Η φύση στο πάρκο

ι σύγχρονες δραστηριότητες του ανθρώπου δεν είναι συμβατές με τη διατήρηση της
άγριας ζωής. Όσο πιο τεχνολογικά προηγμένη είναι μια χώρα, τόσο περισσότερο
αναγκαίος είναι ο εγκλεισμός του φυσικού περιβάλλοντος που απέμεινε σε
εθνικούς δρυμούς και άλλες προστατευόμενες περιοχές, όπου η πρόσβαση και οι
δραστηριότητες του ανθρώπου είναι περιορισμένες και ελεγχόμενες.

Η αδύναμη φύση πρέπει να προστατεύεται από τον παντοδύναμο άνθρωπο. Δείκτης
για τη μέριμνα που δείχνει μια κοινωνία για το φυσικό της περιβάλλον είναι η
έκταση των προστατευόμενων περιοχών σε σύγκριση με τη συνολική επιφάνεια της
χώρας. Με αυτό το κριτήριο, πρωτοπόρες στην Ευρώπη είναι η Αυστρία και η
Βρετανία που έχουν θέσει υπό καθεστώς προστασίας το 19% της επικράτειάς τους.
Ακολουθούν η Γερμανία με 14% και η Δανία με 10%. Η Ελλάδα βρίσκεται προς το
τέλος της λίστας με μόλις 0,8% της επιφανείας της να προστατεύεται ­ λίγο πάνω
από το πυκνοκατοικημένο Βέλγιο που, με 0,2%, είναι η χώρα με τη συγκριτικά
μικρότερη προστατευόμενη επιφάνεια. Τα ποσοστά αυτά, ωστόσο, δεν λένε τίποτε
για το κατά πόσο η προστασία που ασκείται στις προστατευόμενες περιοχές είναι
αποτελεσματική, ούτε κατά πόσον οι προστατευόμενες περιοχές σε μια χώρα
καλύπτουν το σύνολο των περιοχών που απειλούνται και αξίζουν να προστατευθούν.
Από τους προστατευτέους βιοτόπους, που κατέγραψε το πρόγραμμα CORINE στην
Ευρωπαϊκή Ένωση, μόνο το 42% προστατεύονται πλήρως. Στην Ελλάδα το ποσοστό των
βιοτόπων που προστατεύονται φθάνει μόλις το 13%. Και αυτό μόνο θεωρητικά,
γιατί στην πράξη δεν υπάρχουν ούτε τα μέσα ούτε η οργάνωση και η υποδομή για
την ουσιαστική προστασία ούτε καν των 10 Εθνικών Δρυμών και του ενός Θαλάσσιου
Πάρκου στις Σποράδες. Τη σημαντικότερη προστασία στην Ελλάδα την παρέχει το
ίδιο το ανάγλυφο της χώρας. Όμως, η διάνοιξη δασικών και αγροτικών δρόμων
παντού και η διάδοση των αυτοκινήτων 4Χ4 τείνει να εξαλείψει τις τελευταίες
φυσικές άμυνες.

Πρόκειται για ένα λίγο ως πολύ συνεχόμενο δίκτυο βιοτόπων (ενδιαιτημάτων) που
φιλοδοξεί να καλύψει όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι περιοχές αυτές έχουν, ή
πρόκειται να προταθούν, από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών που, μαζί με την
Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς φορείς θα είναι στη συνέχεια υπεύθυνες
για τη διατήρησή τους σε καλή οικολογική κατάσταση. Η Ελλάδα έχει προτείνει
περιοχές που καλύπτουν περίπου το 17% της χερσαίας και το 3% της θαλάσσιας
επικράτειας της χώρας, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση στην Ε.Ε.

Ο πολιτισμός αναπτύχθηκε στις πόλεις. Η φύση τιθασεύτηκε με την καλλιέργεια ­
τα «καλά», δηλ. τα «όμορφα», έργα των ανθρώπων που οργάνωσαν τον χώρο και το
πνεύμα. Το αδιαμόρφωτο ταυτίστηκε με το «αμόρφωτο», το «άσχημο», το απειλητικό.

Τείχη προστάτευαν τις πόλεις από τους βαρβάρους και φράχτες τις κατοικίες και
τους αγρούς από τις επιδρομές των άγριων ζώων. Η εξορισμένη φύση εξακολούθησε
να προκαλεί δέος στον άνθρωπο: ένα μείγμα φόβου για το σκοτεινό και δαιμονικό
των αρχέγονων δασών από τη μια μεριά, σεβασμού και νοσταλγίας για τον χαμένο
ειδυλλιακό κόσμο όπου ο άνθρωπος ζούσε σε παραδείσια αρμονία με τη φύση από
την άλλη. Με την ανάπτυξη των πόλεων και την αποψίλωση των δασών για τη
μετατροπή τους σε καλλιεργήσιμα εδάφη και για τις ανάγκες των οικοδομών και
της ναυπηγικής, η «Αρκαδία», όπως Έλληνες και Ρωμαίοι αποκαλούσαν τη μυθική
χώρα που κυβερνούσε ο τραγοπόδαρος Παν, έγινε πιο απόμακρη και ουτοπική. Με
τον καιρό οι φανταστικοί κάτοικοί της έχασαν το δαιμονικό στοιχείο για να
γίνουν «ευγενείς άγριοι», χωρίς τη διαφθορά, την πονηρία και τη μαλθακότητα
που συνοδεύουν τον πλούτο, την ανισότητα και την τρυφηλή ζωή των πόλεων. Ο
κλασικός μύθος των ρωμαλέων, αδιάφθορων και γενναίων Γερμανών του Τάκιτου, που
αντλούσαν τη φυσική τους ευγένεια από την απλή και σκληρή ζωή τους στα βάθη
των σκοτεινών δρυμών, επιζεί σε μύριες παραλλαγές ως τις ημέρες μας,
τροφοδοτώντας συγγραφείς, ποιητές, εθνικούς αναμορφωτές και ζωγράφους. Όσο
υποχωρούσε η άγρια φύση τόσο πλήθαιναν οι ποιητικές αναφορές και οι ζωγραφικοί
πίνακες με θέμα θαλερά αρκαδικά τοπία. Συνεπώς, δεν ήταν σύμπτωση ότι το πρώτο
δάσος στην Ευρώπη που προστατεύθηκε ως εθνικός δρυμός στα μέσα του περασμένου
αιώνα ήταν το δάσος του Φοντενεμπλό έξω από το Παρίσι, ύστερα από προσπάθειες
μιας ομάδας ζωγράφων που έμειναν γνωστοί ως «Σχολή της Μπαρμπιζόν». Ο
εκδημοκρατισμός της κοινωνίας οδήγησε σύντομα σε μια νέα, λιγότερο ρομαντική
ιδέα: η ουτοπική «Αρκαδία» έπρεπε να γίνει προσπελάσιμη από τον απλό πολίτη.
Τα εθνικά πάρκα πολλαπλασιάσθηκαν για να προσφέρουν στους ταλαιπωρημένους
κατοίκους των πόλεων την αναψυχή, την υγεία και την ψυχική ανάταση που μόνο η
επαφή με τη φύση μπορεί να προσφέρει. Σήμερα οι μύθοι έχουν υποχωρήσει και
γνωρίζουμε ότι η φύση δεν είναι μόνο για μας, αλλά ότι αποτελούμε αναπόσπαστο
μέρος της. Δεν είναι ο άνθρωπος πια που πρέπει να προστατεύεται από τη φύση,
αλλά αντίστροφα.