Αν δεν κάνει κανείς καλή διάγνωση, δεν μπορεί να βρει καλή
θεραπευτική αγωγή».

Κρατάει χρόνια αυτή η κολόνια ­ και το αίσθημα που κατέθεσε η Λίνα στις συνεργασίες της (όπως εδώ, με τον Θάνο Μικρούτσικο και τη Χαρούλα Αλεξίου)

Η ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Βαγγελίτσα την φώναζαν οι γονείς της) Νικολακοπούλου φαίνεται πως
δεν άλλαξε τίποτε επάνω της στα πρώτα χρόνια της ζωής της. Μόνον στην Α’
Γυμνασίου, όταν μια μέρα την ρώτησαν το όνομά της, απάντησε «Λίνα». Και έγινε
η Λίνα Νικολακοπούλου. «Όταν έγραφα, στο “Διθέσιο”, “Κινητήρα και πλαίσιο στα
‘χω πειράξει”, μάλλον αυτό εννοούσα. Κάποια πράγματα πάνω μου τα άλλαξα, τα πείραξα.

Μου λένε πως με θυμούνται πάντα με μία κιθάρα. Εγώ δεν το θυμάμαι καθόλου.
Έκανα έξι χρόνια κλασική κιθάρα. Όταν άρχισα να γράφω δεν την ξανάπιασα στα
χέρια μου».

Μικρή μάζευε τα 45άρια του Πουλόπουλου. «Αυτό μου άρεσε τότε», λέει. Αλλά δεν
έμενε εκεί. Είχε τα μάτια, το νου της και την καρδιά της ανοιχτή σε όλα. «Δεν
υπήρχε είδος τραγουδιού που να μην του είχα δοθεί. Αν ήταν χορευτικό, το είχα
χορέψει. Αν ήταν μπαλάντα, είχα ρομαντζάρει στο μπαλκόνι μου. Αν ήταν ένας
θησαυρός, όπως “Τα παράλογα” του Χατζιδάκι, που τα αγόρασα σε δίσκο στη Β’
Γυμνασίου, ένιωθα μεν πως βρίσκομαι μπροστά σε κάτι που δεν καταλαβαίνω, αλλά
η καρδιά μου χτύπαγε δυνατά από το δέος. Δεν έλεγα ούτε για μια στιγμή “δεν το
καταλαβαίνω, άρα αυτό δεν λέει τίποτα”. Βιάζονται οι άνθρωποι να πουν πως δεν
καταλαβαίνουν. Προτιμούσα να δίνω στον εαυτό μου το περιθώριο να καταλάβει.
Είμαι εκεί γι’ αυτά που δεν καταλαβαίνω. Είμαι δική τους και θα έρθει η στιγμή…».

Η αισιοδοξία που μοιάζει να αποπνέει κάθε κύτταρό της την ώρα που τα μάτια της
Λίνας Νικολακοπούλου σε κοιτούν κατά πρόσωπο, ακολουθεί την ύπαρξή της από την
αρχή. «Μου άρεσε πάντοτε η έννοια του γλεντιού, του παιχνιδιού, της χαράς.
Αλλά την ίδια ώρα επιθυμούσα, βαθιά μέσα μου, να είμαι και απόμακρη. Αυτό που
είχα ζήσει πήγαινα, μόνη μου, να το επαναφέρω στη μνήμη, να το μηρυκάσω. Είχα
ανάγκη να το καταλάβω τι ήταν. Ακόμη το κάνω».

Αφήνεται να θυμηθεί τις απαρχές. Τις μέρες που την πρωτογνωρίσαμε να ακουμπά
αισθήματα πάνω στη φωνή της Άλκηστης Πρωτοψάλτη και τη μουσική του Γιάννη
Σπανού, στην «Έξοδο κινδύνου» το 1983 ή στο «Κυκλοφορώ κι οπλοφορώ», μαζί με
τον μουσικό συνοδοιπόρο της ­ και παντοτινό, θαρρείς, σύντροφο ζωής, από τα
χρόνια της Παντείου ­ Σταμάτη Κραουνάκη, το 1985.

Η ΦΥΓΗ

Το αναλυτικό της πνεύμα δίνει τα «γιατί» και τα «πώς» στα βήματα που
ακολούθησαν. Τα χρόνια που έγραφε «Στον κόσμο αυτό που ήρθαμε χορτάσαμε
γκρεμό» για τις «Μοίρες», στο «Μαμά γερνάω» ή «Προσωπικά εγώ τρελαίνομαι το
παραμύθι σου και να ‘μαι και να φαίνομαι» στη φωνή της Ελένης Δήμου.

Τότε που οι εικόνες των στίχων της άρχισαν να γίνονται και εικόνες της σκηνής,
για να φέρουν τα πάνω κάτω στο μουσικό όραμα της νύχτας μας. «Στο Zoom, το
“Παραδέχτηκα” ήταν ένα γλέντι στο δρόμο», θυμάται. «Σαν να θες να ενωθείς με
κάθε περαστικό, με τη φόρα που έχει η χαρά, την ώρα που θέλει να χορέψει.

Στο Γκάζι, το “Ανθρώπων έργα”, με τη σκηνή γεμάτη με δέντρα, ήταν για μένα η
έννοια πως ο εσωτερικός μας κόσμος είχε αρχίσει να πηγαίνει προς τη φύση. Ήταν
τα έργα και οι ημέρες ενός ανθρώπου της πόλης, η καθαρότητα της σκέψης του, η
έννοια της φυγής και η ανάγκη να μη φύγει, αλλά να μείνει να παλέψει».

