Το μόνο που δεν θα αλλάξει είναι το… Σινικό Τείχος

Ο Ρόμπερτ Σμιθ, ένας Άγγλος επιχειρηματίας, ο οποίος πέτυχε μέσα σε λίγο
χρονικό διάστημα να γεμίσει το Πεκίνο με τα παγωτά μεγάλης ιταλικής εταιρείας,
ήταν επιγραμματικός: «Είκοσι χρόνια πηγαινοέρχομαι στο Λονδίνο και στη Νέα
Υόρκη. Δεν άλλαξε τίποτα. Όλα έμειναν ίδια, όπως στα μουσεία. Αντιθέτως, όταν
επιστρέφεις στην Κίνα, για το μόνο που είσαι βέβαιος ότι δεν θα ‘χει αλλάξει
είναι το Σινικό Τείχος»!

ΤΑ ΛΟΓΙΑ του Σμιθ, στην αποβάθρα του αχανούς σιδηροδρομικού σταθμού του
Πεκίνου, λίγο πριν από την αναχώρηση με την αμαξοστοιχία «Τσου Εν Λάι» που με
μετέφερε ύστερα από ένα ταξίδι 17 ωρών στη Σαγκάη, δεν ήταν καθόλου υπερβολικά.

Τενγκ Σιάο Πιγκ. Φωτίζει το δρόμο της σύγχρονης Κίνας: «Οι πλούσιοι θα “τραβήξουν” και τους φτωχούς»

Σε μια άλλη διαδρομή, από το Χονγκ Κονγκ στην Καντόνα, κατάλαβα ότι ακόμη και
για τον έμπειρο Ρόμπερτ Σμιθ ήταν δύσκολο να συλλάβει τη νέα πραγματικότητα.
Χιλιάδες πολυώροφα κτίρια είχαν φυτρώσει σαν μανιτάρια.

Μαζί με τα πλίνθινα «μπλοκ» των σπιτιών της σκληρής εποχής της «μορφωτικής
επανάστασης», τα οποία υπάρχουν στην επαρχία Γκουαντόγκ, μέταλλο, μπετόν,
γυαλί και μάρμαρο προσπαθούν, σε μια ξέφρενη… κούρσα, να φθάσουν στον ουρανό!

Όσο για το πόσο άλλαξε ή θα αλλάξει το Χονγκ Κονγκ, που τα μεσάνυχτα της 30ής
του περασμένου Ιουνίου επέστρεψε στα χέρια της Κίνας οι σημερινές εικόνες
είναι καταλυτικές.

Ουρανοξύστες γκρεμίζονται για να ανεγερθούν νέοι. Το παλιό αεροδρόμιο, όπου
κάθε λίγα λεπτά τα τζάμπο προσγειώνονται και απογειώνονται, ανάμεσα σε
γυάλινους «πύργους» ετοιμάζεται να παραχωρήσει τη θέση του στο καινούργιο, στο Λαντάου.

Ο Μάο. Ο Μεγάλος Τιμονιέρης ένωσε την Κίνα και έδωσε στον Κινέζο φαγητό και τη χαμένη του εθνική υπερηφάνεια

ΔΙΝΟΥΝ «ΧΡΩΜΑ»

Και χιλιάδες Φιλιππινέζες προστίθενται κάθε μήνα στο υπηρετικό προσωπικό των
Κινέζων και των ξένων επιχειρηματιών, οι οποίοι ζουν στη μεγαλούπολη των 6
εκατομμυρίων, δίδοντας έτσι το «χρώμα» της ξέφρενης κούρσας της ανισομερούς
ανάπτυξης που ακολουθείται στην Κίνα.

Η Βανγκ Λι Τσου μία μεγάλη μουσικολόγος δείχνει στο βάθος τα σύννεφα.

«Έχεις δει πουθενά αλλού στον κόσμο τα σύννεφα να τρέχουν τόσο γρήγορα όσο
στον ουρανό του Χονγκ Κονγκ; Έτσι, πορεύεται και η σύγχρονη Κίνα. Και αν για
τους Αμερικανούς «ο χρόνος είναι χρήμα», για τους Κινέζους, οι οποίοι
ακολούθησαν τις οδηγίες του δεύτερου μετά τον Μάο τιμονιέρη Τενγκ Σιάο Πινγκ,
«το χρήμα είναι δόξα».

