ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ουτοπία πεθαίνει τελευταία

Αρίγκο Κολόμπο. Ο Ιταλός καθηγητής, πρώην μαθητής του Χάιντεγκερ, διδάσκει εδώ και είκοσι χρόνια τις ουτοπίες

Τα μεγάλα όνειρα ­ λέει ένα παλιό ρητό ­ πεθαίνουν νέα, όπως οι ήρωες της
φαντασίας μας. Και οι ουτοπίες, που από τα όνειρα τρέφονται, βραχεία ζωή
έχουν. Μα τις έχουμε ανάγκη, όσο και τις ευαισθησίες μας.

«ΕΙΝΑΙ καιρός να θέσουμε αντιμέτωπο τον καθημερινό μας κόσμο με τα ουτοπικά
μας ιδεώδη. Αυτό είναι απαραίτητο γιατί τα ιδανικά που υπηρετήσαμε μέχρι
σήμερα αποσυντίθενται με τέτοια ταχύτητα, ώστε πολύ σύντομα ο πνευματικός μας
κόσμος θα είναι γυμνός σαν τα εγκαταλελειμμένα σπίτια, ενώ την ίδια ώρα μια
ολοκληρωτική κατάπτωση θα απειλεί θεσμούς που άλλοτε έμοιαζαν ακατανίκητοι».

Τα λόγια αυτά είναι από το περίφημο βιβλίο του Λιούις Μάμφορντ «Η Ιστορία της
Ουτοπίας», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1922 και από τότε έχει κάνει αλλεπάλληλες
εκδόσεις. Τα ίδια λόγια θα μπορούσε κανείς να προφέρει και σήμερα. Γιατί αν οι
ουτοπίες των αρχών του αιώνα έσπειραν τον τρόμο, τον θάνατο και την
απογοήτευση, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραιτηθούμε διά παντός από την
επιθυμία να ξαναφτιάξουμε τον κόσμο σε βάσεις πιο ηθικές και πιο δίκαιες. Να
φωνάζουμε «Η φαντασία στην εξουσία» και «Το κράτος δεν αλλάζει, ανατρέπεται»,
όπως έκαναν οι γάλλοι εξεγερμένοι τον Μάη του ’68. Ή να φωνάζουμε «Λεφτά ­
πολλά ­ έχουν τ’ αφεντικά», όπως κάνουν οι γάλλοι άνεργοι τον Γενάρη του ’98.
Να φωνάζουμε πάντως ­ για να μη μας ξεχνάνε.

Κι όταν δεν έχουμε πια έμπνευση, να απευθυνόμαστε για ιδέες στο Πανεπιστήμιο
του Λέτσε. Εκεί, μια ομάδα τρελών επιστημόνων μελετούν και διδάσκουν εδώ και
είκοσι χρόνια τις ουτοπίες. Επικεφαλής τους είναι ο Αρίγκο Κολόμπο, φιλόσοφος
και πρώην μαθητής του Χάιντεγκερ. Ο Κόζιμο Κουάρτα έχει ειδικευτεί στον
Πλάτωνα, η Λάουρα Τόντο έχει μελετήσει τις ουτοπίες του 18ου αιώνα με έμφαση
στον Φουριέ, ο Τζουζέπε Σκιαβόνε έχει αφοσιωθεί στις αγγλικές επαναστάσεις και
η Έλενα Φαμπρίτσιο διδάσκει την ηθική της επικοινωνίας, από τη σκοπιά κυρίως
του Χάμπερμας.

«Από το μηδέν προτιμώ το είναι, τον άνθρωπο, με τα σχέδιά του και τους
προβληματισμούς του για μια πιο δίκαιη κοινωνία», λέει ο Κολόμπο,
συμπυκνώνοντας τις πεποιθήσεις της ομάδας του. Με τα άλλα μέλη της
πανεπιστημιακής κοινότητας τι σχέση έχουν; «Στην αρχή οι άλλοι καθηγητές μάς
αντιμετώπιζαν ως εξωγήινους. Σιγά-σιγά όμως συνήθισαν την παρουσία μας, παρ’
όλο που βρισκόμαστε στον αντίποδα της παραδοσιακής διδασκαλίας. Σε μας, οι
προπτυχιακοί φοιτητές είναι ίσοι με τους καθηγητές κι αυτό η ακαδημαϊκή τάξη
το αντιμετωπίζει καχύποπτα. Αυτό που δεν αμφισβήτησαν ποτέ είναι η σοβαρότητα
των ερευνών μας. Τα περισσότερα μέλη της ομάδας είναι καθηγητές που βγήκαν από
το ’68 και ίσως γι’ αυτό η ακαδημαϊκή τους καριέρα να είναι μπλοκαρισμένη. Δεν
μας πειράζει όμως, σημασία έχει να διατηρούμε την αυτονομία μας».

Όσο για τους φοιτητές, η ανταπόκρισή τους είναι θερμή: τα πέντε με έξι
τελευταία χρόνια, οι εγγεγραμμένοι στη σχολή τετραπλασιάστηκαν.