Άνοδος της κυβέρνησης, αντί για φθορά

Καθώς συμπληρώνεται ένας χρόνος από την εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ τον περασμένο
Σεπτέμβριο, η κυβέρνηση δείχνει να βελτιώνει συνεχώς την εικόνα της και να
διευρύνει την αποδοχή της, αντιστρέφοντας αργά αλλά σταθερά μια παγιωμένη
αρνητική αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου που χαρακτήριζε την πολιτική
πραγματικότητα στην Ελλάδα από το καλοκαίρι του 1994 και μετά.

Τρία είναι τα βασικά στοιχεία στα οποία αποτυπώνεται η ευνοϊκή αυτή εξέλιξη
για την κυβέρνηση, σύμφωνα με την πανελλαδική έρευνα της V – PRC, τα
αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ». Το πρώτο αναφέρεται άμεσα
στους αυτούς καθ’ εαυτούς δείκτες της κυβερνητικής δημοτικότητας, οι οποίοι
αντανακλούν το γενικό κλίμα μέσα στο οποίο λειτουργεί η κυβέρνηση, ανεξάρτητα
από τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες της στους επιμέρους τομείς. Το δεύτερο αφορά
στην εικόνα και την αξιολόγηση του Πρωθυπουργού, η ευρύτερη αποδοχή του οποίου
συνιστά το κυριότερο ίσως συγκριτικό πλεονέκτημα που διαθέτει η κυβέρνηση (τα
στοιχεία της δημοσκόπησης για τη δημοτικότητα των πολιτικών αρχηγών θα
δημοσιευτούν στο φύλλο των «ΝΕΩΝ» της Δευτέρας). Το τρίτο, τέλος, στοιχείο
αναφέρεται στην (δυνάμει) εκλογική επιρροή των κομμάτων και κυρίως στη
σταθεροποίηση του ΠΑΣΟΚ, το οποίο φαίνεται να διατηρεί την πρωτοκαθεδρία στις
προτιμήσεις των ψηφοφόρων και μετά την αλλαγή ηγεσίας στη Ν.Δ.

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ της κυβέρνησης αξιολογείται σήμερα ως (πολύ ή αρκετά)
ικανοποιητική από το 25,2% των ερωτηθέντων, όταν το αντίστοιχο ποσοστό πριν
από έξι μήνες ήταν 21,6% («ΤΑ ΝΕΑ», 18.3.1997).

Αντίστοιχα οι απόλυτα αρνητικές κρίσεις («καθόλου ικανοποιημένος») έχουν
μειωθεί στο 37,1% (έναντι 44,7% τον περασμένο Μάρτιο). Για πρώτη φορά μετά τις
εκλογές του περασμένου Σεπτεμβρίου, το 50% από εκείνους που ψήφισαν ΠΑΣΟΚ
δηλώνουν σήμερα ικανοποιημένοι από την κυβερνητική λειτουργία, ενώ παράλληλα
καταγράφονται και κάποια, έστω και περιορισμένα, ποσοστά αποδοχής της
κυβέρνησης (μεταξύ 10% και 15%) από ψηφοφόρους της Ν.Δ., του ΣΥΝ και του ΔΗΚΚΙ.

Εξετάζοντας τη διαχρονική πορεία του δείκτη της κυβερνητικής δημοτικότητας,
όπως αυτός καταγράφεται στο «πολιτικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», από το φθινόπωρο
του 1996 μέχρι σήμερα παρατηρείται μια σταθερή ανοδική τάση (βλ. διάγραμμα), η
οποία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνυπολογίσει κανείς ότι μια τέτοια
εξέλιξη σπάνια συναντάται στη ζωή μιας κυβέρνησης.