«Σε μας υπάρχει κάτι πιο ισχυρό από τους Ιάπωνες. Στη χώρα του Ανατέλλοντος
Ηλίου είναι τιμή να δουλεύεις για να κερδίσει η εταιρεία σου και έτσι εσύ να
διακριθείς. Στην Κίνα είναι τιμή να πλουτίσει η οικογένειά σου. Κι αυτό
αποτελεί μια ισχυρότερη λοκομοτίβα για να σύρει το τρένο.

Έστω κι αν αυτό σημαίνει τεράστια ανισότητα, ακόμη και στους μισθούς των
Κινέζων που παράγουν το ίδιο προϊόν, σε διαφορετικές περιοχές. Όσο κατεβαίνεις
προς το Χονγκ Κονγκ τόσο υψηλότεροι είναι οι μισθοί».

«Μπίζνες – Μπίζνες». Αν στην Αμερική «ο χρόνος είναι χρήμα», στην Κίνα «δόξα είναι το χρήμα»

«ΛΟΚΟΜΟΤΙΒΑ»

Υπάρχει όμως και μια άλλη αντίληψη περί… λοκομοτίβας, πολύ διαδεδομένης και
βαθιά πλέον ριζωμένης στις συνειδήσεις των Κινέζων.

«Γιατί σας κάνει εντύπωση η διαφορά βιοτικού επιπέδου στη χώρα μας ή οι
μεγάλες διαφορές στην ανάπτυξή της από περιοχή σε περιοχή;», αναρωτιέται ο
δήμαρχος της Καντόνας Λιν Ζινσιάνγκ.

«Κάποτε, μέσα στον 20ό αιώνα, χιλιάδες πέθαιναν της πείνας. Στη Σαγκάη, οι
Άγγλοι αποικιοκράτες είχαν βάλει πινακίδες στα πάρκα της παραλίας όπου
έγραφαν: “Απαγορεύεται η είσοδος σε σκύλους και σε Κινέζους”. Και οι Ιάπωνες
κατακτητές είχαν τσαλακώσει την εθνική μας υπερηφάνεια.

Ήρθε ο Μάο το ’49, ένωσε την Κίνα, έδωσε σε πρώτη φάση ένα πιάτο ρύζι στους
Κινέζους και τις βάσεις για να σταθεί η χώρα με υπερηφάνεια στα πόδια της.
Στην πορεία και κυρίως μετά την τραγωδία της μορφωτικής επανάστασης είδαμε ότι
πρέπει να τρέξουμε για να προλάβουμε τη Δύση.

Ήμασταν όλοι φτωχοί. Έπρεπε λοιπόν κάποιοι να τραβήξουν μπροστά, για να
παρασύρουν και τους υπόλοιπους. Κάποιοι χρειαζόταν να γίνουν πλούσιοι. Έτσι
δεν είμαστε πλέον όλοι τόσο φτωχοί. Η ιδέα για έναν σοσιαλισμό, με κινεζικά
χαρακτηριστικά, αποδείχθηκε μέχρι σήμερα σοφή.

Το 15ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού μας Κόμματος πάει παραπέρα αυτή την ιδέα.
Στη μεγαλύτερη ιδιωτικοποίηση κρατικών επιχειρήσεων και στην επιλογή
υψηλότατων τεχνολογιών στη βιομηχανία και την άμυνα».

Οι ιστορικές αποφάσεις του 15ου Συνεδρίου αποτελούν καθοριστική «τομή» ακόμη
και για τις σχέσεις της «Νέας Ανατολής» με τη Δύση και των νέων ισορροπιών
στην Ασία, όπου ζει πολύ περισσότερος από τον μισό πληθυσμό της Γης.

Η επιστροφή του Χονγκ Κονγκ, και η επιστροφή ­ το 1999 ­ της πορτογαλικής
αποικίας του Μακάο, σε συνδυασμό με τον στόχο του Πεκίνου για επάνοδο στη
«μητέρα πατρίδα» της Ταϊβάν στις αρχές του 21ου αιώνα, προσθέτουν μια άλλη
δυναμική σ’ αυτή την εξέλιξη.

ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΝ

Και οι Κινέζοι ξέρουν να περιμένουν. Όπως με πολλή ειλικρίνεια θέτει, με τη
συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», τα προβλήματα της χώρας του ο αντιπρόεδρός της και
υπουργός Εξωτερικών Τσιεν Τσι Τσεν, «χρειάζονται δεκαετίες για να φθάσει η
Κίνα το μέσο επίπεδο ζωής της Δυτικής Ευρώπης». Αν και ήδη, όπως επισημαίνει ο
Μισέλ Κομντεσί, πρόεδρος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, οι αποφάσεις του
15ου Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος θέτουν την Κίνα «σε ιλιγγιώδη
τροχιά απίστευτης οικονομικής ανάπτυξης».

Το άλμα έχει γίνει. Και αν «ο ειρηνικός περίγυρος που της χρειάζεται» δεν
αλλάξει, τότε είναι θέμα ελάχιστου χρόνου για την Κίνα να παίξει καταλυτικό
ρόλο για την αλλαγή των διεθνών ισορροπιών.

Τσιέν – Ολμπράιτ. Φαινομενικά οι σχέσεις Πεκίνου – Ουάσιγκτον είναι καλές. Στην Ουάσιγκτον, ωστόσο, εκφράζονται φόβοι για τη ραγδαία ανάπτυξη της Κίνας

«ΔΥΟ ΤΙΓΡΕΙΣ στην κορυφή ενός βουνού δεν μπορούν να ζήσουν μαζί», ήταν η
προφητική απάντηση του Κινέζου επιχειρηματία Τσανγκ Λι Σι στην ερώτηση για τις
σχέσεις Κίνας – ΗΠΑ.

«Και μπορεί ο Νίξον να επισκέφθηκε το ’72 την Κίνα… Και μπορεί το Πεκίνο να
φάνηκε ότι σφιχταγκαλιάστηκε τότε με την Ουάσιγκτον, αλλά την εποχή εκείνη η
Σοβιετική Ένωση ήταν μια ισχυρή δύναμη.

Σήμερα δεν υπάρχει πια. Και οι ΗΠΑ εδραίωσαν τη μονοκρατορία τους στον κόσμο.
Εμείς δεν θέλουμε έναν μονοπολικό, αλλά έναν πολυπολικό κόσμο. Αυτό είναι έξω
από την αντίληψη της Αμερικής. Η “σύγκρουση” είναι αναπόφευκτη».

Υπερβολική η άποψη του 80χρονου Κινέζου σοφού επιχειρηματία; Ή πρόκειται για
μία προφητεία, η οποία ίσως αποδειχθεί ότι δεν είναι σωστή;

ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΗΠΑ

Ο αντιπρόεδρος, πάντως, της Κίνας και υπουργός Εξωτερικών για εννέα συνεχή
χρόνια, ο κ. Τσιεν Τσι Τσεν, ένας πολιτικός με τεράστια πείρα, τονίζει στη
συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ» ότι «η κινεζική πλευρά αποδίδει μεγάλη
σημασία στη βελτίωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ».

«Φέτος, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ εμφανίζουν μια τάση βελτίωσης», παρατηρεί. «Οι
ανταλλαγές επισκέψεων υψηλού επιπέδου των δύο χωρών πολλαπλασιάζονται. Και η
εμπορική και γενικότερα η οικονομική συνεργασία των δύο χωρών αναπτύσσεται
σταθερά. Όπως επίσης διευρύνεται και η συνεργασία σε μια σειρά από άλλους τομείς.

Ο Πρόεδρος της Κίνας Ζιαν Ζεμίν θα επισκεφθεί τις ΗΠΑ μέσα στο ’97 και το ’98
ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον θα ανταποδώσει αυτή την επίσκεψη και θα
επισκεφθεί το Πεκίνο. Και οι δύο πλευρές κάνουν την προετοιμασία, αυτό τον
καιρό, γι’ αυτές τις επισκέψεις. Και, ούτως ή άλλως, υπάρχει η ευκαιρία, αυτό
τον καιρό, για περαιτέρω βελτίωση και ανάπτυξη των διμερών αυτών σχέσεων».

Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας δεν τονίζει απλώς με ιδιαίτερη ευγένεια ότι
«είναι κοινή επιθυμία γι’ αυτή τη βελτίωση των σχέσεων των δύο λαών είναι προς
το συμφέρον της ειρήνης και της σταθερότητας, αλλά και της ευημερίας της
περιοχής της Ασίας, του Ειρηνικού, αλλά και του κόσμου ευρύτερα».

