ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η χρονιά των «ναρκωτικών»

Από τότε που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες άρχισαν να αντιμετωπίζουν την χρήση των
λεγόμενων «ναρκωτικών» ουσιών ως πρόβλημα, η αναζήτηση λύσης στο πρόβλημα αυτό
ήταν αντικείμενο μεγάλων και ιδεολογικοποιημένων συζητήσεων.

ΣΤΟΝ απόηχο του Μάη του ’68 και των θεωριών του, η πρώτη σύγκρουση ήταν κυρίως
ανάμεσα στην ψυχαναλυτική και την φαρμακευτική προσέγγιση για την θεραπεία των
τοξικομανών. Τα τελευταία χρόνια η μεγάλη διαχωριστική γραμμή βρίσκει από τη
μια πλευρά τους «συντηρητικούς» οπαδούς των παραδοσιακών μεθόδων και από την
άλλη τους «φιλελεύθερους» οπαδούς μιας πολιτικής περιορισμού των ιατρικών και
κοινωνικών ζημιών από την κατάχρηση «ναρκωτικών». Οι πρώτοι υποστηρίζουν τις
πολιτικές καταστολής και οι δεύτεροι πολιτικές αποποινικοποίησης της χρήσης
των ουσιών.

Παρακολουθούμε χρόνια τώρα την παθιασμένη ανταλλαγή επιχειρημάτων, λιγότερο
επιστημονικών και περισσότερο ιδεολογικών, ανάμεσα στους «απαγορευτικούς» και
τους «αντιαπαγορευτικους», σε μια δημόσια συζήτηση εν πολλοίς αγκυλωμένη και
ελάχιστα παραγωγική. Μα η αυγή του νέου χρόνου βρίσκει την Ευρώπη σε αλλαγμένο
κλίμα. Στην μια μετά την άλλη ευρωπαϊκή χώρα η ιδεολογική καθαρότητα και οι
υστερικές «σταυροφορίες» δίνουν τη θέση τους στον ρεαλισμό και την
αποτελεσματικότητα. Και αναζητείται ένας νέος δρόμος, ένας «τρίτος δρόμος» για
την αντιμετώπιση των «ναρκωτικών».

Ίσως επειδή η αίσθηση του αδιεξόδου γίνεται ασφυκτικότερη και οι στατιστικές
επιβεβαιώνουν ότι η αυστηρότητα της καταστολής είναι ευθέως ανάλογη της
φονικής εξάπλωσης των ουσιών. Ή ίσως επειδή ό,τι δεν έκαναν τα ιδεολογικά
επιχειρήματα το κατόρθωσαν οι επιδημίες του AIDS και της ηπατίτιδας, που
υποχρέωσαν και τους πιο συντηρητικούς και έμφοβους αντιπάλους των
αντιαπαγορευτικών μεθόδων να βάλουν νερό στο κρασί τους και να αποδεχθούν
πρακτικές ιδεολογικά προβληματικές ­ όπως η χορήγηση μεθαδόνης ή τα
προγράμματα για καθαρές σύριγγες ­ που απέδειξαν, όμως, στην πράξη την
αποτελεσματικότητά τους. Το αποτέλεσμα, πάντως, είναι οι αγκυλώσεις να
κάμπτονται και οι πολιτικές να διαμορφώνονται ­ αργά και με τίμημα εκατομμύρια
χαμένες ή κατεστραμμένες ζωές νέων κάθε χρόνο ­ κάτω από το πρόσημο του ρεαλισμού.

Το 1998 μπορεί, λοιπόν, να εξελιχθεί σε μια χρονιά-σταθμό για την αντιστροφή
της αδιέξοδης πορείας της Ευρώπης προς την ολοένα και μεγαλύτερη εξάπλωση
ολοένα και πιο αυστηρά απαγορευμένων ουσιών…

Το παράδειγμα της Γαλλίας είναι ίσως το πιο ενδεικτικό. Γιατί η Γαλλία είναι
μια από τις ευρωπαϊκές χώρες με την αυστηρότερη και πλέον συντηρητική
νομοθεσία για την καταστολή της χρήσης «ναρκωτικών ουσιών». Ο δρακόντειος
νόμος που διώκει τη χρήση των ψυχοτρόπων ψηφίστηκε το 1970 και ισχύει ακόμη ­
παρά τις μεγάλες και συχνά θυελλώδεις συζητήσεις, τις δεκάδες εκθέσεις
αρμοδίων επιτροπών και τις εισηγήσεις ειδικών. Μα από το 1995 κι ύστερα
εφαρμόζεται με συνέπεια μια εκτεταμένη καμπάνια χορήγησης μεθαδόνης, προσφοράς
καθαρής σύριγγας και αποτροπής των συλλήψεων και των καταδικαστικών αποφάσεων
για χρήση κάνναβης. Αποτέλεσμα: οι θάνατοι από υπερβολική δόση μειώνονται κατά
20% τον χρόνο και το φαινόμενο των μολύνσεων από χρήση κοινής σύριγγας
μειώθηκε δραστικά.

Έτσι φθάσαμε πριν από δύο εβδομάδες σε μια μεγάλη διήμερη σύσκεψη 300 ειδικών,
υπό τον υπουργό Υγείας της Γαλλίας, οι οποίοι παραμέρισαν τις παλιές οξείες
διαφωνίες τους και κατέληξαν σε ομόφωνα συμπεράσματα: Ότι, πρώτον, οι παλιές
παθιασμένες διαφωνίες «απαγορευτικών» – «αντιαπαγορευτικών» είναι
ξεπερασμένες. Ότι ο αυστηρός νόμος του ’70 πρέπει επειγόντως να αλλάξει. Κι
ότι, πειραματικά έστω, πρέπει να δοκιμαστούν οι πρακτικές της
αποποινικοποίησης της χρήσης όλων των ουσιών και της ελεγχόμενης νομιμοποίησης
της κάνναβης.

Αντίστοιχες κινήσεις, αντίστοιχα συμπεράσματα συναντούμε και σε άλλες, μέχρι
πρόσφατα αυστηρά απαγορευτικές, ευρωπαϊκές χώρες. Οι αλλαγές έρχονται. Και
είναι δύσκολο να αφήσουν ανεπηρέαστη και τη χώρα μας ­ κι ας έκλεισε εδώ ο
χρόνος μάλλον απογοητευτικά: με τις φωνές των εξημμένων που ζητούν επαναφορά
της θανατικής ποινής· με τους κυνηγούς κεφαλών να εξακολουθούν να επικηρύττουν
το κεφάλι του Γιώργου Παπανδρέου· και με την άτυχη εκείνη περί ναρκωτικών
πρωθυπουργική παρέμβαση να έχει αποδώσει μόνον εφόδους αστυνομικών στα σχολεία
και συλλήψεις δεκαπεντάχρονων παιδιών με λίγα γραμμάρια χασίς στην τσέπη.