ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι σιωπές της Ιστορίας

Βορκούτα, 1945. Το ανθρακωρυχείο αυτό ήταν ένα από τα σκληρότερα στρατόπεδα εργασίας του γκουλάγκ

Τελικά πόσα είναι τα θύματα του κομμουνισμού; Πενήντα εκατομμύρια; Ογδόντα; Ή
να τα στρογγυλέψουμε στα εκατό;

ΣΤΟΝ εκδοτικό οίκο Robert Laffont τα είχαν σχεδιάσει όλα στην εντέλεια εδώ και
τρία χρόνια. Το βιβλίο θα έβγαινε μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου του
1997 για να συμπέσει με τα ογδοντάχρονα της Οκτωβριανής Επανάστασης. Οι
συγγραφείς είχαν βρεθεί, η δουλειά είχε μοιραστεί, το έργο προχωρούσε. Ένα δεν
είχε προβλεφθεί: ότι ο άνθρωπος που είχε αναλάβει να γράψει την εισαγωγή, ο
Φρανσουά Φυρέ, θα εγκατέλειπε ξαφνικά τον μάταιο τούτο κόσμο. Και ότι ο
αντικαταστάτης του θα προκαλούσε μια διαμάχη που παραλίγο να τινάξει στον αέρα
όλο το σχέδιο.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε τελικά την περασμένη εβδομάδα ύστερα από μια σειρά
συμβιβασμών. Ο Στεφάν Κουρτουά δέχθηκε η επίμαχη εισαγωγή του να χαρακτηριστεί
«κεφάλαιο πρώτο» και ο τίτλος του πονήματος να είναι «Η Μαύρη Βίβλος του
Κομμουνισμού» αντί για το «Η Βίβλος των Κομμουνιστικών Εγκλημάτων» που είχε
προτείνει. Επέβαλε όμως τον υπότιτλο: «Εγκλήματα, τρόμος, καταστολή». Και
βέβαια παρέμειναν στο κείμενό του όλα τα αποσπάσματα που είχαν προκαλέσει τη
μήνι των συναδέλφων του. Όπως η σύγκριση του κομμουνισμού με τον ναζισμό. Ο
ισχυρισμός ότι «η εγκληματική διάσταση είναι ίδιον του κομμουνιστικού
συστήματος». Και, πάνω απ’ όλα, το μαγικό νούμερο: ο συνολικός αριθμός των
θυμάτων του κομμουνισμού σε όλο τον κόσμο.

«Τα γεγονότα είναι ατράνταχτα και δείχνουν ότι τα κομμουνιστικά καθεστώτα
διέπραξαν εγκλήματα εναντίον 100 περίπου εκατομμυρίων ανθρώπων, έναντι 25
εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού», γράφει ο Κουρτουά. Ψέματα, αναφωνεί ο
Νικολά Βερτ που έγραψε το κεφάλαιο της Σοβιετικής Ενωσης: «Εγώ υπολόγισα ότι
οι νεκροί στη χώρα αυτή φτάνουν τα 15 εκατομμύρια κι αυτός πρόσθεσε άλλα
πέντε». Ο Ζαν-Λουί Μαργκολέν, που μελέτησε τα κομμουνιστικά καθεστώτα της
Ασίας και ιδιαίτερα τη γενοκτονία του Πολ Ποτ, βεβαιώνει ότι δεν μίλησε ποτέ
για 1 εκατομμύριο νεκρούς στο Βιετνάμ. Όσο για τη σύγκριση του κομμουνισμού με
τον ναζισμό, οι δύο ιστορικοί τη βρίσκουν απαράδεκτη. Ο πρώτος ήταν ένα
σύστημα που αποσκοπούσε στην απελευθέρωση του ανθρώπου ­ τονίζουν ­ ενώ ο
δεύτερος ήταν ένα ρατσιστικό δόγμα που απέρριπτε τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων.

Έτσι ή αλλιώς, η συζήτηση άνοιξε. Όχι μόνο για τον αριθμό των θυμάτων του
κομμουνισμού, που αντικειμενικοί ιστορικοί υπολογίζουν σε 80 εκατομμύρια αλλά
που περικλείει σε τελευταία ανάλυση ένα στοιχείο αυθαιρεσίας. Αλλά και για τη
θέση του τρόμου στα κομμουνιστικά καθεστώτα, όπως και για τις ευθύνες του
Λένιν για τον τρόμο αυτόν. Ογδόντα χρόνια μετά τον κόκκινο Οκτώβρη και τρία
πριν από το τέλος του αιώνα, οι ιστορικοί προσπαθούν να κάνουν «τις σιωπές της
Ιστορίας να μιλήσουν». Όπως λέει ο συγγραφέας Ζαν-Λυκ Ντομενάκ στη
«Λιμπερασιόν, μετά την Ιστορία των εξουσιών και την Ιστορία των κοινωνιών
έχουμε επιτέλους την Ιστορία των καταπιεσμένων και των θυμάτων.