Η Κίνα που βρίσκεται στον δρόμο της ανάπτυξης ­ «η Αμερική είναι η πιο
ανεπτυγμένη χώρα του κόσμου και η Κίνα η πλέον αναπτυσσόμενη χώρα του κόσμου»
επιδιώκει την σταθερότητα στην περιοχή. Δεν έχει κανένα λόγο να οξύνει
προβλήματα, όπως αυτά εμφανίστηκαν πριν από έναν χρόνο όταν σημειώθηκε μεγάλη
συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων στη θάλασσα μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν.

«Η Κίνα είναι πρόθυμη να καταβάλλει ­ μαζί με την Αμερική ­ προσπάθειες, για
να εκμεταλλευθεί την καλή ευκαιρία που βρίσκεται μπροστά τους, να ενισχύσουν
την αμοιβαία εμπιστοσύνη τους και ν’ αναπτύξουν τη συνεργασία τους, πάνω στη
βάση τών μέχρι τώρα συμφωνηθέντων, οικοδομώντας μια υγιή και σταθερή σχέση για
τον 21ο αιώνα».

Είναι ίσως ιδιαίτερα αποκαλυπτικό το μέρος της συνέντευξης του αντιπροέδρου
της Κίνας και υπουργού Εξωτερικών που αναφέρεται στα θέματα ανάπτυξης της
χώρας και της ευημερίας του κινεζικού λαού, ώστε να κατανοήσει κανείς πόσο
ειλικρινείς ­ λόγω των ιστορικών συγκυριών ­ είναι οι παραπάνω απόψεις.

ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΕΣ

«Η οικονομική μεταρρύθμιση της Κίνας άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του ’70.
Στα τελευταία μάλιστα δέκα χρόνια οι Κινέζοι σημείωσαν τεράστιες οικονομικές
επιτυχίες. Και το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν σημείωσε ανοδική πορεία κατά μέσο
όρο πάνω από 9%, ενώ βελτιώθηκε καθοριστικά το βιοτικό επίπεδο του λαού.

Αλλά η Κίνα είναι ακόμη μια χώρα με μεγάλο πληθυσμό. Και το κατά κεφαλήν
Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα είναι ακόμη πάρα πολύ χαμηλό. Έτσι για να φθάσει
στο μεσαίο επίπεδο των ανεπτυγμένων χωρών χρειάζεται ακόμη δεκαετίες. Και θα
είναι δεκαετίες πολύ σκληρής προσπάθειας».

Για να γίνει όμως αυτό και για «να εξακολουθήσει ο κινεζικός λαός να προχωρεί
στον δρόμο που χάραξε ο Τενγκ Σιάο Πινγκ, επιδιδόμενος με όλες του τις
δυνάμεις στην ανάπτυξη της παραγωγής και στη βελτίωση του βιοτικού του
επιπέδου, χρειάζεται ένα μακρόχρονο διεθνές ειρηνικό περιβάλλον».

Άλλωστε και «η ειρήνη και η ανάπτυξη του κόσμου χρειάζονται και τη σταθερότητα
και την ευημερία της Κίνας».

Γι’ αυτό, όπως τονίζει ο κ. Τσιεν Τσι Τσεν, η Κίνα έχει κάθε λόγο «ως ένα
υπεύθυνο μέλος της διεθνούς μεγάλης οικογένειας να καταβάλλει ασίγαστες
προσπάθειες για την ειρήνη, τη σταθερότητα, την ανάπτυξη του κόσμου και την
υπόθεση της προόδου της ανθρωπότητας».

Και για να επιτευχθούν όλα αυτά, απαιτείται ­ «τρέφουμε μεγάλη πεποίθηση γι’
αυτό» ­ «η Κίνα να διατηρήσει την πολιτική της σταθερότητα και την οικονομική
της ευημερία, την εθνική ενότητα, την κοινωνική πρόοδο και μια καλή ζωή για
τον λαό της». Πρέπει να πετύχει «την συνολική ανάπτυξη της χώρας».

ΕΝΑ ΘΕΜΑ που απασχολεί τους Δυτικούς είναι οι βελτιωμένες, τα τελευταία τρία
χρόνια, σχέσεις της Κίνας με τη Ρωσία. Πολλές φορές, οι εφημερίδες της
Αμερικής κάνουν λόγο για «μεγάλες συμφωνίες αγοράς στρατιωτικού υλικού υψηλής
στρατιωτικής τεχνολογίας από τη Μόσχα». Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας είναι
όμως κατηγορηματικός.

