ΠΡΟΣΩΠΑ Η Παλιά Γέφυρα της Ειρήνης

Πρέντραγκ Ματβέγεβιτς. «Στα πράσινα νερά του Νερέτβα βρίσκονται ακόμη όλες οι αναμνήσεις της νιότης μου»

Η επιχείρηση για την ανοικοδόμηση της Παλιάς Γέφυρας του Μόσταρ άρχισε τη
Δευτέρα. «Οι πέτρες της είναι το νεκροταφείο μας», λέει ο Πρέντραγκ Ματβέγεβιτς.

ΓΕΝΝΗΜΕΝΟΣ από ρώσο ορθόδοξο πατέρα και από καθολική κροάτισσα μητέρα στο
Μόσταρ, ο συγγραφέας έλειπε από τη γενέτειρά του από το 1990. «Μόνο τώρα που
επέστρεψα καταλαβαίνω πραγματικά τι συνέβη. Όλες αυτές οι εκατοντάδες εικόνες
που έβλεπα ξανά και ξανά στην τηλεόραση… Ψεύτικες, αφηρημένες, μακρινές.
Αυτή είναι η τραγωδία της πραγματικότητας. Η δική μου τραγωδία». Οι
βομβαρδισμοί έχουν καταστρέψει το σπίτι, όπου γέρασαν οι γονείς του, και το
σχολείο, όπου ανακάλυψε τη λογοτεχνική του κλίση· και, βέβαια, το παλιότερο
μνημείο της πόλης του, την Παλιά Γέφυρα, κατασκευασμένη το 1566 από τον
αρχιτέκτονα Χαϊρουντίν, και σύμβολο της συμβίωσης των Κροατών και των
Μουσουλμάνων. Η γέφυρα ανατινάχθηκε το Νοέμβριο του 1993 από τις κροατικές
δυνάμεις, στην προσπάθειά τους να απομονώσουν τους Μουσουλμάνους στη δυτική
όχθη του Νερέτβα. Τη Δευτέρα, ούγγροι δύτες και δύο γερανοί της πολυεθνικής
δύναμης άρχισαν να ανελκύουν από τον βυθό του ποταμού τις πέτρες της για να
την ξαναστήσουν. «Θυμάμαι κάθε πέτρα, νομίζω πως θα τις γνώριζα μία προς μία»,
λέει στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα» ο συγγραφέας των βιβλίων «Μεσογειακή Σύνοψη»
και «Κόσμος Πρώην», ο οποίος επισκέπτεται πλέον τη Βοσνία με ιταλικό
διαβατήριο. «Εκεί κάτω, μέσα στα πράσινα νερά του Νερέτβα, βρίσκονται ακόμη
όλες οι αναμνήσεις της νιότης μου».

Είναι μνήμες ειρήνης, «τα καρπούζια που αφήναμε να παγώσουν στο νερό, η
αναρριχώμενη τριανταφυλλιά και η αγριοσυκιά, τα μπάνια που κάναμε όλοι μαζί,
Καθολικοί, Ορθόδοξοι, Μουσουλμάνοι, οι βουτιές των πιο τολμηρών από τη γέφυρα
­ πηδούσαν στο κενό από ύψος 27 μέτρων». Δεν είχαν τότε διαφορές που να τους
χώριζαν; «Ξεχωρίζαμε ο ένας από τον άλλο από την ποιότητά μας μάλλον, παρά από
τα ονόματα».

Η ανέλκυση των υλικών της γέφυρας, το στέγνωμα και το ξεχώρισμά τους για να
χρησιμοποιηθούν και πάλι θα πάρει πολύ χρόνο, ενώ ο αντιπρόσωπος της UNESCO
στη Βοσνία Κόλιν Κάιζερ λέει πως δεν υπάρχει ακόμη κάποια οριστική προσφορά
για την ανακατασκευή της. Ωστόσο ο Ματβέγεβιτς ελπίζει: «Είμαι σίγουρος ότι
μια μέρα, που δεν θα ‘ναι και τόσο μακρινή, η Παλιά Γέφυρα θα ασπρίζει και
πάλι πάνω από τον Νερέτβα και θα χρησιμεύει και πάλι γι’ αυτό που χρησίμευε
παλιότερα, να φέρνει κοντά τα δύο κομμάτια της πόλης», το κροατικό και το
μουσουλμανικό. Κάτι που ωστόσο δεν έχει καταφέρει η πρόχειρη γέφυρα που
στήθηκε στη θέση της: ο Σλόμπονταν Πράλγιακ, ο κροάτης στρατηγός που
κατέστρεψε την Παλιά Γέφυρα με οβίδες και πυρά αρμάτων μάχης, δήλωσε το
Σαββατοκύριακο ότι θα το ξανάκανε, αν χρειαζόταν…