Πράγματι, η κυβέρνηση Σημίτη που προέκυψε από τις εκλογές του περασμένου
Σεπτεμβρίου ξεκίνησε χωρίς να διαθέτει περίοδο χάριτος (όπως συμβαίνει κατά
κανόνα ύστερα από μια νικηφόρα εκλογική αναμέτρηση): δύο μόλις μήνες μετά τον
σχηματισμό της μόνον το 17,5% δήλωναν ικανοποιημένοι και το 44,2% καθόλου
ικανοποιημένοι. Κατόρθωσε, όμως, μέσα στον πρώτο χρόνο, όχι μόνο να μην
φθαρεί, αλλά αντιθέτως να διαμορφώσει σταδιακά ένα κλίμα που θα μπορούσε να
χαρακτηριστεί ως ευμενής αναμονή.

ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ

Είναι η πρώτη φορά ύστερα από τρία χρόνια που το ποσοστό της κυβερνητικής
δημοτικότητας δείχνει να σταθεροποιείται στο 25%, επανακάμπτει, δηλαδή, εκεί
που βρισκόταν στις αρχές του 1994, έπειτα από τη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές
του 1993.

Στη διάρκεια του ενός χρόνου που πέρασε από τις εκλογές του περασμένου
Σεπτεμβρίου η κυβέρνηση κατόρθωσε επομένως, αν όχι να αντιστρέψει το παγιωμένο
αρνητικό κλίμα της προηγούμενης τριετίας, τουλάχιστον όμως να διαμορφώσει
κάποιες συνθήκες που θα μπορούσε να παρομοιάσει κανείς με περίοδο χάριτος. Και
υπό την έννοια αυτή, ο επόμενος χρόνος και η αξιολόγηση του συγκεκριμένου
πλέον κυβερνητικού έργου, ίσως αποδειχθούν καθοριστικά για τη συνολική εξέλιξη
του κύκλου της τετραετίας.

ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ

Η άνοδος της κυβερνητικής δημοτικότητας και η διαμόρφωση ενός σχετικά ευμενούς
κλίματος που διευκολύνει τη λειτουργία της κυβέρνησης, δεν πρέπει πάντως να
συσκοτίσει ορισμένες κρίσιμες διαστάσεις του «εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος»,
οι οποίες ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές στο άμεσο μέλλον. Η θετικότερη
εικόνα της κυβέρνησης, στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου, διαμορφώνεται
κυρίως από την ευνοϊκότερη στάση που υιοθετούν τα μεσαία και ανώτερα,
κοινωνικά και μορφωτικά, στρώματα.

Αντίθετα, για τα κατώτερα στρώματα, η εικόνα της κυβέρνησης εξακολουθεί να
παραμένει έντονα αρνητική και τα σημάδια βελτίωσης είναι σχεδόν αμελητέα.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Έτσι, αν υποδιαιρέσει κανείς το σύνολο του εκλογικού σώματος σε τρεις
ισομεγέθεις κατηγορίες, με κριτήριο το εισόδημα και το μορφωτικό επίπεδο, τότε
προκύπτει μια εντονότατη διαφοροποίηση της κυβερνητικής δημοτικότητας στις
τρεις αυτές κατηγορίες:

* Στα κατώτερα στρώματα μόνον το 17,9% δηλώνουν ικανοποιημένοι από την
κυβέρνηση, ενώ το 47,1% δηλώνουν καθόλου ικανοποιημένοι.

* Στα μεσαία στρώματα οι θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση φτάνουν το 26,4%
και οι απόλυτα αρνητικές το 36,3%.

* Ενώ, τα ανώτερα στρώματα, είναι η μόνη κατηγορία όπου η αποδοχή της
κυβέρνησης (31,1%) υπερτερεί ως προς τις απόλυτα αρνητικές κρίσεις (27,8%).

Οι κοινωνικές αυτές διαφοροποιήσεις που εντοπίζεται με σαφήνεια στην
αξιολόγηση του κυβερνητικού έργου, είναι ενδεχόμενο να έχουν στο άμεσο μέλλον
και επιπτώσεις στην αναδιάταξη των κομματικών προτιμήσεων. Ενδείξεις προς
αυτήν την κατεύθυνση, έστω και επισφαλείς προς το παρόν, προκύπτουν και από
την ανάλυση της παρούσας έρευνας, αφού τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα
εμφανίζονται με πιο δεξιόστροφη ιδεολογική και πολιτική τοποθέτηση, σε
σύγκριση με τα μεσαία και ανώτερα.

