«Καταρρέει η οικογένεια»

Έρχεται η διάλυση. Ο Φουκουγιάμα ταράζει τα νερά με νέα θεωρία-βόμβα

Οι προηγμένες κοινωνίες κινδυνεύουν να διαλυθούν και να βυθιστούν στο χάος,
όχι από τα οικονομικά τους προβλήματα αλλά από τα… οικογενειακά. Η νέα αυτή
θεωρία, που προκαλεί ήδη συζητήσεις στην Αμερική και την Ευρώπη, αναφέρεται
κυρίως στις σχέσεις του γάμου. Και ανήκει σε έναν γνωστό «ταραξία» θεωρητικό:
τον Φράνσις Φουκουγιάμα.

Ο ΦΟΥΚΟΥΓΙΑΜΑ είχε προκαλέσει αίσθηση ­ και αρκετές αντιδράσεις ­ για τη
μελέτη του για το «Τέλος της Ιστορίας», όπου υποστήριζε ότι με την εξάπλωση
της δημοκρατίας και του καπιταλισμού θα έπαυαν οι ιδεολογικές αναζητήσεις και
οι έριδες για το ποιο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα θα έπρεπε να εφαρμοστεί.

«ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ»

Τώρα, ο Αμερικανός (ιαπωνικής καταγωγής) κοινωνιολόγος και πρώην σύμβουλος του
Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ταράζει τα νερά με το «Τέλος της Τάξης», το νέο του έργο
που μόλις κυκλοφόρησε στην Αγγλία. (F. Fukuyama: «The End of Order», Social
Market Foundation).

Η οικογένεια, λέει ο συγγραφέας, καταρρέει. Στην Αμερική τα διαζύγια
πληθαίνουν, οι γάμοι διαρκούν λιγότερο και τα παιδιά που μεγαλώνουν με ένα
γονιό αντί για δύο είναι όλο και περισσότερα.

Η Αριστερά, που υπεραμύνεται του κράτους-πρόνοιας, αποδίδει την κατάρρευση του
γάμου στις οικονομικές συνθήκες (ανεργία, έλλειψη κρατικής προστασίας κ.λπ.).
Και διακηρύσσει ότι η γιατρειά βρίσκεται στην αύξηση των κοινωνικών δαπανών.

Η Δεξιά, αντίθετα, δεν δίνει μεγάλη σημασία στην πρόνοια. Αυτή μάλιστα θεωρεί
ότι το «πολύ κράτος» οδηγεί σε φτώχεια και έτσι αποτελεί την πηγή του κακού
μάλλον παρά τη θεραπεία του. Κατά τη Δεξιά, για τη διάλυση της οικογένειας
φταίει επίσης ο φεμινισμός, η αθεΐα κ.λπ.

ΟΥΔΕΙΣ ΕΧΕΙ ΔΙΚΙΟ

Καμιά από τις δύο πλευρές δεν έχει δίκιο, λέει ο Φουκουγιάμα. Ή μάλλον, έχουν
από λίγο δίκιο και οι δύο. Εκείνο όμως που πραγματικά συμβαίνει είναι ότι
έχουν «παρακμάσει» και οι άντρες και οι γυναίκες.

«Από τον άντρα, στην εποχή μας, δεν αναμένεται καν να εκτελέσει τις
υποχρεώσεις που επιβάλλει ένας γάμος. Αλλά ούτε από τη γυναίκα αναμένεται».

Στη δεκαετία του ’50, πάνω από το 80% των παντρεμένων Αμερικανίδων έμεναν
έγκυοι, και αυτό έθετε τους άντρες τους προ των ευθυνών τους, να προσφέρουν
δηλαδή ό,τι πρέπει στην οικογένεια.

Η διάδοση των αντισυλληπτικών και η μαζική είσοδος των γυναικών στον χώρο της
εργασίας άλλαξε εντελώς την εικόνα: ο άντρας δεν νιώθει πια αρκετά υπεύθυνος
για μια οικογένεια που καλά καλά δεν υπάρχει.

Η γυναίκα, επίσης, η οποία θεώρησε την καταστολή της μητρότητας και το
υπαλληλίκι ως «κατάκτηση», περιμένει όλο και λιγότερα από τον σύζυγο.

Έτσι ­ πάντα κατά τον Φουκουγιάμα ­ δημιουργούνται νέες «ανεύθυνες»
καταστάσεις: όπου ο άντρας διαλύει εύκολα τις συμβιώσεις του, άσχετα αν κάνει
μερικά παιδιά με κάθε διαδοχική ­ ή ταυτόχρονη ­ σύντροφο. Και όπου η γυναίκα,
ακόμη και όταν μένει στο σπίτι για ένα διάστημα, δεν σκέφτεται παρά πώς να
διασφαλίσει το εργασιακό μέλλον της, γιατί ζει με τον διαρκή φόβο της εγκατάλειψης.

Ο Φουκουγιάμα παραθέτει σωρεία αριθμών και επίσημων εκθέσεων για να εξηγήσει
τη «μεγάλη ρήξη». Αλλά το τέλος της έγγαμης «τάξης», όπως το περιγράφει, έχει
ήδη προκαλέσει το μένος των φεμινιστριών, καθώς και αρκετών αντρών. Και η
συζήτηση για τη νέα βόμβα του Φουκουγιάμα προβλέπεται να διαρκέσει ­ ίσως έως
την επόμενη βόμβα.