ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Γιορτάζοντας τον θάνατο

Φιλοδωρήματα (το σκίτσο από τον «Νιου Γιόρκερ»)

Ας μην ξενίσει, φίλοι, που η στήλη ασχολείται σήμερα με τον θάνατο. Τέτοιες
γιορτινές μέρες είναι ίσως πιο εύκολη η συμφιλίωση μαζί του.

ΠΕΡΙΕΡΓΟ, στ’ αλήθεια: τα 7 από τα 10 θέματα της χρονιάς, όπως τα αξιολόγησε
το «Ασοσιέιτεντ Πρες», έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με τον θάνατο. Ο θάνατος της
Νταϊάνας. Ο θάνατος της μητέρας Τερέζας. Η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον
Τόνυ Μπλαιρ, δηλαδή ο θάνατος των ιδεωδών του Εργατικού Κόμματος. Ο θάνατος
των τουριστών στο Λούξορ. Ο θάνατος του Ντενγκ. Ο θάνατος της ειρήνης στη Μέση
Ανατολή. Η σφαγή των ανταρτών της οργάνωσης Τουπάκ Αμάρου στο Περού.

Με θανάτους, δεκάδες θανάτους από δύο αεροπορικές τραγωδίες αποχαιρετά και η
Ελλάδα το 1997. Ίσως να φταίει όλος αυτός ο πόνος, ίσως πάλι να ‘ναι τα χρόνια
που περνούν, και η στήλη αναζητεί με τόση αγωνία κουλτούρες και πολιτισμούς
που κοροϊδεύουν τον θάνατο και οργανώνουν τελετές χαράς για να τον εξορκίσουν.
Σε όλη την υποσαχάρια Αφρική ­ γράφει η «Ουάσιγκτον Ποστ» ­ οι κηδείες είναι
πρωτότυπες και πολύχρωμες εκδηλώσεις που ενσαρκώνουν τις ισχυρότερες
παραδόσεις και πεποιθήσεις της ηπείρου. Τα παιδιά των νεκρών ανατίθενται σε
νέους γονείς και οι πενθούντες έχουν μακρές και παθιασμένες συζητήσεις με τον
νεκρό. Η ατμόσφαιρα δεν είναι καταθλιπτική, αλλά σχεδόν γιορταστική.

Ο Χολάλα Νόρτεϋ ήταν πολύ αγαπητός στο Τέσι, μια πόλη κοντά στην Άκκρα, την
πρωτεύουσα της Γκάνας. Για τριάντα χρόνια δούλευε ταξιτζής σ’ ένα ξενοδοχείο
και το ταξί του, μια παλιά Μερσεντές, είχε γίνει σήμα κατατεθέν. Όταν πέθανε
λοιπόν, τον περασμένο μήνα, οι φίλοι του αποφάσισαν να τον θάψουν σ’ ένα
αντίγραφο του αυτοκινήτου του. Απευθύνθηκαν σ’ ένα διάσημο σχεδιαστή φερέτρων,
τον Τζόζεφ Τέττε, που έκανε πολύ καλή δουλειά. Η ξύλινη Μερσεντές που
κατασκεύασε είχε τέσσερις πόρτες, υαλοκαθαριστήρες, καθρέφτες με πραγματικό
τζάμι, κεραία ραδιοφώνου, εξάτμιση, ανακλαστήρες και το γνωστό έμβλημα στο
καπώ. Μπορεί κάποιος να είναι φτωχός στη ζωή του, είπε ο Τέττε, αλλά όταν
πεθαίνει δεν είναι πια φτωχός.

Όταν οι 30 συγγενείς έφεραν τη σορό του Νόρτεϋ στο σπίτι, επτά ηλικιωμένες
γυναίκες βάλθηκαν να τον ετοιμάσουν για να τον δεχθούν τα πνεύματα. Έβαλαν στο
φέρετρο βαμβάκι, πολλές πλάκες σαπούνι, σφουγγάρια, ξυράφια, ταλκ, κάμφορα,
ένα πλαστικό κύπελλο, ένα κουτάλι και ένα άσπρο μπλουζάκι. «Του δίνουμε τα
πάντα, για να μη χρειαστεί τίποτα στον κόσμο των πνευμάτων», είπε μια γυναίκα.
«Αν θελήσει τσάι, θα έχει κύπελλο. Αν θελήσει κακάο, θα έχει κουτάλι. Αν θέλει
να ευπρεπιστεί, έχει χτένα». Τον έπλυναν. Τον έντυσαν. Τον ασήμωσαν. Και τον
ξεπροβόδισαν για την τελευταία του κατοικία.

Κρίμα που η ορθόδοξη παράδοση είναι τόσο αυστηρή με τον θάνατο. Κρίμα που δεν
μπορούμε να θάβουμε τους νεκρούς μας με γέλια και τραγούδια. Ίσως τότε ο πόνος
της Κλειώς, που αποχαιρέτησε σήμερα για τελευταία φορά τον αγαπημένο της,
κάπως να μετριαζόταν.