Η ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ έρευνα της V-PRC, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύουν σήμερα
«ΤΑ ΝΕΑ», πραγματοποιήθηκε στο χρονικό διάστημα 6 έως 12 Σεπτεμβρίου, δηλαδή
αμέσως μετά την ανάληψη της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004
(5-9-1997). Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το γενικότερο κλίμα ευφορίας που
ακολούθησε, παρ’ όλο που δεν σχετιζόταν άμεσα με το κυβερνητικό έργο και τις
πολιτικές προτιμήσεις, δημιούργησε ενδεχομένως μια ειδική συγκυρία που, έστω
και εξ αντανακλάσεως, λειτούργησε ευνοϊκά για την κυβερνητική δημοτικότητα. Οι
επόμενες έρευνες του «πολιτικού βαρομέτρου» των «ΝΕΩΝ» θα δείξουν αν η
πιθανολογούμενη αυτή επιρροή υπήρξε απλώς συγκυριακή και εφήμερη, ή αν
αντίθετα η κυβέρνηση θα μπορέσει να κεφαλαιοποιήσει τις θετικές επιπτώσεις,
που αναμφίβολα είχε στο επίπεδο της κοινής γνώμης η ανάληψη των Ολυμπιακών
Αγώνων του 2004. Όπως είναι γνωστό, «ΤΑ ΝΕΑ» από τις αρχές του 1996 αποφάσισαν
να καθιερώσουν ένα σταθερό «πολιτικό και κοινωνικό βαρόμετρο», επιθυμώντας να
προσφέρουν στους αναγνώστες τους ένα αξιόπιστο όργανο για τη συστηματική
παρακολούθηση των τάσεων της κοινής γνώμης. Οι έρευνες που συγκροτούν το
«πολιτικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», τη διενέργεια των οποίων αναλαμβάνει η
εταιρεία V-PRC, πραγματοποιούνται τέσσερις φορές τον χρόνο (Ιανουάριος, Μάιος,
Ιούλιος, Νοέμβριος) στην περιφέρεια της πρωτεύουσας και δύο φορές τον χρόνο
(Μάρτιος, Σεπτέμβριος) σε πανελλαδική κλίμακα.

Η ΣΤΑΘΕΡΑ βελτιωνόμενη εικόνα της κυβέρνησης και το συγκριτικό πλεονέκτημα που
της προσφέρει η αξιολόγηση του Κ. Σημίτη ως ικανού και ευρύτερα αποδεκτού
Πρωθυπουργού, αντανακλάται άμεσα στην καταγραφή της σημερινής (δυνάμει)
εκλογικής επιρροής των κομμάτων, σύμφωνα με την έρευνα της V-PRC. Όπως
προκύπτει από την ερώτηση για την πρόθεση ψήφου, το ΠΑΣΟΚ, για πρώτη φορά τα
δύο τελευταία χρόνια, ξεπερνά σε μη προεκλογική δημοσκόπηση το όριο του 30%
και εμφανίζει μια υπεροχή, έναντι τη Ν.Δ., σχεδόν τρεις ποσοστιαίες μονάδες.
Σε σύγκριση με την αντίστοιχη πανελλαδική έρευνα του περασμένου Μαρτίου ­ η
οποία είχε καταγράψει το χαμηλότερο σημείο τής (δυνάμει) εκλογικής επιρροής
του ­ το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει αξιοσημείωτη άνοδο (από 27,4% τότε, σε 30,9% σήμερα),
η οποία οφείλεται αφενός σε μεγαλύτερη επανασυσπείρωση των ψηφοφόρων του και
αφετέρου σε κάποια, έστω και μικρής έκτασης, κέρδη από άλλους πολιτικούς χώρους.

Το ΠΑΣΟΚ συσπειρώνει σήμερα το 76,1% των ψηφοφόρων του το 1996 (73,1% στην
αντίστοιχη έρευνα του περασμένου Μαρτίου), ενώ από τους υπόλοιπους οι
περισσότεροι παραμένουν «αναποφάσιστοι» και μόνον το 10,6% στρέφεται προς
κάποιο άλλο συγκεκριμένο κόμμα (οι αντίστοιχες διαρροές τον περασμένο Μάρτιο
έφταναν το 14,9%).