«Η σχέση μεταξύ της Κίνας με τη Ρωσία φυσικά δεν έχει, σε καμία περίπτωση,
στόχο κάποιαν τρίτη χώρα. Και πολύ περισσότερο η σχέση αυτή δεν αποτελεί
απειλή για κανέναν. Αντιθέτως, αποτελεί εγγύηση για τη σταθερότητα σ’ έναν
πολυπολικό κόσμο».

Ο κ. Τσιεν παρατηρεί ότι «οι σχέσεις με τη Ρωσία, τα τελευταία χρόνια,
βελτιώνονται συνεχώς» και πως «υπάρχει μια αλληλοενημέρωση, αλλά και κατανόηση
για τα διεθνή προβλήματα, καθώς και για τα ζητήματα ειρήνης στην Ασία».

Όσο για τα διάφορα σενάρια που κατά καιρούς εμφανίζονται για τη ραγδαία
βελτίωση των σχέσεων Πεκίνου – Μόσχας, ο κ. Τσιεν τονίζει χαρακτηριστικά:
«Άλλωστε, οι χώρες μας είναι φιλειρηνικές και μπορούν να εγγυηθούν την ειρήνη
στην περιοχή». Η Κίνα, παράλληλα με τη βελτίωση των σχέσεών της με τη Ρωσία ­
αλλά και την Ιαπωνία, παρά το ότι η τελευταία συνήψε πριν από δύο χρόνια
ειδική «αμυντική συμφωνία» με τις ΗΠΑ ­ επιχειρεί την ανάπτυξη των σχέσεών της
με την Ευρωπαϊκή Ένωση. «Δίνουμε μεγάλη σημασία στην ανάπτυξη μακρόχρονης και
σταθερής σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση και χωριστά με όλα τα μέλη της. Οι
ανταλλαγές επισκέψεων υψηλού επιπέδου και οι επαφές των δύο πλευρών είναι πολύ
συχνές ­ πυκνές».

Ωστόσο, η Κίνα «βλέπει» την Ευρωπαϊκή Ένωση και από μία άλλη σκοπιά. Στην
προσπάθειά της για να υπάρχει «ένας πολυπολικός και όχι μονοπολικός κόσμος»,
αλλά «και μια διεθνής σταθερότητα που θα βοηθήσει στην πρόοδο των
αναπτυσσόμενων χωρών», αντιμετωπίζει «την Ευρωπαϊκή Ένωση ως μια πολύ
σημαντική δύναμη στον διεθνή οικονομικό και πολιτικό στίβο». Άλλωστε «και οι
δύο πλευρές έχουν ίδιες ή παρόμοιες απόψεις σε πολλά, μικρά και μεγάλα, διεθνή
θέματα, ενώ στον οικονομικό τομέα έχουν μια ισχυρή “αλληλοεπικάλυψη” και
συνεργασία. Και το σημαντικότερο είναι ότι διανοίγονται τεράστιες δυνατότητες
συνεργασίας κάτω από τη σημερινή συγκυρία για έναν πολυπολικό κόσμο».

Βεβαίως, η έγερση από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεμάτων ανθρωπίνων
δικαιωμάτων και δημοκρατίας για την Κίνα προκάλεσε κάποια προβλήματα.

Ωστόσο, για τη μακρόχρονη εξωτερική πολιτική του Πεκίνου «το ότι υπάρχουν
διαφορές στην πολιτιστική παράδοση ή ακόμη και στο επίπεδο της οικονομικής
ανάπτυξης ή ότι υπάρχουν και διαφορετικές αντιλήψεις σε ορισμένα θέματα, αυτό
δεν είναι κάτι που προκαλεί έκπληξη. Είναι φυσιολογικό».

Υποστηρίζουμε ότι πρέπει να διευρυνθούν οι ανταλλαγές και ο διάλογος. Να
ενισχύσουμε την αμοιβαία κατανόηση και να μειώσουμε τις διαφορές μας.
Πιστεύουμε ότι είναι προς το συμφέρον, αλλά και την υγιή ανάπτυξη, και των δύο
πλευρών, αλλά και του κόσμου όταν επιδιώκουμε να έχουμε κοινά σημεία και
παραμερίζουμε διαφορές, όταν δεν σημειώνεται επέμβαση στα εσωτερικά ζητήματα
και όταν αντιμετωπίζονται οι σχέσεις στη βάση του αμοιβαίου συμφέροντος και
της αμοιβαίας ισότητας.