ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρώπη των πατρίδων

«Ξεκαθαρίζοντας τους λογαριασμούς μας με το παρελθόν θα χάσουμε το μέλλον». «Επιτέλους αυτή η ζωή αποκτά ένα νόημα» (του Αλτάν, από το Εσπρέσο)

Το καθήκον του ιστορικού, ιδιαίτερα σ’ αυτόν τον «τρομερό αιώνα», είναι η
εξομάλυνση της μνήμης. Γιατί η μνήμη πρέπει να εμπνέει, λέει ο Ζακ Λε Γκοφ,
άρα να διαμορφώνεται και να εξακριβώνεται μέσα από την Ιστορία.

ΜΑΘΗΤΗΣ του Μπρωντέλ, τον οποίο διαδέχθηκε στην προεδρία της διάσημης Σχολής
Ανωτάτων Σπουδών για τις Κοινωνικές Επιστήμες, ο 73χρονος Ζακ Λε Γκοφ δηλώνει
σήμερα «ένας Ευρωπαίος πατριώτης». Ένας από τους μεγαλύτερους εχθρούς της
κοινωνίας μας, λέει σε συνέντευξή του στην «Ελ Παΐς», είναι ο εθνικισμός. Αυτό
όμως δεν αίρει την ανάγκη μιας στενής σχέσης ανάμεσα στο έθνος όπου έχουμε
γεννηθεί και την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Κοινό τους σημείο είναι η πατρίδα. Και
μια από τις διαφορές ανάμεσα στο έθνος και την πατρίδα είναι ότι το έθνος
αποκλείει τα άλλα έθνη ενώ η πατρίδα αναγνωρίζει τη νομιμότητα των άλλων
πατρίδων. Ο στόχος είναι λοιπόν μια ευρωπαϊκή πατρίδα, προϊόν μιας Ευρώπης των
πατρίδων, που θα μας απομακρύνει από τον πειρασμό να οικοδομήσουμε ένα
ευρωπαϊκό υπερ-έθνος.

Κατά τον Γάλλο ιστορικό, ένα από τα μεγάλα προβλήματα του 21ου αιώνα θα είναι
οι σχέσεις ανάμεσα στους πολιτισμούς, αποτέλεσμα της περίφημης
«παγκοσμιοποίησης» και της επιτάχυνσης των μεταναστευτικών κυμάτων.
Προκειμένου να επιλυθεί αυτό το πρόβλημα και να αποτραπούν στο μέλλον οι
πόλεμοι και οι γενοκτονίες, είναι αναγκαίο να προετοιμαστούν οι λαοί για τον
μόνο δρόμο ειρήνης και δικαιοσύνης που μπορεί να υπάρξει στην εποχή μας: την
επιμειξία. Ουσιώδη ρόλο παίζει εδώ η εκπαίδευση, η εκπαιδευτική ουτοπία. Για
τον λόγο αυτό, η γαλλική Ακαδημία ανέθεσε στον Λε Γκοφ, τον Ουμπέρτο Έκο, τον
Χόρχε Σεμπρούν και τον Ιταλό βουλευτή Φούριο Κολόμπο την αποστολή να
επεξεργαστούν ένα «εγχειρίδιο της ανεκτικότητας» που θα διδάσκεται στα σχολεία
όλου του κόσμου. Ένα εγχειρίδιο που θα υμνεί τη διαφορετικότητα, χωρίς να
υποβαθμίζει την ταυτότητα.

Με τα ρατσιστικά μηνύματα του Λεπέν και των άλλων νεοφασιστών, όμως, τι
γίνεται; Τι έχουν να πουν οι Ευρωπαίοι ιστορικοί στα εκατομμύρια των ψηφοφόρων
που ενστερνίζονται τέτοιες ιδέες; Ο Ζακ Λε Γκοφ διακρίνει τρεις παραμέτρους
στον λόγο του ηγέτη του Εθνικού Μετώπου. Η μία είναι ρατσιστική, αποτέλεσμα
της αποικιοκρατικής ιστορίας της Γαλλίας. Η δεύτερη είναι ψυχολογική και
κοινωνική: όλοι οι ψηφοφόροι του Λεπέν είναι άνθρωποι που έχουν χάσει το τρένο
του εκσυγχρονισμού και προσπαθούν να οχυρωθούν στο γαλλικό μεγαλείο. Και ο
τρίτος παράγων είναι η αντίδραση απέναντι στη διαφθορά. Γιατί αν δεν υπάρχει
αμφιβολία ότι ο Λεπέν είναι ανέντιμος (αρκεί να δει κανείς πώς έκανε την
περιουσία του), κανείς δεν μπορεί να τον χαρακτηρίσει διεφθαρμένο.

Σ’ αυτούς τους παράγοντες, ο ιστορικός ένα όπλο έχει να αντιτάξει: τη μνήμη.
Αυτήν πρέπει να διαφυλάξει, ώστε να μη διαστρεβλώνεται, να μην παραποιείται.
Αυτήν πρέπει να καλλιεργήσει και να προστατεύσει ­ ώστε να μην την πλακώσει η λήθη.