1000 γιατροί και φαρμακοποιοί στη «μαύρη» λίστα του ΙΚΑ

«ΜΑΥΡΗ λίστα» με παραπάνω από 1.000 γιατρούς και φαρμακοποιούς, οι οποίοι
παραβιάζουν τους κανόνες χορήγησης φαρμάκων στους ασφαλισμένους, είναι ήδη
έτοιμη στην ειδική υπηρεσία του ΙΚΑ, που δημιουργήθηκε τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Η υπηρεσία αυτή έχει στόχο να εντοπίζει τα κρούσματα κατευθυνόμενης
συνταγογραφίας και να αποκαλύπτει τους γιατρούς ή τους φαρμακοποιούς που δεν
τηρούν τους νόμους και τη δεοντολογία, η οποία επιβάλλεται στο λειτούργημά
τους. Από τις 1.136 περιπτώσεις που εντόπισε το μηχανογραφικό «μάτι» του ΙΚΑ,
οκτώ οδεύουν ήδη προς τον εισαγγελέα.

Από αυτές, σύμφωνα με στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους «ΤΑ ΝΕΑ»:

* Οι πέντε υποθέσεις αφορούν εξόφληση συνταγών που είχαν εκδοθεί εν αγνοία των
ασφαλισμένων. Και

* οι τρεις, υποθέσεις προσθήκης επιπλέον φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων στις
συνταγές που είχαν φέρει για εκτέλεση οι ασφαλισμένοι.

Άλλες 28 υποθέσεις αφορούν ανεύρεση ταινιών γνησιότητας που είχαν αφαιρεθεί
από φάρμακα ­ προφανώς για να εισπραχθούν δεύτερη φορά.

Σε άλλον κατάλογο της ειδικής υπηρεσίας του ΙΚΑ εντοπίζονται γιατροί, οι
οποίοι είτε συνταγογραφούν περισσότερα κουτιά φαρμάκων από όσα χρειάζεται ο
ασφαλισμένος είτε έχουν ποσοστό μηνιαίας φαρμακευτικής δαπάνης που φτάνει σε
ύψη τα οποία δεν δικαιολογούνται από την ιατρική παροχή υπηρεσιών τους προς
τους ασφαλισμένους. Να σημειωθεί ότι στον κατάλογο δεν περιλαμβάνονται φάρμακα
που χορηγούνται σε χρόνιες παθήσεις, όπως καρκίνο, καρδιαγγειακά, διαβήτη
κ.λπ. για τα οποία οι γιατροί, όταν χρειάζεται, δίνουν μεγαλύτερες ποσότητες.

Ενδεικτικά:

* Τον Φεβρουάριο του 1997, γιατρός χωρίς ειδικότητα στα Καμίνια, εμφανίζεται
με μηνιαία φαρμακευτική δαπάνη 11.064.200 δρχ., ενώ παθολόγος στην Αγία
Παρασκευή εμφανίζεται με μηνιαία δαπάνη 11.510.092 δραχμές και στο 67% των
πελατών του έγραφε στη συνταγή τουλάχιστον δύο κουτιά.

* Τον Μάρτιο του 1997, παθολόγος στη Δάφνη εμφανίζει μηνιαία φαρμακευτική
δαπάνη 12.756.417 δρχ. και ποσοστό συνταγών, με τουλάχιστον δύο κουτιά, που
φτάνει το 70%, ενώ άλλος παθολόγος στη Γλυφάδα με μηνιαία φαρμακευτική δαπάνη
11.894.915 δρχ. και ποσοστό τουλάχιστον δύο κουτιών, σχεδόν στο 73% των
συνταγών του. Και για τους δύο έχει ήδη κινηθεί διαδικασία απόλυσης.

