Σύγκρουση στο Ιράν

Σύγκρουση κορυφής. Ο πνευματικός ηγέτης Αλί Χαμενεΐ (αριστερά) και ο πρόεδρος Μοχάμαντ Χαταμί είναι τα δύο πρόσωπα της ιρανικής εξουσίας. (Φωτό Ρώυτερ)

Ο ένας καταφέρεται εναντίον της «αλαζονικής Αμερικής», ο άλλος ζητεί διάλογο
με τη Δύση και ιδιαίτερα με την Αμερική. Ο Αλί Χαμενεΐ και ο Μοχάμαντ Χαταμί
άφησαν την περασμένη εβδομάδα να φανούν οι εσωτερικές αντιθέσεις του ιρανικού
καθεστώτος· και την Κυριακή ο Χαταμί αιφνιδίασε δηλώνοντας ότι θα στείλει «στο
εγγύς μέλλον ένα ιστορικό μήνυμα προς το μεγάλο αμερικανικό έθνος», για το
οποίο δήλωσε πως τρέφει «τον μεγαλύτερο σεβασμό».

ΟΙ ΑΝΑΛΥΤΕΣ πιστεύουν ότι το μήνυμα αυτό θα έχει φιλοσοφικό περιεχόμενο και θα
περιέχει το όραμα του προέδρου Χαταμί για μια παγκόσμια και περιφερειακή
ειρήνη μέσω αυτού που ο ίδιος αποκαλεί «διάλογο των πολιτισμών» ­ μια θέση την
οποία εξέθεσε μάλιστα την προηγούμενη εβδομάδα στους μουσουλμάνους ηγέτες που
συμμετείχαν στη σύνοδο κορυφής της Οργάνωσης Ισλαμικής Διάσκεψης στην
Τεχεράνη. Πλησιάζοντας ωστόσο τις ΗΠΑ, επισημαίνουν οι αναλυτές ­ οι οποίοι
συμβουλεύουν παράλληλα τις Ηνωμένες Πολιτείες να δεχθούν τον κλάδο ελαίας που
τους τείνει ο ιρανός πρόεδρος ­ ο Χαταμί μπορεί όχι μόνο να αντιμετωπίσει μια
απόρριψη από την Ουάσιγκτον που θα τον φέρει σε πολύ δύσκολη θέση, αλλά και να
κατηγορηθεί από τα εκατομμύρια αφοσιωμένους Ιρανούς ισλαμιστές επαναστάτες που
επί 19 χρόνια μετά την επανάσταση του 1979 πολεμούν τις «συνωμοσίες» του
«Μεγάλου Σατανά», με άλλα λόγια των Ηνωμένων Πολιτειών.

ΜΑΙΝΕΤΑΙ Η ΜΑΧΗ

Ανάμεσα σ’ αυτούς τους τελευταίους είναι ο πνευματικός ηγέτης του Ιράν, ο
αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και ο πρώην πρόεδρος της χώρας Ακμπάρ Χασεμί
Ραφσαντζανί. Λιγότερο από πέντε μήνες μετά την εκλογή του Χαταμί στην
προεδρία, η μάχη φαίνεται πως μαίνεται στην κορυφή του ιρανικού κράτους. Η
«ριζοσπαστική» παράταξη που υποστηρίζει τον Χαταμί με τη βοήθεια των
μετριοπαθών ζητεί περισσότερες εξουσίες για τον πρόεδρο εις βάρος των
συντηρητικών και του Χαμενεΐ, δηλαδή των παραδοσιακών στυλοβατών του
πολιτικο-κληρικού συστήματος του Ιράν. Ο Χαταμί, ο οποίος ανέλαβε προεδρικά
καθήκοντα στις αρχές Αυγούστου, εξελέγη τον Μάιο κερδίζοντας το 69% των ψήφων
με αντίπαλο τον συντηρητικό πρόεδρο του Κοινοβουλίου Αλί Ακμπάρ Νατέγ-Νουρί,
ευνοούμενο του αγιατολάχ Χαμενεΐ. Η συζήτηση για την κατανομή των εξουσιών
στην κορυφή της εξουσίας, η οποία ως τώρα περιοριζόταν στους κύκλους των
διανοουμένων, επεκτάθηκε μετά την εκλογή του Χαταμί με διαδηλώσεις, τον
Νοέμβριο, της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Με επικεφαλής τον χοτζατολεσλάμ Αλί
Ακμπάρ Μοχτασεμί, η παράταξη αυτή ζήτησε περισσότερες εξουσίες για τον Χαταμί,
ιδιαίτερα «τον έλεγχο των δυνάμεων της τάξης και της δικαστικής εξουσίας»,
όπου κυριαρχούν οι συντηρητικοί και ο αγιατολάχ Χαμενεΐ.

ΟΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΙ

Επιπλέον, ριζοσπαστικές πανεπιστημιακές οργανώσεις ζήτησαν ο πνευματικός
ηγέτης της επανάστασης να εκλέγεται στο εξής με καθολική ψηφοφορία, να είναι
υπεύθυνος έναντι του Κοινοβουλίου και να περιορισθούν οι προνομίες του.

Η συντηρητική παράταξη απάντησε επαναλαμβάνοντας την άνευ όρων υποστήριξή της
στο πρόσωπο και τα καθήκοντα του ηγέτη της επανάστασης και καταγγέλλοντας τους
«φιλελεύθερους». Μια σύντομη εκεχειρία διαλύθηκε όταν ο αγιατολάχ Αλί
Μονταζερί, παλιός δελφίνος του Χομεϊνί και προσωπικότητα μεταξύ των
«ριζοσπαστών», αμφισβήτησε κι αυτός την ανώτατη πολιτική αρχή του θρησκευτικού
ηγέτη.

Το αποτέλεσμα ήταν να λεηλατηθεί η θεολογική σχολή του Μονταζερί στην ιερή
πόλη Κομ και ο Χαμενεΐ να κατηγορήσει τον αντίπαλό του για «προδοσία» ­ χωρίς
όμως να μπορεί να κάνει το παραμικρό εναντίον του, καθώς στο σιιτικό ισλάμ δεν
προβλέπεται τιμωρία ενός αγιατολάχ.

Η ΕΝΤΑΣΗ μεταξύ σκληρών και μετριοπαθών κλιμακώθηκε την Κυριακή με τη σύλληψη
της πιο εξέχουσας προσωπικότητας της φιλελεύθερης αντιπολίτευσης, του Ιμπραήμ
Γιαζντί. Ο Γιαζντί, γενικός γραμματέας του Κινήματος για την Απελευθέρωση του
Ιράν (MLI), συνελήφθη αρχικά για ανάκριση, αλλά αργότερα μεταφέρθηκε στις
περιβόητες φυλακές Εβίν της Τεχεράνης όπου εξακολουθεί να κρατείται χωρίς να
έχουν γίνει γνωστές οι κατηγορίες οι οποίες τον βαρύνουν. Το MLI δεν έχει
νομική υπόσταση, αλλά είναι ανεκτό από τους κληρικούς γιατί αντιτίθεται στο
καθεστώς και όχι στην αρχή της ισλαμικής δημοκρατίας. Ο Γιαζντί είχε επιδιώξει
να μετάσχει στις τελευταίες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές, αλλά οι αρχές
είχαν απορρίψει την υποψηφιότητά του.