Οι… θυγατρικές των κομμάτων

Γιάννης Σουλαδάκης, Γιάννης Βαρβιτσιώτης και ο αείμνηστος Γρηγόρης Γιάνναρος ιδρυτικά στελέχη των ινστιτούτων των τριών κομμάτων

Τη θεωρητική αναζήτηση, την έρευνα και τον προβληματισμό αγάπησαν ξαφνικά τα
ελληνικά πολιτικά κόμματα ­ και είτε ενισχύουν τα υπάρχοντα «θυγατρικά» τους
ινστιτούτα είτε σπεύδουν ­ αυτά που δεν έχουν ­ να ιδρύσουν νέα.

Η ΕΞΗΓΗΣΗ είναι μάλλον απλή: βάσει του νόμου για την επιχορήγηση των κομμάτων,
κάθε εκπροσωπούμενος στη Βουλή σχηματισμός θα λάβει επιπλέον επιχορήγηση 10%
για τη χρηματοδότηση εταιρείας ή ινστιτούτου πολιτικής έρευνας ­ και βέβαια τα
κόμματα δεν είναι διατεθειμένα να χάσουν αυτά τα χρήματα.

Στα υπάρχοντα ινστιτούτα προσετέθη χθες και αυτό του ΣΥΝ, το οποίο ονομάζεται
Εταιρεία πολιτικού προβληματισμού Νίκος Πουλατζάς. Τη συγκρότησή του είχε
αναλάβει ο αείμνηστος Γρηγόρης Γιάνναρος, ενώ πρόεδρός του είναι ο καθηγητής
του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Γιώργος Τσιάκαλος. Στο διοικητικό του συμβούλιο
μετέχουν επιστήμονες και διανοούμενοι του ευρύτερου αριστερού χώρου, όπως ο
Σπύρος Ασδραχάς, ο Άγγελος Ελεφάντης, ο Φίλιππος Ηλιού, ο Νίκος Κοτζιάς και ο
Παναγιώτης Νούτσος.

ΑΠΟ ΤΟ ’94

Την πρωτοπορία στον θεσμό διεκδικεί δικαίως το ΠΑΣΟΚ, καθώς το Ινστιτούτο
Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών (ΙΣΤΑΜΕ) ­ το οποίο στη συνέχεια πήρε και
το όνομα «Ανδρέας Παπανδρέου» ­ ιδρύθηκε το 1994, πολύ πριν υπάρξει ο νόμος
για την επιχορήγησή του. Πρόεδρός του είναι ο Γιάννης Σουλαδάκης, ο οποίος και
έστειλε τον κανονισμό λειτουργίας του Ινστιτούτου τόσο στον Γρηγόρη Γιάνναρο
όσο και στον Γιάννη Βαρβιτσιώτη ­ ο οποίος έχει αναλάβει τη συγκρότηση του
Ινστιτούτου Δημοκρατίας της Ν.Δ. ­ προκειμένου να «πάρουν ιδέες». Μάλιστα, ο
κ. Σουλαδάκης πρόκειται και να παρακολουθήσει το συνέδριο για τον κοινωνικό
αποκλεισμό που διοργανώνει από σήμερα η εταιρεία «Νίκος Πουλατζάς».

Για να πετύχει η προσπάθεια ενός ινστιτούτου ­ λέει το μέλος του Εκτελεστικού
Γραφείου του ΠΑΣΟΚ ­ «χρειάζεται κέφι και διαθέσιμους ανθρώπους», τα οποία η
Χαριλάου Τρικούπη φαίνεται να διαθέτει. Όπως διαθέτει κι έναν προϋπολογισμό
340 εκατομμυρίων ­ ποσό ουδόλως ευκαταφρόνητο, εάν λάβει κανείς υπόψη του ότι
η εργασία στο ΙΣΤΑΜΕ είναι σε εθελοντική βάση και τα χρήματα μπορούν να
διατίθενται με ευχέρεια για πλήθος εκδηλώσεων.

ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

Ο κ. Σουλαδάκης αντιπαρέρχεται τον προβληματισμό που έχει αναπτυχθεί στην
Ευρώπη, αλλά και σε ορισμένους κύκλους στην Ελλάδα, ότι παραγωγή και ανάπτυξη
θεωρίας και επιστήμης δεν μπορεί να γίνει από κομματικά ινστιτούτα. «Είναι
θέμα αντίληψης ­ όταν υπάρχει αυτονομία δράσης αυτός ο προβληματισμός δεν έχει
αντικείμενο», λέει.

Στο ίδιο πνεύμα κινείται και ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης, ο οποίος υποστηρίζει ότι
το Ινστιτούτο Δημοκρατίας ­ που ο ίδιος θα επιθυμούσε να λάβει και το όνομα
«Κωνσταντίνος Καραμανλής» ­ δεν θα έχει κομματικές ταμπέλες. Φιλοδοξεί ακόμη
να στελεχωθεί από πρόσωπα που δεν έχουν κομματικούς δεσμούς με τη Ν.Δ. και
διαθέτουν κύρος στην ελληνική κοινωνία, αρνείται, ωστόσο, να αναφέρει κάποια
συγκεκριμένα ονόματα και θεωρεί ως μεγαλύτερο στόχο αυτών των ινστιτούτων το
να «ενδιαφερθούν ξανά οι νέοι για την πολιτική ­ και όχι απαραιτήτως για τα κόμματα».

«Παλιά καραβάνα» στο ζήτημα της θεωρητικής επεξεργασίας από συγκεκριμένο φορέα
είναι και το ΚΚΕ ­ το Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών λειτουργεί από το 1975, όταν
πρόεδρός του ήταν ο καθηγητής Γ. Ιμβριώτης. Όπως λέει ο διευθυντής του, Νίκος
Κυρίτσης, σκοπός του Κέντρου είναι «η έρευνα και μελέτη βασικών προβλημάτων
της ελληνικής κοινωνίας, από τη σκοπιά της μαρξιστικής λενινιστικής
κοσμοθεωρίας και με βάση τις ανάγκες του εργατικού κινήματος».

Η ΙΔΕΑ των Ινστιτούτων δεν είναι ελληνική ­ μολονότι, όπως λένε ορισμένοι,
αποτέλεσε το ιδανικό προπέτασμα για να αυξηθούν τα χρήματα που λαμβάνουν τα
κόμματα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Στη Δυτική Ευρώπη λειτουργούν εδώ και
δεκαετίες ­ και έχουν στο ενεργητικό τους πρωτοποριακές πολιτικές ιδέες, που
στην εποχή τους τα έφεραν σε… αντίθεση ακόμη και με το «μητρικό» κόμμα.

Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γερμανία, όπου τα τρία μεγάλα
κόμματα διαθέτουν το δικό τους Ινστιτούτο. Οι Χριστιανοδημοκράτες έχουν το
Αντενάουερ, οι Σοσιαλδημοκράτες το Έμπερτ και οι Φιλελεύθεροι το Νόιμαν.

Μολονότι είναι πολύ κοντά στα κόμματα, ακολουθούν μια ανοικτή πολιτική και
δίδουν έμφαση στη «ζύμωση» ιδεών. Για παράδειγμα, τα γερμανικά Ινστιτούτα
τοποθετήθηκαν για τη Διακυβερνητική Διάσκεψη πολύ πριν ανακοινώσουν τα κόμματα
τις θέσεις τους ­ οι οποίες, σε πολλές περιπτώσεις, δεν ήταν ταυτόσημες. Τα
τελευταία χρόνια, και στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης,
παρατηρείται άνθηση των Ινστιτούτων ­ ενώ στη μακρά δυτικοευρωπαϊκή παράδοση
ξεχωρίζει το «Γκράμσι» της Ιταλίας, το «Όλαφ Πάλμε» της Σουηδίας και το «Ζαν
Ζορές» της Γαλλίας.