* Τον Απρίλιο του 1997, ψυχίατρος στο Χαϊδάρι εμφανίζει μηνιαία φαρμακευτική
δαπάνη 10.297.429 δρχ. Το εντυπωσιακό είναι ότι στο 50% των συνταγών του
αναγράφει πάνω από δύο κουτιά και τα φάρμακα που συνταγογραφεί είναι σε
ποσοστό 17,23% εκτός της λίστας του ΙΚΑ. Τον ίδιο μήνα, καρδιολόγος στον
Πειραιά εμφανίζει μηνιαία φαρμακευτική δαπάνη 12.606.448 και ποσοστό 82% με
τουλάχιστον δύο κουτιά.

ΑΝΑΣΤΑΤΗ είναι όλη η φαρμακευτική αγορά, εδώ και μήνες, με την πολύμηνη
καθυστέρηση ανακοίνωσης των νέων τιμών φαρμάκων, που θα ανακοινωθούν με τη
μορφή «λίστας» φαρμάκων, η οποία θα ισχύσει για όλα τα ασφαλιστικά ταμεία ­
όπως τουλάχιστον είναι η πρόθεση της Κυβέρνησης.

Η προσπάθεια για μια ορθολογικότερη χρήση των φάρμακων και ο περιορισμός της
αλόγιστης χρήσης τους (αλλά και οικονομικοί λόγοι, φυσικά) οδήγησαν πολλές
χώρες στην καθιέρωση λίστας φαρμάκων (θετικής ή και αρνητικής) με τα φάρμακα
που καλύπτουν (ή δεν καλύπτουν) οι ασφαλιστικοί οργανισμοί.

ΣΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ

Επτά χώρες στην Ευρώπη έχουν θετική λίστα (Αυστρία, Βέλγιο, Γαλλία, Δανία,
Πορτογαλία, Ιρλανδία και Φινλανδία), τρεις έχουν αρνητική (Γερμανία, Αγγλία,
Λουξεμβούργο) και τέσσερις (Ιταλία, Ολλανδία, Σουηδία και Ισπανία) έχουν ακόμη
αυστηρότερους κανόνες, με θετική και αρνητική λίστα φαρμάκων που αποκλείονται
από τη χρηματοδότηση και δεν καλύπτονται από τα Ταμεία. Σ’ αυτά τα φάρμακα η
συμμετοχή του ασθενούς είναι 100% και στις αρνητικές λίστες ορισμένων χωρών
αναφέρονται ονομαστικά. Στην Ιταλία η λίστα αυτή περιελάμβανε 4.500 φάρμακα
περίπου ως το ’94, οπότε αναπροσαρμόστηκε και περιορίστηκε στα 771 φάρμακα.

Ας σημειωθεί ότι το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει θεωρήσει νόμιμη την
ενέργεια των κρατών που επέβαλαν περιορισμούς στη χρηματοδότηση ή αποκλεισμό
συγκεκριμένων προϊόντων ­ αρκεί ο αποκλεισμός να στηρίζεται σε επιστημονικά κριτήρια.

Στην Ελλαδα μόνο το ΙΚΑ έχει εφαρμόσει θετική λίστα από το 1991 και τώρα
συζητείται η εφαρμογή μιας τέτοιας λίστας σε όλους τους ασφαλιστικούς
οργανισμούς, θέση απέναντι στην οποία υπάρχουν πολλές αντιδράσεις από άμεσα ενδιαφερομένους.

Η «λίστα» του ΙΚΑ περιλαμβάνει 2.000 από τα 3.000 φάρμακα ευρείας κυκλοφορίας,
ενώ αλλά 3.400 φάρμακα είναι μικρής κυκλοφορίας, κυρίως αντίγραφα.

Στην πραγματικότητα όλοι οι γιατροί είναι ελεύθεροι να συνταγογραφήσουν όποιο
φάρμακο θέλουν ­ ακόμη και οι γιατροί του ΙΚΑ που μπορούν να γράψουν φάρμακο
εκτός λίστας ως «αναντικατάστατο». Αυτό, άλλωστε, αποδεικνύεται από τα
στοιχεία της υπηρεσίας που ελέγχει, μηχανογραφικά, τη συνταγογραφία των
γιατρών του ΙΚΑ.

ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΠΑΡΑΒΙΑΖΟΥΝ

Καταστάσεις που έχουν στη διάθεσή τους τα «ΝΕΑ» δείχνουν ότι όλοι οι γιατροί
γράφουν φάρμακα εκτός λίστας, σε ποσοστό που αρχίζει από το 3% και σε αρκετές
περιπτώσεις ξεπερνάει το 50%. Υπάρχουν, μάλιστα, και ορισμένες εντυπωσιακά
ακραίες περιπτώσεις συνταγογράφησης φαρμάκων εκτός λίστας, όπως για παράδειγμα:

* Παθολογος στη Ρόδο με 68,29% των συνταγών του εκτός λίστας.

* Ορθοπεδικός στη Μαγνησία με 57,30% ή και 63,68% των συνταγών του εκτός
λίστας, ανάλογα με τον μήνα. Ο ίδιος έδινε στην πλειοψηφία των συνταγών του
διπλά και τριπλά κουτιά σε μια μηνιαία φαρμακευτική δαπάνη, που κυμαίνεται
μεταξύ 7,5 και 22,5 εκατ. δρχ.

Στη λίστα φαρμάκων του ΙΚΑ περιλαμβάνονται είτε πρωτότυπα φάρμακα, υπό τον όρο
ότι κυκλοφορούν στη χώρα παραγωγής τους και σε τρεις ακόμη ευρωπαϊκές χώρες
και αντίγραφα, υπό τον όρο ότι έχουν εγκριθεί από το Ανώτατο Υγειονομικό
Συμβούλιο και έχει εγγραφεί στη λίστα το πρωτότυπο της ίδιας δραστικής ουσίας
και η τιμή τους είναι κατά 14% μικρότερη του πρωτότυπου (σύμφωνα με απόφαση
του υπουργείου Εμπορίου).

ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ

Η επέκταση της λίστας στα αλλά Ταμεία κρίνεται από την Κυβέρνηση ως αναγκαίο
μέτρο για τους εξής λόγους, όπως διατυπώθηκαν από τον υπουργό Υγείας Κ.
Γείτονα και τον υφυπουργό Κοιν. Ασφαλίσεων Ν. Φαρμάκη (που υποστήριξαν την
εφαρμογή του μέτρου στη σχετική συζήτηση στο υπουργικό συμβούλιο):

* Εξυγιαίνει τη φαρμακευτική περίθαλψη με τον αποκλεισμό από τον κατάλογο των
φαρμάκων, που η αποτελεσματικότητα τους και η ασφάλειά τους δεν είναι
βιβλιογραφικά τεκμηριωμένη.

* Επιβραδύνει τους μηχανισμούς υποκατάστασης καταξιωμένων αλλά φθηνών φαρμάκων
από αλλά ακριβότερα, που είναι και μια αιτία της αύξησης της συνολικής δαπάνης
για το φάρμακο και έτσι συμβάλλει στον εξορθολογισμό των τιμών των φαρμάκων
που κυκλοφορούν.

* Αποθαρρύνει την αθρόα κυκλοφορία νέων ιδιοσκευασμάτων, αφού η αναθεώρηση της
λίστας γίνεται μια φορά τον χρόνο από ειδική επιτροπή, όπως προβλέπεται από
διάταξη που πέρασε τον Γενάρη στον νόμο για τη σύσταση κλάδου κύριας ασφάλισης
στον ΟΓΑ.

«Βασικό μέλημα της πολιτικής της κυβέρνησης, όπως τονίζει ο υπουργός Υγείας,
είναι η εξασφάλιση της ποιότητας και της επάρκειας του φάρμακου, αλλά και η
εξασφάλιση φθηνού φαρμάκου για τον Έλληνα και τον ασφαλιστικό του οργανισμό.