ΒΕΛΤΙΩΣΗ

Η εξέλιξη αυτή φαίνεται να συμβαδίζει με τη γενικότερη βελτίωση της
κυβερνητικής εικόνας, που έχει περιορίσει τον χώρο των απογοητευμένων
ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ: τον περασμένο Μάρτιο περίπου 1 στους 5 από εκείνους που
ψήφισαν ΠΑΣΟΚ τον Σεπτέμβριο του 1996 δήλωνε «καθόλου ικανοποιημένος» από την
κυβέρνηση και ταυτόχρονα αξιολογούσε αρνητικά τον Πρωθυπουργό, ενώ σήμερα η
απορριπτική αυτή στάση αφορά μόνον 1 στους 7.

Το κρισιμότερο όμως στοιχείο που τροφοδοτεί την ανοδική τάση την οποία
εμφανίζει το ΠΑΣΟΚ, σύμφωνα με τα στοιχεία της παρούσας έρευνας, δεν είναι η
ελαφρώς καλύτερη επανασυσπείρωση των ψηφοφόρων του, αλλά κυρίως τα, έστω και
περιορισμένης έντασης, κέρδη του από άλλους πολιτικούς χώρους, με
σημαντικότερο, από ποσοτική και πολιτική άποψη, τη μετατόπιση κάποιων
ψηφοφόρων της Ν.Δ. το 1996.

Οι (πιθανολογούμενες) αυτές διαρροές από τη Ν.Δ. προς το ΠΑΣΟΚ εντοπίζονται,
σχεδόν αποκλειστικά, σε ψηφοφόρους που ανήκουν σε σχετικώς ανώτερα κοινωνικά
στρώματα και οι οποίοι εκφράζονται με σαφώς θετικό τρόπο για τον Κ. Σημίτη.
Πρόκειται, δηλαδή, για προέκταση αντίστοιχων ανακατατάξεων που είχαν σημειωθεί
και στις εκλογές του περασμένου Σεπτεμβρίου. Επειδή όμως είναι η πρώτη φορά,
σε μετεκλογική έρευνα, που το ρεύμα αυτό από τη Ν.Δ. προς το ΠΑΣΟΚ αποκτά
αξιοσημείωτες διαστάσεις, θα πρέπει, προς το παρόν, να αξιολογηθεί με
ιδιαίτερη επιφυλακτικότητα, γιατί είναι ενδεχόμενο να αντανακλά απλώς μια
στιγμιαία αντίδραση οφειλόμενη σε συγκυριακούς λόγους.

