ΑΥΤΟΙ

… ιδιότυπο ανιχνεύεται τελευταία στους Αμερικανούς: Να είσαι καλά και μαζί
άσχημα. Αισιόδοξος και φοβισμένος. Ο θετικιστής που μελετά τον Νοστράδαμο.
Παν-αίσθημα, όλο αντιφάσεις, και χωρίς τη γαλήνη και την ασφάλεια που ο κοινός
άνθρωπος χρειάζεται για να χτίσει τη ζωή του. Και όλα αυτά σε μια περίοδο
σπάνιας ευδίας. Με την οικονομία σε ανάκαμψη, χωρίς κρίση, χωρίς πληθωρισμό,
χωρίς πόλεμο. Με την ανεργία σε πτώση. Ακόμη και ο ρατσισμός και η
εγκληματικότητα υποχωρούν. Και όμως. Στο ερώτημα της «Ουάσινγκτον Ποστ»,
«Πιστεύετε ότι η χώρα μας βρίσκεται σε καλό δρόμο;» ο μέσος Αμερικανός, σε
ποσοστό 57%, απαντά: «Όχι».

… η οικογένεια, εξήγησαν μερικοί. Χάνονται οι παλιές, στέρεες αξίες. Για
άλλους το κλειδί ήταν η παιδεία. «Αλλοίμονο, γινόμαστε αγράμματοι». Άλλοι πάλι
αιτιώνται την κοινωνική παρακμή ­ χαλαρές συνειδήσεις, σήψη…. Αλλά για τη
συντριπτική πλειοψηφία, ένα είναι το αγκάθι, ο φόβος ο μεγάλος: μήπως χάσουν
τη δουλειά τους. Άλλη έρευνα, του πανεπιστημίου του Πρίνστον, ανεβάζει τους
Αμερικανούς που φοβούνται απόλυση στο 70% του συνόλου των εργαζομένων. Ακόμα
και οι πιο απασχολούμενοι αισθάνονται ταπεινοί απασχολήσιμοι. Τρέμουν το
part-time, που όλο απλώνεται, τους έχει θορυβήσει το «downsizing», η διαρκώς
συχνότερη «σύμπτυξη» των επιχειρήσεων. Μέσα στην αβεβαιότητα, μόνο ο Κλίντον
κρατάει γερά. Η δημοτικότητά του βρίσκεται στο 58%. Σημείο σταθερό, είναι ο
πρόεδρος που «προσπαθεί». Και αν έμπλεξε σε κάποια κτηματικά ή ερωτικά
σκάνδαλα, δεν χάθηκε ο κόσμος. Μια βαθύτερη αίσθηση απειλής κάνει ακόμη και
τους πουριτανούς επιεικείς. Γιατί ούτε καν ο πλούτος διώχνει τον φόβο για το
μέλλον. Αλλωστε, μόνο οι έχοντες χάνουν. (Οι άλλοι μόνο χάνονται).

… έχει προκαλέσει ταραχή με το νέο βιβλίο του «Αναφορά κατά του εαυτού μου»
(«Informe contra mi mismo»). Χονδρικά, ο Α. περιγράφει πώς μπορεί να
καταντήσει η προσωπικότητα ενός απλού ανθρώπου σ’ ένα αυταρχικό καθεστώς που
δεν ανέχεται την κριτική. Ο ήρωας της «Αναφοράς» καλείται μια μέρα από την
αστυνομία να γίνει καταδότης για την ίδια του την οικογένεια. Είναι τόσο
φοβισμένος που δεν τολμά να αρνηθεί. Και αρχίζει μόνος του να κατεδαφίζει ό,τι
αγαπά. Ως εδώ τα πράγματα είναι, ας πούμε, απλά. Ο Κουβανός συγγραφέας μιλά
για μορφές εξανδραποδισμού που απαντώνται σε κάθε δικτατορία. Το βραχυκύκλωμα
αρχίζει εκεί όπου τίθεται θέμα και για τον ίδιο τον Α. Διότι ο 45χρονος
συγγραφέας δήλωσε σε συνέντευξή του ότι και αυτός, όσο ζούσε στην Αβάνα,
κάρφωνε συστηματικά ­ και δη εγγράφως ­ στη μυστική αστυνομία φίλους,
συγγενείς και συναδέλφους.

… Κουβανών Συγγραφέων έσπευσε φυσικά να διαγράψει το κακό ερίφιο. Αλλά την
οργή της μετριάζει μια αμηχανία. Και τούτο διότι, πρώτον, ο Α. θεωρείται ένας
από τους σημαντικούς συγγραφείς της σύγχρονης Κούβας, και όπως όλοι οι καλοί
στοχαστές δεν τα βλέπει όλα «μαύρο-άσπρο» αλλά (ακόμη και το κάρφωμα) με
αποχρώσεις. Δεύτερον, υπήρξε επί χρόνια επίσημος εκφραστής του καθεστώτος:
Διέδιδε την κομματική γραμμή. Διηύθυνε μεγάλα κρατικά περιοδικά. Και έγραψε τα
σενάρια για πολλές ταινίες που απολάμβαναν οι συμπατριώτες του. Ώσπου έφυγε
ξαφνικά στο Μεξικό, το ’91, για ν’ αρχίσει από εκεί να πυροβολεί τον Κάστρο ­
και τον εαυτό του.