Η χώρα μας έχει το θλιβερό προνόμιο να είναι στις πρώτες χώρες σε κατανάλωση
φαρμάκων, ιδιαίτερα ορισμένων κατηγοριών, όπως τα αντιβιοτικά. Η φαρμακευτική
δαπάνη έχει φτάσει το 1996 τα 584 δισ. από 87 και κάτι που ήταν το 1987. Η
αύξηση αυτής της δαπάνης οφείλεται στην υπερσυνταγογράφηση, στην πολυφαρμακία,
στην εξέλιξη των τιμών, στην αύξηση των ποσοτήτων και φυσικά στην υποκατάσταση
φθηνών φάρμακων από ακριβά φάρμακα».

ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΘΗΚΑΝ

Ήδη, η ειδική επιτροπή υπό τον καθηγητή κ. Μουτσόπουλο έχει παραδώσει στους
αρμόδιους υπουργούς μια λίστα των δραστικών ουσιών των φαρμάκων που
κυκλοφορούν στην Ελλαδα, αλλά και μια αρνητική λίστα.

Από τη λίστα αποκλείστηκαν ουσίες που κρίθηκαν αναποτελεσματικές ή μη χρήσιμες
από αυτές που κυκλοφορούν στην Ελλαδα αφού, όπως τόνισε ο υφυπουργός
Κοινωνικών Ασφαλίσεων κ. Ν. Φαρμάκης, δεν υπήρχε μέχρι τώρα καμία διαδικασία
ελέγχου. Όχι ουσίες επικίνδυνες, ζημιογόνες, αλλά ουσίες που δεν έχουν θέση
στη λίστα.

Ελήφθη υπόψη το ημερήσιο κόστος θεραπείας, όπως προκύπτει, ως μέσος όρος της
τιμής των πρωτότυπων. Άρα, λέει ο κ. Φαρμάκης κάθε αντίγραφο ή παραγόμενο στην
Ελλαδα φάρμακο είναι στη λίστα. Στη λίστα περιλαμβάνονται, επίσης, φάρμακα
που… εξαιρέθηκαν από τα κριτήρια εξαίρεσης διότι κρίθηκαν απαραίτητα ή
μοναδικά. Τέτοιες κατηγορίες φαρμάκων είναι αυτά που χορηγούνται στους
αιμορροφιλικούς, τα θρομβολυτικά, τα αντιρετροϊκά (σ.σ. για το AIDS), τα
αντικαταθλιπτικά, τα αντικαρκινικά κ.ά. ή φάρμακα που η αξία τους είναι πολύ
χαμηλή, αλλά είναι ευρείας κατανάλωσης, αναγκαία φάρμακα που θεωρήθηκε ότι
χρειάζονται ειδική στήριξη.

Ο ΤΡΟΠΟΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ

Τέλος, στη λίστα αναφέρονται τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται μόνο στο
νοσοκομείο ή συνταγογραφούνται με ειδικούς περιορισμούς (π.χ. αντιβιοτικά
τρίτης γενιάς, που θα πρέπει να χορηγούνται με ειδικό αντιβιόγραμμα).

Η λίστα περιλαμβάνει 2.800 φάρμακα από τα 4.500 φάρμακα που κυκλοφορούν (σ.σ.:
άλλες 2.000 περίπου έχουν αποσυρθεί από τις ίδιες τις εταιρείες, χωρίς να έχει
ανακληθεί η άδεια κυκλοφορίας τους), αλλά δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμη διότι
συναρτάται με τη διαδικασία τιμολόγησης, η οποία έχει καθυστερήσει εδώ και μήνες.

Εν τούτοις ήδη εκφράζονται πολλές επιφυλάξεις για το αν θα εφαρμοστεί τελικά,
αλλά και αντιδράσεις ως προς την αποτελεσματικότητά της εξαιτίας του τρόπου
κατάρτισής της που χαρακτηρίζεται με αρκετά βαριές εκφράσεις.