Κι έπειτα, στο «Χάραμα» με τη Δήμητρα Γαλάνη, σ’ ένα χώρο ιστορικό για το
ελληνικό τραγούδι. «Ήταν μια ανάγκη να φωτιστούν τραγούδια δύο τριών
δεκαετιών, που δεν τα άκουγα να παίζονται. Δεν χρειάστηκε τίποτα, παρά μόνον
μια σπουδαία τραγουδίστρια σαν τη Δήμητρα, που είπε το “Ναι”. Και πέρασαν από
εκεί τρεις γενιές, Έλληνες και ξένοι ­ που έλεγαν πως αυτό δεν συμβαίνει
πουθενά στον κόσμο: Τρεις γενιές να λένε απ’ έξω τα ίδια λόγια».

Λίγο πριν από τη νέα κατάθεση μιας «μίνι κοσμοθεωρίας ζωής» στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη, τον Νίκο Αντύπα και τον Δημήτρη Παπαϊωάννου

ΜΙΛΑΕΙ σπάνια δημοσίως.

«Αν τα λες κάθε χρόνο αυτά, αρχίζεις και γοητεύεσαι από τον εαυτό σου, απ’
αυτά που λες. Δεν σε έβαλε κανείς να λες. Ξεχνάς γιατί έχεις γεννηθεί», ξεκαθαρίζει.

«Αν μιλάω καμιά φορά είναι για να μην είμαι ύπουλη. Που και που πρέπει να λέω
το γιατί, για να μπορώ πραγματικά να σωπάσω. Δεν έχω φθάσει ακόμη στο σημείο η
σιωπή μου να είναι γαλήνη. Έχω ακόμη εκρήξεις». Μ’ αυτό το βλέμμα – λόγο η
Λίνα δεν παύει να παρατηρεί. Συλλέγει εικόνες, τις μορφοποιεί, τις αναλύει. Κι
έπειτα τις περιγράφει… «Αυτό που συνέβη τη νύχτα της παραμονής Πρωτοχρονιάς
στην Πλατεία Συντάγματος με λύτρωσε. Γιατί μου νομιμοποίησε αυτό που χρόνια με
χάλαγε στην Ελλάδα και πάλευα μέσα μου και αγανακτούσα για το τι τελικά
συμβαίνει. Τώρα το είδα να ξεσπάει. Είδα ότι οι δημόσιοι άνδρες, ο δήμαρχος
Αθηναίων εν προκειμένω, αποφάσισαν ότι αυτό θα είναι το δώρο τους για τους
δημότες αυτής της πόλης. Αντιστοίχως, στην Πολιτιστική Πρωτεύουσα πίστεψαν ότι
ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς ήταν αυτός που θα έπρεπε να κλείσει τη χρονιά. Κατά τη
γνώμη μου, το… χάος. Για μένα εκείνη την ημέρα καταλύθηκε το Σύνταγμα ­ όχι
μόνον η πλατεία. Πρέπει ο καθένας λοιπόν να κοιτάξει να απελευθερωθεί από την
αγωνία του συλλογικού και να εκπέμπει ό,τι πιστεύει. Προτιμώ να γνωρίζω την
πραγματικότητα για να προλαβαίνω να τηρώ μέσα μου αυτό που λέγεται αναλογία.

Είμαστε άνθρωποι που έχουμε έρθει σε αδιέξοδο, που δεν προλαβαίνουμε να
μορφωθούμε ­ ούτε θέλουμε ­ και το μόνο που θέλουμε είναι να έχουμε λεφτά για
να μεθάμε τις νύχτες; Και ο δήμαρχος αυτής της πόλης είπε “Ναι, θα τους δώσω
αυτό που επιθυμούν” ή κομπλιμεντάρισε αυτό που είναι δίπλα μας; Τι έχει συμβεί
αληθινά; Θα ‘θελα κάποιος να μου πει».

ΤΑ ΚΑΝΑΛΙΑ

«Δεν είναι κακό να μη σε έχει απασχολήσει ο πολιτισμός αυτής της χώρας ­ και
να φανούν ανέτοιμοι οι δήμοι και οι καλλιτέχνες. Απλώς εγώ το θίγω. Να δούμε
τι πραγματικά συμβαίνει. Όταν τα ιδιωτικά κανάλια δανειοδοτούνται από το
κράτος, εκείνο τα ενισχύει για να εκπέμπουν τι; Στην Αμερική, όταν ένα κανάλι
φαλιρίσει, πάει φαλίρισε. Εδώ τι συμβαίνει;».

­ Μιλάμε για μαζική υστερία ή για ενίσχυση του τίποτα;

«Μας βολεύει αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή. Και τους πάνω και τους κάτω».

­ Έχεις να προτείνεις λύση;

«Αρκετοί το έχουν καταλάβει και έχουν βγάλει τον εαυτό τους έξω απ’ αυτό το
τρένο. Πρέπει να συνεχίσουν να πράττουν και να φέρονται όπως πιστεύουν πως
ήταν αυτή η χώρα. Το πιο ήρεμο πράγμα του κόσμου προτείνω. Αντί να αγανακτείς
και να θεωρείς τον εαυτό σου περιθώριο, να έχεις χιούμορ και να έχεις τις
αξίες σου. Όχι σκληρές ­ και αρτηριοσκληρωτικές. Αξίες σαν καλογυμνασμένους
μύες, ζωντανές. Έτοιμες να φάνε μια μπουνιά και να δώσουν άλλη μία».