Η Ν.Δ., ως προς την πρόθεση ψήφου, εμφανίζει μια εντυπωσιακή σταθερότητα και
βρίσκεται σήμερα στο 28,0% (έναντι 28,1% τον περασμένο Μάρτιο). Το βασικό
πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ν.Δ. είναι η έντονα αρνητική εικόνα του κόμματος,
η οποία είχε φτάσει στο ναδίρ μετά την εκλογική ήττα του περασμένου
Σεπτεμβρίου. Μετά την εκλογή τού Κ. Καραμανλή στην ηγεσία του κόμματος, η
εικόνα της Ν.Δ. άρχισε σταδιακά να βελτιώνεται, όχι όμως με γρήγορους ρυθμούς.
Και το κυριότερο, δεν φαίνεται να έχει αποκατασταθεί ακόμη κανενός είδους
ισορροπία ανάμεσα στη σταθερά αρνητική εικόνα της Ν.Δ. και την ευρύτατα θετική
αξιολόγηση του αρχηγού της. Είναι χαρακτηριστικό ότι θετικά για τη Ν.Δ.
εκφράζεται σήμερα μόνον ένας περιορισμένος σκληρός πυρήνας οπαδών της, που και
αυτός δεν αντιπροσωπεύει παρά μόνον το 35,4% από εκείνους που την ψήφισαν πριν
από έναν χρόνο. Ιδιαίτερα προβληματική είναι μάλιστα η εικόνα της Ν.Δ. στον
υπό διαμόρφωση ευρύτερο χώρο της πολιτικής συναίνεσης, σε αυτούς δηλαδή που
αξιολογούν ταυτοχρόνως θετικά τόσο τον Κ. Σημίτη, όσο και τον Κ. Καραμανλή. Οι
ψηφοφόροι της κατηγορίας αυτής, ενώ υιοθετούν μια ευμενή ουδετερότητα απέναντι
στην κυβέρνηση (37,1% ικανοποιημένοι και μόνον 15,6% καθόλου ικανοποιημένοι),
εξακολουθούν να εκφράζονται με έντονα αρνητικό τρόπο για το κόμμα της
αξιωματικής αντιπολίτευσης (μόλις 15,0% ικανοποιημένοι και 35,0% καθόλου
ικανοποιημένοι). Έτσι, τα μόνα ουσιαστικά κέρδη που φαίνεται να εξασφαλίζει
προς το παρόν η Ν.Δ. προέρχονται από τους ψηφοφόρους της Πολιτικής Άνοιξης, οι
οποίοι με μαζικό τρόπο στρέφονται πλέον προς τη Ν.Δ., ιδιαίτερα μάλιστα όσοι
ανήκουν στα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Η εκλογική σταθεροποίηση
των δύο μεγάλων κομμάτων και η σταδιακή βελτίωση της πολιτικής τους εικόνας,
έχει ως άμεση συνέπεια τον περιορισμό της (δυνάμει) επιρροής των μικρών
κομμάτων και κυρίως των δυο κομμάτων «διαμαρτυρίας», που προέκυψαν από
διάσπαση των δύο μεγάλων κομμάτων (ΔΗΚΚΙ και Πολιτική Άνοιξη). Η εξέλιξη αυτή
είναι ιδιαίτερα έντονη για την Πολιτική Άνοιξη, η οποία παρουσιάζει συνεχή
συρρίκνωση της επιρροής της στις διαδοχικές έρευνες, και σήμερα βρίσκεται
μόλις στο 1,5%. Η κρίση την οποία διέρχεται η Πολιτική Άνοιξη φαίνεται μάλιστα
να είναι πλέον ανεξάρτητη από το πρόσωπο του αρχηγού της, ο οποίος αντίθετα
παρουσιάζει ελαφρά άνοδο της δημοτικότητάς του σε σύγκριση με τον περασμένο
Μάρτιο (24,7% σήμερα, έναντι 20,7%). Αντίθετα, για το ΔΗΚΚΙ τα στοιχεία της
παρούσας έρευνας θα πρέπει να διαβαστούν με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα,
κυρίως γιατί είναι η πρώτη φορά που η εκλογική του βάση εμφανίζεται σε τέτοιο
βαθμό αποσταθεροποιημένη (ένας στους τρεις από αυτούς που ψήφισαν ΔΗΚΚΙ πριν
από έναν χρόνο εμφανίζεται σήμερα ως «αναποφάσιστος»). Ο αρχηγός του, πάντως,
εξακολουθεί να διαθέτει υψηλή δημοτικότητα (44,8% θετικές κρίσεις και 49,3%
αρνητικές), η οποία εκτείνεται σε όλους ανεξαιρέτως τους κομματικούς χώρους
(από 37% στη Ν.Δ. και τον ΣΥΝ, έως 56% στο ΠΑΣΟΚ και 76% στους ψηφοφόρους του ΔΗΚΚΙ).

Η ΕΡΕΥΝΑ διενεργήθηκε για λογαριασμό των «ΝΕΩΝ» στο χρονικό διάστημα 6-12
Σεπτεμβρίου από το Ινστιτούτο V-PROJECT RESEARCH CONSULTING. Περιέλαβε όλη τη
χώρα εκτός των νησιών Αιγαίου και Ιονίου, με ατομικές συνεντεύξεις πρόσωπο με
πρόσωπο και χρήση ερωτηματολογίου και κάλπης. Το μέγεθος του δείγματος ανήλθε
σε 1.195 άτομα άνω των 18 ετών.