Ιδιαίτερα από όσους μετέχουν στο σύστημα παραγωγής, διακίνησης και διάθεσης
των φαρμάκων, οι οποίοι προετοιμάζονται για δραστικές αλλαγές, η αναμονή των
οποίων έχει αναστατώσει εδώ και καιρό τη φαρμακευτική αγορά.

ΠΑΝΩ από το 30% των ιατρικών συνταγών εκτελείται «υπόγεια». Την ίδια στιγμή οι
συναλλαγές μεταξύ κάποιων φαρμακοποιών και γιατρών και η παράνομη
συνταγογραφία εξαπλώνονται συνεχώς. Αυτά και πολλά άλλα «παθολογικά» φαινόμενα
της λίστας φαρμάκων του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΙΚΑ) διαπιστώνονται
από τον διοικητή του ΙΚΑ σε ενημερωτικό σημείωμά του προς το διοικητικό
συμβούλιο του Ιδρύματος.

Το πρόβλημα έχει αρχίσει να προσλαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις για τους
ασφαλισμένους. Τα στοιχεία μιλάνε από μόνα τους: περίπου 800.000 συνταγές
εκτελούνται κάθε μήνα μόνο στην Αθήνα, με αποτέλεσμα η διασταύρωση να έχει
γίνει από δύσκολη έως αδύνατη.

«Το πρόβλημα είναι τεράστιο», παραδέχεται ο διοικητής του ΙΚΑ, Γρηγόρης
Σολωμός.

«Ο έλεγχος γίνεται με μεγάλη δυσκολία και “σκοντάφτει” σε πραγματικές
αδυναμίες. Οι φαρμακοποιοί, για παράδειγμα, γνωρίζουν την αδυναμία ελέγχου μας
και σπεύδουν να την εκμεταλλευθούν».

ΑΧΑΛΙΝΩΤΗ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΙΑ

Για το 1996 η φαρμακευτική δαπάνη του ΙΚΑ έφτασε τα 136 δισεκατομμύρια
δραχμές, δηλαδή παρατηρήθηκε μια αύξηση 12,4% σε σχέση με το 1995. Η περίοδος
μεταξύ Ιουνίου 1994 και Αυγούστου 1995, όταν η κατάσταση είχε βελτιωθεί
σημαντικά και η πτώση της φαρμακευτικής δαπάνης υπήρξε θεαματική, φαίνεται να
έχει περάσει ανεπιστρεπτί…

Σε ενημερωτικό σημείωμα του διοικητή του ΙΚΑ, στις 29 Φεβρουαρίου 1996,
περιγράφονται οι λόγοι που διόγκωσαν το πρόβλημα.

Σε αυτό αναφέρονται ότι η αντίδραση γιατρών και φαρμακοποιών για την πτώση του
τζίρου τους που σημειώθηκε την περίοδο εκείνη, η «αχαλίνωτη συνταγογραφία» που
χαρακτηρίζει τους νοσοκομειακούς και τους αγροτικούς γιατρούς, η κυκλοφορία
των ιδιοσκευασμάτων με «λίαν υψηλή τιμή» και η έλλειψη μηχανοργάνωσης του ΙΚΑ
και ικανού προσωπικού των φαρμακευτικών υπηρεσιών ήταν οι κυριότερες αιτίες
που συνέβαλαν ώστε η φαρμακευτική δαπάνη του ΙΚΑ να ξαναπάρει τον δρόμο προς
την… ανηφόρα.

ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΠΟ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Μπροστά στην κατάσταση αυτή η διοίκηση του ΙΚΑ πήρε μια ριζοσπαστική απόφαση,
αναθέτοντας τον έλεγχο όλων των συνταγών κάθε μήνα σε μια ιδιωτική εταιρεία. Η
ενέργεια αυτή, που θα πάρει σάρκα και οστά πολύ σύντομα υπό την εποπτεία
πάντοτε του ΙΚΑ, έχει ως στόχο να θέσει και πάλι την κατάσταση, που τείνει να
λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, υπό τον έλεγχο του Ιδρύματος. Μέχρι σήμερα,
όπως εξηγεί ο κ. Σολωμός, ο έλεγχος γινόταν με δειγματοληψία στο 10% των
συνταγών. Η διαδικασία αυτή, που έχει φτάσει μέχρι το 1989, θα συνεχιστεί
μέχρι να ολοκληρωθεί, ενώ τα τρέχοντα στοιχεία θα επεξεργάζεται σύντομα η
ιδιωτική εταιρεία.

Η πρωτοβουλία αυτή, που, όπως τονίζουν στελέχη του ΙΚΑ, ήρθε ως άμεσο
επακόλουθο των ελλείψεων σε προσωπικό, εντάσσεται στην συνολική προσπάθεια που
κάνει η διοίκηση του ΙΚΑ να μειώσει τη φαρμακευτική δαπάνη. Η συγκρότηση
Επιτροπής, η στοιχειώδης μηχανοργάνωση και παρακολούθηση του συνταγογραφικού
προφίλ του γιατρού (που περιλαμβάνει την «ακτινογραφία» 1.200 γιατρών κάθε
μήνα, με στόχο να βρεθούν αυτοί που χορηγούν φάρμακα εκτός της λίστας, που
συνηθίζουν να χορηγούν πάνω από ένα κουτί ανά συνταγή, που «προτιμούν» φάρμακα
από συγκεκριμένες εταιρείες) «ελπίζουμε να συμβάλλει στην εξοικονόμηση
χρήματος», σύμφωνα με τον κ. Σολωμό.

Φαίνεται, όμως, ότι υπάρχουν και άλλα προβλήματα με τη λίστα του ΙΚΑ. Όπως
λέει ο αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Ι. Στ.
Παπαδόπουλος, το 14% των φαρμάκων που καταναλώνονται «δεν εμπεριέχονται στη
διεθνή βιβλιογραφία και η αποτελεσματικότητά τους είναι αμφισβητήσιμη».
«Αποτέλεσμα είναι να σπαταλώνται 18 δισεκατομμύρια δραχμές τον χρόνο, που θα
μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή δύο νοσοκομείων», λέει ο ίδιος.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΔΑΠΑΝΗ

Και όλα αυτά τη στιγμή που η δαπάνη για φάρμακα είχε ξεπεράσει το 1996 το 40%
των δημόσιων δαπανών υγείας και το 23,3% επί του συνόλου των δαπανών υγείας.
Την ίδια στιγμή η άμεση σχέση φαρμακευτικής δαπάνης προς Ακαθάριστο Εγχώριο
Προϊόν έχει φτάσει στο 2,08% το 1996, παρά το ότι η χώρα μας βρίσκεται στην
προτελευταία θέση, σε κατά κεφαλήν δαπάνη για τα φάρμακα (μετά την Πορτογαλία).

«Πρέπει να υπάρξουν άμεσα και μακροπρόθεσμα μέτρα που, αν σχεδιαστούν σωστά,
θα έχουν ως αποτέλεσμα την υψηλού επιπέδου φαρμακευτική περίθαλψη, με το
δυνατό χαμηλότερο κόστος, την αποδοχή της από τους ασφαλισμένους και την
κοινωνία και από όλους τους εμπλεκόμενους στο φάρμακο», υπογραμμίζει ο
πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ιατρικών Επισκεπτών και α’ αντιπρόεδρος
της Ευρωπαϊκής και Διεθνούς Ένωσης Ιατρικών Επισκεπτών, Γεράσιμος Κονιδάρης.
«Έτσι, οι κανόνες του παιχνιδιού θα είναι ξεκάθαροι και η επιλογή θα ανήκει σε
αυτούς που πληρώνουν το κόστος της φαρμακευτικής περίθαλψης».